౧. భూతగామసిక్ఖాపదవణ్ణనా

భూతగామవగ్గస్స పఠమే భూతగామపాతబ్యతాయాతి ఏత్థ భవన్తి అహేసుఞ్చాతి భూతా, జాయన్తి వడ్ఢన్తి జాతా వడ్ఢితా చాతి అత్థో. గామోతి రాసి, భూతానం గామో, భూతా ఏవ వా గామోతి భూతగామో, పతిట్ఠితహరితతిణరుక్ఖాదీనమేతం అధివచనం. పాతబ్యస్స భావో పాతబ్యతా, ఛేదనభేదనాదీహి యథారుచి పరిభుఞ్జితబ్బతాతి అత్థో, తస్సం భూతగామపాతబ్యతాయ, నిమిత్తత్థే చేతం భుమ్మవచనం, భూతగామపాతబ్యతాహేతు భూతగామస్స ఛేదనాదిపచ్చయా పాచిత్తియన్తి అత్థో. తస్మా యో భిక్ఖు పథవిఉదకపాకారాదీసు యత్థకత్థచి జాతం అసుక్ఖం అన్తమసో అతిసుఖుమతిణమ్పి సాసపబీజకసేవాలమ్పి ఉద్ధరణచ్ఛేదనవిజ్ఝనాదీహి వికోపేతి వా పథవిఖణనే వుత్తనయేన వికోపాపేతి వా పాచిత్తియం ఆపజ్జతి.

ఆళవియం ఆళవకే భిక్ఖూ ఆరబ్భ రుక్ఖఛిన్దనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, సాణత్తికం, భూతగామతో వియోజితమూలబీజఖన్ధబీజఫలుబీజఅగ్గబీజబీజబీజానం అఞ్ఞతరం భాజనగతం వా రాసికతం వా భూమియం రోపితమ్పి నిక్ఖన్తమూలమత్తం వా నిక్ఖన్తఅఙ్కురమత్తం వా సచేపిస్స విదత్థిమత్తా పత్తవట్టి నిగ్గచ్ఛతి, అనిక్ఖన్తే వా మూలే నిక్ఖన్తే వా మూలే యావ అఙ్కురో హరితో న హోతి, తావ తం వికోపేన్తస్స దుక్కటం, తథా భూతగామబీజగామే వేమతికస్స, అభూతగామబీజగామే భూతగామబీజగామసఞ్ఞినో చేవ వేమతికస్స చ. ఉభయత్థ పన అతథాసఞ్ఞిస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి, అసఞ్చిచ్చ అసతియా అజానిత్వా వా వికోపేన్తస్స, ‘ఇమం రుక్ఖ’న్తి ఏవం అనియమేత్వా ‘‘రుక్ఖం ఛిన్ద, వల్లిం ఛిన్దా’’తిఆదీని భణన్తస్స, ‘‘ఇమం పుప్ఫం వా ఫలం వా జాన, ఇమం దేహి, ఇమం ఆహర, ఇమినా మే అత్థో, ఇమం కప్పియం కరోహీ’’తి భణన్తస్స చ అనాపత్తి. ఏవం కప్పియవచనేన భూతగామతో వియోజితం పన బీజజాతం పున పి ‘‘కప్పియం కరోహీ’’తి కారేత్వావ పరిభుఞ్జితబ్బం. ఏవఞ్హిస్స బీజగామపరిమోచనమ్పి కతం హోతి.

కప్పియం కరోన్తేన పన అగ్గినా వా నఖేన వా సత్థేన వా కత్తబ్బం, అగ్గినా కరోన్తేన చ యేన కేనచి అగ్గినా ఏకదేసే ఫుసన్తేన ‘కప్పియ’న్తి వత్వావ కాతబ్బం. సత్థేన కరోన్తేన యస్స కస్సచి తిఖిణసత్థస్స అన్తమసో సూచినఖచ్ఛేదనాదీనమ్పి తుణ్డేన వా ధారాయ వా వేధం వా ఛేదం వా దస్సేన్తేన తథేవ కాతబ్బం. నఖేన కరోన్తేన ఠపేత్వా గోమహింసాదీనం ఖురే యేన కేనచి అపూతినా మనుస్సానం వా తిరచ్ఛానానం వా నఖేన అన్తమసో ఛిన్దిత్వా ఆహటేనాపి సత్థే వుత్తనయేనేవ కాతబ్బం. తత్థ సచేపి బీజానం పబ్బతమత్తో రాసి, రుక్ఖసహస్సం వా ఛిన్దిత్వా ఏకాబద్ధం, ఉచ్ఛూనం వా మహాభారో బన్ధిత్వా ఠపితో హోతి, ఏకస్మిం బీజే వా రుక్ఖసాఖాయ వా ఉచ్ఛుమ్హి వా కప్పియే కతే సబ్బం కతం హోతి. ఉచ్ఛుం ‘‘కప్పియం కరిస్సామీ’’తి తేహి సద్ధిం బద్ధం దారుకం విజ్ఝతి, వట్టతియేవ. సచే పన యాయ వల్లియా భారో బద్ధో, తం విజ్ఝతి, న వట్టతి. మరిచపక్కాదీహి మిస్సేత్వా భత్తం ఆహరన్తి, ‘‘కప్పియం కరోహీ’’తి వుత్తే సచేపి భత్తసిత్థే విజ్ఝతి, వట్టతియేవ, తిలతణ్డులేసుపి ఏసేవ నయో. యాగుయా పక్ఖిత్తాని పన ఏకాబద్ధాని హుత్వా న సన్తిట్ఠన్తి, తత్థ ఏకేకం విజ్ఝిత్వావ కాతబ్బం. కపిట్ఠఫలాదీనం అన్తో మిఞ్జం కటాహం ముఞ్చిత్వా సఞ్చరతి, భిన్దాపేత్వా కప్పియం కారేతబ్బం. ఏకాబద్ధా చే, కటాహేపి కాతుం వట్టతి. యం పన ఫలం తరుణం హోతి అబీజం యఞ్చ నిబ్బత్తబీజం బీజం అపనేత్వా పరిభుఞ్జితబ్బం, తత్థ కప్పియకరణకిచ్చం నత్థి. భూతగామో, భూతగామసఞ్ఞితా, వికోపనం వా వికోపాపనం వాతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని పథవిఖణనసదిసానేవాతి.

భూతగామసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.