౩. పత్తవగ్గో

౧. పత్తసిక్ఖాపదవణ్ణనా

పత్తవగ్గస్స పఠమే అతిరేకపత్తోతి అనధిట్ఠితో చ అవికప్పితో చ, సో చ ఖో ఉక్కట్ఠమజ్ఝిమోమకానం అఞ్ఞతరో పమాణయుత్తోవ, తస్స పమాణం ‘‘అడ్ఢాళ్హకోదనం గణ్హాతీ’’తిఆదినా (పారా ౬౦౨) నయేన పాళియం వుత్తం. తత్రాయం వినిచ్ఛయో – అనుపహతపురాణసాలితణ్డులానం సుకోట్టితపరిసుద్ధానం ద్వే మగధనాళియో గహేత్వా తేహి తణ్డులేహి అనుత్తణ్డులమకిలిన్నమపిణ్డికం సువిసదం కున్దమకుళరాసిసదిసం అవస్సావితోదనం పచిత్వా నిరవసేసం పత్తే పక్ఖిపిత్వా తస్స ఓదనస్స చతుత్థభాగప్పమాణో నాతిఘనో నాతితనుకో హత్థహారియో సబ్బసమ్భారసఙ్ఖతో ముగ్గసూపో పక్ఖిపితబ్బో, తతో ఆలోపస్స అనురూపం యావచరిమాలోపప్పహోనకం మచ్ఛమంసాదిబ్యఞ్జనం పక్ఖిపితబ్బం, సప్పితేలతక్కరసకఞ్జియాదీని పన గణనూపగాని న హోన్తి. తాని హి ఓదనగతికానేవ, నేవ హాపేతుం, న వడ్ఢేతుం సక్కోన్తి, ఏవమేతం సబ్బమ్పి పక్ఖిత్తం సచే పత్తస్స ముఖవట్టియా హేట్ఠిమరాజిసమం తిట్ఠతి, సుత్తేన వా హీరేన వా ఛిన్దన్తస్స సుత్తస్స వా హీరస్స వా హేట్ఠిమన్తం ఫుసతి, అయం ఉక్కట్ఠో నామ పత్తో. సచే తం రాజిం అతిక్కమ్మ థూపీకతం తిట్ఠతి, అయం ఉక్కట్ఠోమకో నామ పత్తో. సచే తం రాజిం న సమ్పాపుణాతి, అన్తోగధమేవ హోతి, అయం ఉక్కట్ఠుక్కట్ఠో నామ పత్తో. ఉక్కట్ఠతో ఉపడ్ఢప్పమాణో మజ్ఝిమో. మజ్ఝిమపత్తతో ఉపడ్ఢప్పమాణో ఓమకో. తేసమ్పి వుత్తనయేనేవ భేదో వేదితబ్బో. ఇచ్చేతేసు నవసు ఉక్కట్ఠుక్కట్ఠో చ ఓమకోమకో చాతి ద్వే అపత్తా, సేసా సత్త పత్తా పమాణయుత్తా నామ, అయమేత్థసఙ్ఖేపో, విత్థారో పన సమన్తపాసాదికాయం (పారా. అట్ఠ. ౨.౫౯౮ ఆదయో) వుత్తో, తస్మా ఏవం పమాణయుత్తం సమణసారుప్పేన పక్కం అయోపత్తం వా మత్తికాపత్తం వా లభిత్వా పురాణపత్తం పచ్చుద్ధరిత్వా అన్తోదసాహే అధిట్ఠాతబ్బో. సచే పనస్స మూలతో కాకణికమత్తమ్పి దాతబ్బం అవసిట్ఠం హోతి, అధిట్ఠానుపగో న హోతి, అప్పచ్చుద్ధరన్తేన వికప్పేతబ్బో. తత్థ పచ్చుద్ధరణాధిట్ఠానలక్ఖణం చీవరవగ్గే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం, వికప్పనలక్ఖణం పరతో వక్ఖామ. సచే పన కోచి అపత్తకో భిక్ఖు దస పత్తే లభిత్వా సబ్బే అత్తనావ పరిభుఞ్జితుకామో హోతి, ఏకం పత్తం అధిట్ఠాయ పున దివసే తం పచ్చుద్ధరిత్వా అఞ్ఞో అధిట్ఠాతబ్బో, ఏతేనుపాయేన వస్ససతమ్పి పరిహరితుం సక్కా. యో పనస్స పత్తో ముఖవట్టితో హేట్ఠా ద్వఙ్గులమత్తోకాసతో పట్ఠాయ యత్థకత్థచి కఙ్గుసిత్థనిక్ఖమనమత్తేన ఛిద్దేన ఛిద్దో హోతి, సో అధిట్ఠానుపగో న హోతి. పున ఛిద్దే పాకతికే కతే అధిట్ఠాతబ్బో, సేసం అధిట్ఠానవిజహనం తిచీవరే వుత్తనయమేవ.

సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే ఆరబ్భ అతిరేకపత్తధారణవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, అసాధారణపఞ్ఞత్తి, సేసవణ్ణనాక్కమో చీవరవగ్గస్స పఠమసిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బోతి.

పత్తసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. ఊనపఞ్చబన్ధనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

దుతియే ఊనాని పఞ్చ బన్ధనాని అస్సాతి ఊనపఞ్చబన్ధనో, నాస్స పఞ్చ బన్ధనాని పూరేన్తీతి అత్థో, తేన ఊనపఞ్చబన్ధనేన, ఇత్థమ్భూతస్స లక్ఖణే కరణవచనం. తత్థ యస్మా అబన్ధనస్సాపి పఞ్చ బన్ధనాని న పూరేన్తి సబ్బసో నత్థితాయ, తేనస్స పదభాజనే ‘‘ఊనపఞ్చబన్ధనో నామ పత్తో అబన్ధనో వా ఏకబన్ధనో వా’’తిఆది (పారా. ౬౧౩) వుత్తం. ‘‘ఊనపఞ్చబన్ధనేనా’’తి చ వుత్తత్తా యస్స పఞ్చబన్ధనో పత్తో హోతి పఞ్చబన్ధనోకాసో వా, తస్స సో అపత్తో, తస్మా అఞ్ఞం విఞ్ఞాపేతుం వట్టతి. యస్మిం పన పత్తే ముఖవట్టితో హేట్ఠా భట్ఠా ద్వఙ్గులప్పమాణా ఏకాపి రాజి హోతి, తం తస్సా రాజియా హేట్ఠిమపరియన్తే పత్తవేధకేన విజ్ఝిత్వా పచిత్వా సుత్తరజ్జుకమకచిరజ్జుకాదీహి వా తిపుసుత్తకేన వా బన్ధిత్వా తం బన్ధనం ఆమిసస్స అలగ్గనత్థం తిపుపట్టకేన వా కేనచి బద్ధసిలేసాదినా వా పటిచ్ఛాదేతబ్బం, సో చ పత్తో అధిట్ఠహిత్వా పరిభుఞ్జితబ్బో, సుఖుమం వా ఛిద్దం కత్వా బన్ధితబ్బో, ఫాణితం ఝాపేత్వా పాసాణచుణ్ణేన బన్ధితుమ్పి వట్టతి. యస్స పన ద్వే రాజియో వా ఏకాయేవ వా చతురఙ్గులా, తస్స ద్వే బన్ధనాని దాతబ్బాని. యస్స తిస్సో వా ఏకాయేవ వా ఛళఙ్గులా, తస్స తీణి. యస్స చతస్సో వా ఏకాయేవ వా అట్ఠఙ్గులా, తస్స చత్తారి. యస్స పఞ్చ వా ఏకాయేవ వా దసఙ్గులా, సో బద్ధోపి అబద్ధోపి అపత్తోయేవ, అఞ్ఞో విఞ్ఞాపేతబ్బో, ఏస తావ మత్తికాపత్తే వినిచ్ఛయో.

అయోపత్తే పన సచేపి పఞ్చ వా అతిరేకాని వా ఛిద్దాని హోన్తి, తాని చే అయచుణ్ణేన వా ఆణియా వా లోహమణ్డలేన వా బద్ధాని మట్ఠాని హోన్తి, స్వేవ పరిభుఞ్జితబ్బో, అఞ్ఞో న విఞ్ఞాపేతబ్బో. అథ పన ఏకమ్పి ఛిద్దం మహన్తం హోతి, లోహమణ్డలేన బద్ధమ్పి మట్ఠం న హోతి, పత్తే ఆమిసం లగ్గతి, అకప్పియో హోతి అయం పత్తో, అఞ్ఞో విఞ్ఞాపేతబ్బో. యో పన ఏవం పత్తసఙ్ఖేపగతే వా అయోపత్తే, ఊనపఞ్చబన్ధనే వా మత్తికాపత్తే సతి అఞ్ఞం విఞ్ఞాపేతి, పయోగే దుక్కటం, పటిలాభేన నిస్సగ్గియో హోతి, నిస్సజ్జితబ్బో. నిస్సజ్జన్తేన సఙ్ఘమజ్ఝే ఏవ నిస్సజ్జితబ్బో, తేన వుత్తం ‘‘భిక్ఖుపరిసాయ నిస్సజ్జితబ్బో’’తి. యో చ తస్సా భిక్ఖుపరిసాయాతిఏత్థ తేహి భిక్ఖూహి పకతియా ఏవ అత్తనో అత్తనో అధిట్ఠితం పత్తం గహేత్వా సన్నిపతితబ్బం, తతో సమ్మతేన పత్తగ్గాహాపకేన పత్తస్స విజ్జమానగుణం వత్వా ‘‘భన్తే, ఇమం గణ్హథా’’తి థేరో వత్తబ్బో. సచే థేరస్స సో పత్తో న రుచ్చతి, అప్పిచ్ఛతాయ వా న గణ్హాతి, వట్టతి. తస్మిం పన అనుకమ్పాయ అగణ్హన్తస్స దుక్కటం. సచే పన గణ్హాతి, థేరస్స పత్తం దుతియత్థేరం గాహాపేత్వా ఏతేనేవ ఉపాయేన యావ సఙ్ఘనవకా గాహాపేతబ్బో, తేన పరిచ్చత్తపత్తో పన పత్తపరియన్తో నామ, సో తస్స భిక్ఖునో పదాతబ్బో. తేనాపి సో యథా విఞ్ఞాపేత్వా గహితపత్తో, ఏవమేవ సక్కచ్చం పరిభుఞ్జితబ్బో. సచే పన తం జిగుచ్ఛన్తో అదేసే వా నిక్ఖిపతి, అపరిభోగేన వా పరిభుఞ్జతి, విస్సజ్జేతి వా, దుక్కటం ఆపజ్జతి.

సక్కేసు ఛబ్బగ్గియే ఆరబ్భ బహూ పత్తే విఞ్ఞాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, అబన్ధనేన అబన్ధనం, ఏకబన్ధనం, దుబన్ధనం, తిబన్ధనం, చతుబ్బన్ధనం, అబన్ధనోకాసం, ఏకద్వితిచతుబ్బన్ధనోకాసం చేతాపేతి, ఏవం ఏకేకేన పత్తేన దసధా దసవిధం పత్తం. చేతాపనవసేన పన ఏకం నిస్సగ్గియపాచిత్తియసతం హోతి. నట్ఠపత్తస్స, భిన్నపత్తస్స, అత్తనో ఞాతకప్పవారితే, అఞ్ఞస్స చ ఞాతకప్పవారితే, తస్సేవత్థాయ విఞ్ఞాపేన్తస్స, అత్తనో ధనేన గణ్హతో, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. అధిట్ఠానుపగపత్తస్స ఊనపఞ్చబన్ధనతా, అత్తుద్దేసికతా, అకతవిఞ్ఞత్తి, తాయ చ పటిలాభోతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని ధోవాపనసిక్ఖాపదే వుత్తనయానేవాతి.

ఊనపఞ్చబన్ధనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. భేసజ్జసిక్ఖాపదవణ్ణనా

తతియే పటిసాయనీయానీతి పటిసాయితబ్బాని, పరిభుఞ్జితబ్బానీతి అత్థో. ఏతేన సయం ఉగ్గహేత్వా నిక్ఖిత్తానం సత్తాహాతిక్కమేపి అనాపత్తిం దస్సేతి, తాని హి పటిసాయితుం న వట్టన్తి. భేసజ్జానీతి భేసజ్జకిచ్చం కరోన్తు వా, మా వా, ఏవం లద్ధవోహారాని. సప్పి నామ గవాదీనం సప్పి, యేసం మంసం కప్పతి, తేసం సప్పి. తథా నవనీతం. తేలం నామ తిలసాసపమధూకఏరణ్డకవసాదీహి నిబ్బత్తితం. మధు నామ మక్ఖికామధుమేవ. ఫాణితం నామ ఉచ్ఛురసం ఉపాదాయ పన అపక్కా వా అవత్థుకపక్కా వా సబ్బాపి ఉచ్ఛువికతి ‘‘ఫాణిత’’న్తి వేదితబ్బం. తాని పటిగ్గహేత్వాతి తాని భేసజ్జాని పటిగ్గహేత్వా, న తేసం వత్థూని. ఏతేన ఠపేత్వా వసాతేలం యానేత్థ యావకాలికవత్థుకాని, తేసం వత్థూని పటిగ్గహేత్వా కతాని సప్పిఆదీని సత్తాహం అతిక్కామయతోపి అనాపత్తిం దస్సేతి. వసాతేలం పన కాలే పటిగ్గహితం కాలే నిపక్కం కాలే సంసట్ఠం తేలపరిభోగేన పరిభుఞ్జితుం అనుఞ్ఞాతం, తస్మా ఠపేత్వా మనుస్సవసం అఞ్ఞం యంకఞ్చి వసం పురేభత్తం పటిగ్గహేత్వా సామం పచిత్వా నిబ్బత్తితతేలమ్పి సత్తాహం నిరామిసపరిభోగేన వట్టతి. అనుపసమ్పన్నేన పచిత్వా దిన్నం పన తదహుపురేభత్తం సామిసమ్పి వట్టతి, అఞ్ఞేసం యావకాలికవత్థూనం వత్థుం పచితుం న వట్టతియేవ. నిబ్బత్తితసప్పి వా నవనీతం వా పచితుం వట్టతి, తం పన తదహుపురేభత్తమ్పి సామిసం పరిభుఞ్జితుం న వట్టతి. పురేభత్తం పటిగ్గహితఖీరాదితో అనుపసమ్పన్నేన పచిత్వా కతసప్పిఆదీని పన తదహుపురేభత్తం సామిసానిపి వట్టన్తి, పచ్ఛాభత్తతో పట్ఠాయ అనజ్ఝోహరణీయాని, సత్తాహాతిక్కమేపి అనాపత్తి. సన్నిధికారకం పరిభుఞ్జితబ్బానీతి సన్నిధిం కత్వా నిదహిత్వా పురేభత్తం పటిగ్గహితాని తదహుపురేభత్తం సామిసపరిభోగేనాపి వట్టన్తి, పచ్ఛాభత్తతో పట్ఠాయ పన తాని చ, పచ్ఛాభత్తం పటిగ్గహితాని చ సత్తాహం నిరామిసపరిభోగేన పరిభుఞ్జితబ్బానీతి అత్థో. ‘‘పరిభుఞ్జితబ్బానీ’’తి చ వచనతో అన్తోసత్తాహే అబ్భఞ్జనాదీనం అత్థాయ అధిట్ఠహిత్వా ఠపితేసు అనాపత్తి, యావజీవికాని సాసపమధూకఏరణ్డకఅట్ఠీని తేలకరణత్థం పటిగ్గహేత్వా తదహేవ కతతేలం సత్తాహకాలికం, దుతియదివసే కతం ఛాహం వట్టతి, తతియదివసే కతం పఞ్చాహం, చతుత్థపఞ్చమఛట్ఠసత్తమదివసే కతం తదహేవ వట్టతి. సచే యావ అరుణస్స ఉగ్గమనా తిట్ఠతి, నిస్సగ్గియం హోతి, అట్ఠమదివసే కతం అనజ్ఝోహరణీయం, అనిస్సగ్గియత్తా పన బాహిరపరిభోగేన వట్టతి. సచేపి న కరోతి, తేలత్థాయ పటిగ్గహితసాసపాదీనం పన పాళియం అనాగతసప్పిఆదీనఞ్చ సత్తాహాతిక్కమే దుక్కటం ఆపజ్జతి. సీతుదకేన కతమధూకపుప్ఫఫాణితం పన ఫాణితగతికమేవ, అమ్బఫాణితాదీని యావకాలికాని. యం పనేత్థ సత్తాహకాలికం, తం నిస్సట్ఠం పటిలభిత్వాపి అరుఆదీని వా మక్ఖేతుం, అజ్ఝోహరితుం వా న వట్టతి. పదీపే కాళవణ్ణే వా ఉపనేతబ్బం, అఞ్ఞస్స భిక్ఖునో కాయికపరిభోగం వట్టతి. యం పన నిరపేక్ఖో పరిచ్చజిత్వా పున లభతి, తం అజ్ఝోహరితుమ్పి వట్టతి. విసుం ఠపితసప్పిఆదీసు, ఏకభాజనే వా అమిస్సితేసు వత్థుగణనాయ ఆపత్తియో.

సావత్థియం సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ సత్తాహం అతిక్కమనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సేసం చీవరవగ్గస్స పఠమసిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బన్తి.

భేసజ్జసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. వస్సికసాటికసిక్ఖాపదవణ్ణనా

చతుత్థే మాసో సేసో గిమ్హానన్తి చతున్నం గిమ్హమాసానం ఏకో పచ్ఛిమమాసో సేసో. పరియేసితబ్బన్తి గిమ్హానం పచ్ఛిమమాసస్స పఠమదివసతో పట్ఠాయ యావ కత్తికమాసస్స పచ్ఛిమదివసో, తావ ‘‘కాలో వస్సికసాటికాయా’’తిఆదినా సతుప్పాదకరణేన, సఙ్ఘస్స పవారితట్ఠానతో, అత్తనో ఞాతకప్పవారితట్ఠానతో పన ‘‘దేథ మే వస్సికసాటికచీవర’’న్తిఆదికాయ విఞ్ఞత్తియాపి పరియేసితబ్బం. అఞ్ఞాతకఅప్పవారితట్ఠానే సతుప్పాదం కరోన్తస్స వత్తభేదే దుక్కటం, యథా వా తథా వా ‘‘దేథ మే’’తిఆదివచనేన విఞ్ఞాపేన్తస్స అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదేన నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. కత్వా నివాసేతబ్బన్తి గిమ్హానం పచ్ఛిమద్ధమాసస్స పఠమదివసతో పట్ఠాయ యావ కత్తికమాసస్స పచ్ఛిమదివసో, తావ సూచికమ్మనిట్ఠానేన సకిమ్పి వణ్ణభేదమత్తరజనేన కప్పబిన్దుకరణేన చ కత్వా పరిదహితబ్బా. ఏత్తావతా గిమ్హానం పచ్ఛిమో మాసో పరియేసనక్ఖేత్తం, పచ్ఛిమో అద్ధమాసో కరణనివాసనక్ఖేత్తమ్పి, వస్సానస్స చతూసు మాసేసు సబ్బమ్పి తం వట్టతీతి అయమత్థో దస్సితో హోతి. యో చాయం గిమ్హానం పచ్ఛిమో మాసో అనుఞ్ఞాతో, ఏత్థ కతపరియేసితమ్పి వస్సికసాటికం అధిట్ఠాతుం న వట్టతి. సచే తస్మిం మాసే అతిక్కన్తే వస్సం ఉక్కడ్ఢియతి, పున మాసపరిహారం లభతి, ధోవిత్వా పన నిక్ఖిపిత్వా వస్సూపనాయికదివసే అధిట్ఠాతబ్బా. సచే సతిసమ్మోసేన వా అప్పహోనకభావేన వా అకతా హోతి. తే చ ద్వే మాసే వస్సానస్స చతుమాసన్తి ఛ మాసే పరిహారం లభతి. సచే పన కత్తికమాసే కథినం అత్థరియతి, అపరేపి చత్తారో మాసే లభతి, ఏవం దస మాసా హోన్తి. తతో పరమ్పి సతియా పచ్చాసాయ తం మూలచీవరం కత్వా ఠపేన్తస్స ఏకమాసన్తి ఏవం ఏకాదస మాసే పరిహారం లభతి, ఇతో పరం ఏకాహమ్పి న లభతి.

ఓరేన చే మాసో సేసో గిమ్హానన్తి గిమ్హానం పచ్ఛిమమాసస్స ఓరిమభాగే యావ హేమన్తస్స పఠమదివసో, తావాతి అత్థో. పరియేసేయ్యాతి ఏతేసు సత్తసు పిట్ఠిసమయమాసేసు అఞ్ఞాతకఅప్పవారితట్ఠానతో సతుప్పాదకరణేన పరియేసన్తస్స నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం, విఞ్ఞాపేన్తస్స అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదేన నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం, ఞాతకప్పవారితే విఞ్ఞాపేన్తస్స తేన సిక్ఖాపదేన అనాపత్తి, సతుప్పాదం కరోన్తస్స ఇమినా సిక్ఖాపదేన ఆపత్తి. ఓరేనద్ధమాసో సేసో గిమ్హానన్తి గిమ్హానస్స పచ్ఛిమద్ధమాసతో ఓరిమభాగే ఏకస్మిం అద్ధమాసే. కత్వా నివాసేయ్యాతి ఏత్థన్తరే ధమ్మేన ఉప్పన్నమ్పి కత్వా నివాసేన్తస్స నిస్సగ్గియం హోతి.

సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే భిక్ఖూ ఆరబ్భ వస్సికసాటికపరియేసనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, అసాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, ఊనకమాసద్ధమాసేసు అతిరేకసఞ్ఞినో వేమతికస్స వా దుక్కటం, తథా సతియా వస్సికసాటికాయ నగ్గస్స కాయం ఓవస్సాపయతో. పోక్ఖరణియాదీసు పన న్హాయన్తస్స వా అచ్ఛిన్నచీవరస్స వా నట్ఠచీవరస్స వా ‘‘అనివత్థం చోరా హరన్తీ’’తి ఏవం ఆపదాసు వా నివాసయతో ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఏత్థ చ వస్సికసాటికాయ అత్తుద్దేసికతా, అసమయే పరియేసనతా, తాయ చ పటిలాభోతి ఇమాని తావ పరియేసనాపత్తియా తీణి అఙ్గాని. సచీవరతా, ఆపదాభావో, వస్సికసాటికాయ సకభావో, అసమయే నివాసనన్తి ఇమాని నివాసనాపత్తియా చత్తారి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని ధోవాపనసిక్ఖాపదే వుత్తనయానేవాతి.

వస్సికసాటికసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. చీవరఅచ్ఛిన్దనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

పఞ్చమే సామం చీవరం దత్వాతి వేయ్యావచ్చాదీని పచ్చాసిసమానో సయమేవ దత్వా. అచ్ఛిన్దేయ్యాతి వేయ్యావచ్చాదీని అకరోన్తం దిస్వా సకసఞ్ఞాయ అచ్ఛిన్దన్తస్స వత్థుగణనాయ ఆపత్తియో. అచ్ఛిన్దాపేయ్యాతిఏత్థ పన ‘‘అచ్ఛిన్దా’’తి ఆణత్తియా దుక్కటం, అచ్ఛిన్దేసు యత్తకాని ఆణత్తాని, తేసం గణనాయ ఆపత్తియో.

సావత్థియం ఉపనన్దం ఆరబ్భ చీవరఅచ్ఛిన్దనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, సాణత్తికం, తికపాచిత్తియం. అనుపసమ్పన్నే ఉపసమ్పన్నసఞ్ఞినో, వేమతికస్స, అనుపసమ్పన్నసఞ్ఞినో వా, ఉపసమ్పన్నస్సాపి వికప్పనుపగపచ్ఛిమచీవరం ఠపేత్వా అఞ్ఞం పరిక్ఖారం, అనుపసమ్పన్నస్స చ యంకిఞ్చి అచ్ఛిన్దతో వా దుక్కటం. తేన తుట్ఠేన వా కుపితేన వా దిన్నం పన తస్స విస్సాసం వా గణ్హన్తస్స ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. వికప్పనుపగపచ్ఛిమచీవరతా, సామం దిన్నతా, సకసఞ్ఞితా, ఉపసమ్పన్నతా, కోధవసేన అచ్ఛిన్దనం వా అచ్ఛిన్దాపనం వాతి ఇమానేత్థ పఞ్చ అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని అదిన్నాదానసదిసాని అఞ్ఞత్ర వేదనాయ. వేదనా పన ఇధ దుక్ఖవేదనాయేవాతి.

చీవరఅచ్ఛిన్దనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. సుత్తవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ఛట్ఠే సుత్తన్తి ఛబ్బిధం ఖోమసుత్తాదిం వా తేసం అనులోమం వా. విఞ్ఞాపేత్వాతి చీవరత్థాయ యాచిత్వా. వాయాపేయ్యాతి ‘‘చీవరం మే, ఆవుసో, వాయథా’’తి అకప్పియాయ విఞ్ఞత్తియా వాయాపేయ్య. నిస్సగ్గియన్తి ఏవం వాయాపేన్తస్స యో తన్తవాయో చీవరవాయనత్థం తురివేమసజ్జనాదికే పయోగే కరోతి, తస్స సబ్బప్పయోగేసు దుక్కటం, పటిలాభేన నిస్సగ్గియం హోతి.

రాజగహే ఛబ్బగ్గియే భిక్ఖూ ఆరబ్భ చీవరవాయాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, విఞ్ఞాపితసుత్తం విఞ్ఞాపితతన్తవాయేన వాయాపేన్తస్స దీఘతో విదత్థిమత్తే తిరియఞ్చ హత్థమత్తే వీతే నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. ఇతి యావ చీవరం వడ్ఢతి, తావ ఇమినా పమాణేన ఆపత్తియో వడ్ఢన్తి. తేనేవ పన అవిఞ్ఞత్తియా లద్ధసుత్తం వాయాపేన్తస్స యథా పుబ్బే నిస్సగ్గియం, ఏవం ఇధ దుక్కటం. తేనేవ విఞ్ఞత్తఞ్చ అవిఞ్ఞత్తఞ్చ వాయాపేన్తస్స సచే వుత్తప్పమాణేన కేదారబద్ధం వియ చీవరం హోతి, అకప్పియసుత్తమయే పరిచ్ఛేదే పాచిత్తియం, ఇతరస్మిం తథేవ దుక్కటం. తతో చే ఊనతరా పరిచ్ఛేదా, సబ్బపరిచ్ఛేదేసు దుక్కటానేవ. అథ ఏకన్తరికేన వా సుత్తేన దీఘతో వా కప్పియం తిరియం అకప్పియం కత్వా వీతం హోతి, పుబ్బే వుత్తప్పమాణగణనాయ దుక్కటాని. ఏతేనేవ ఉపాయేన కప్పియతన్తవాయేన అకప్పియసుత్తే, కప్పియాకప్పియేహి తన్తవాయేహి సుత్తేపి కప్పియే అకప్పియే కప్పియాకప్పియే చ ఆపత్తిభేదో వేదితబ్బో. తికపాచిత్తియం, అవాయాపితే వాయాపితసఞ్ఞినో వేమతికస్స వా దుక్కటం. చీవరసిబ్బనఆయోగకాయబన్ధనఅంసబద్ధకపత్తత్థవికపరిస్సావనానం అత్థాయ సుత్తం విఞ్ఞాపేన్తస్స, ఞాతకప్పవారితేహి కప్పియసుత్తం వాయాపేన్తస్స, అఞ్ఞస్సత్థాయ, అత్తనో ధనేన, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి, చీవరత్థాయ విఞ్ఞాపితసుత్తం, అత్తుద్దేసికతా, అకప్పియతన్తవాయేన అకప్పియవిఞ్ఞత్తియా వాయాపనన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని ధోవాపనసిక్ఖాపదే వుత్తనయానేవాతి.

సుత్తవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. మహాపేసకారసిక్ఖాపదవణ్ణనా

సత్తమే తత్ర చే సో భిక్ఖూతి యత్ర గామే వా నిగమే వా తన్తవాయా, తత్ర. పుబ్బే అప్పవారితోతి చీవరసామికేహి అప్పవారితో హుత్వా. వికప్పం ఆపజ్జేయ్యాతి విసిట్ఠకప్పం అధికవిధానం ఆపజ్జేయ్య. ఇదాని యేనాకారేన వికప్పం ఆపన్నో హోతి, తం దస్సేతుం ఇదం ఖో, ఆవుసోతిఆది వుత్తం. తత్థ ఆయతన్తి దీఘం. విత్థతన్తి పుథులం. అప్పితన్తి ఘనం. సువీతన్తి సుట్ఠు వీతం, సబ్బట్ఠానేసు సమం కత్వా వీతం. సుప్పవాయితన్తి సుట్ఠు పవాయితం, సబ్బట్ఠానేసు సమం కత్వా తన్తే పసారితం. సువిలేఖితన్తి లేఖనియా సుట్ఠు విలేఖితం. సువితచ్ఛితన్తి కోచ్ఛేన సుట్ఠు వితచ్ఛితం, సుట్ఠు నిద్ధోతన్తి అత్థో. పిణ్డపాతమత్తమ్పీతి ఏత్థ చ న భిక్ఖునో పిణ్డపాతదానమత్తేన తం నిస్సగ్గియం హోతి, సచే పన తే తస్స వచనేన చీవరసామికానం హత్థతో సుత్తం గహేత్వా ఈసకమ్పి ఆయతం వా విత్థతం వా అప్పితం వా కరోన్తి, అథ తేసం పయోగే భిక్ఖునో దుక్కటం, పటిలాభేన నిస్సగ్గియం హోతి.

సావత్థియం ఉపనన్దం ఆరబ్భ చీవరే వికప్పం ఆపజ్జనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, ఞాతకే అఞ్ఞాతకసఞ్ఞినో వేమతికస్స వా దుక్కటం. ఞాతకప్పవారితానం తన్తవాయేహి, అఞ్ఞస్స వా అత్థాయ, అత్తనో వా ధనేన, మహగ్ఘం వాయాపేతుకామం అప్పగ్ఘం వాయాపేన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. అఞ్ఞాతకఅప్పవారితానం తన్తవాయే ఉపసఙ్కమిత్వా వికప్పమాపజ్జనతా, చీవరస్స అత్తుద్దేసికతా, తస్స వచనేన సుత్తవడ్ఢనం, చీవరప్పటిలాభోతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని ధోవాపనసిక్ఖాపదే వుత్తనయానేవాతి.

మహాపేసకారసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. అచ్చేకచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా

అట్ఠమే దసాహానాగతన్తి దస అహాని దసాహం, తేన దసాహేన అనాగతా దసాహానాగతా, దసాహేన అసమ్పత్తాతి అత్థో, తం దసాహానాగతం, అచ్చన్తసంయోగవసేన భుమ్మత్థే ఉపయోగవచనం. కత్తికతేమాసికపుణ్ణమన్తి పఠమకత్తికపుణ్ణమం, ఇధాపి పఠమపదస్స అనుపయోగతా పురిమనయేనేవ భుమ్మత్థే ఉపయోగవచనం. ఇదం వుత్తం హోతి – యతో పట్ఠాయ పఠమప్పవారణా ‘‘దసాహానాగతా’’తి వుచ్చతి, సచేపి తాని దివసాని అచ్చన్తమేవ భిక్ఖునో అచ్చేకచీవరం ఉప్పజ్జేయ్య, ‘‘అచ్చేకం ఇద’’న్తి జానమానేన భిక్ఖునా సబ్బమ్పి పటిగ్గహేతబ్బన్తి. తేన పవారణామాసస్స జుణ్హపక్ఖపఞ్చమితో పట్ఠాయ ఉప్పన్నస్స చీవరస్స నిధానకాలో దస్సితో హోతి. కామఞ్చేస ‘‘దసాహపరమం అతిరేకచీవరం ధారేతబ్బ’’న్తిఇమినావ సిద్ధో, అట్ఠుప్పత్తివసేన పన అపుబ్బం వియ అత్థం దస్సేత్వా సిక్ఖాపదం ఠపితం. అచ్చేకచీవరన్తి గమికగిలానగబ్భినిఅభినవుప్పన్నసద్ధానం పుగ్గలానం అఞ్ఞతరేన ‘‘వస్సావాసికం దస్సామీ’’తి ఏవం ఆరోచేత్వా దిన్నం. సచే తం పురే పవారణాయ విభజితం, యేన గహితం, తేన వస్సచ్ఛేదో న కాతబ్బో, కరోతి చే, తం చీవరం సఙ్ఘికం హోతి. యావ చీవరకాలసమయన్తి అనత్థతే కథినే యావ వస్సానస్స పచ్ఛిమో మాసో, అత్థతే కథినే యావ పఞ్చ మాసా, తావ నిక్ఖిపితబ్బం.

సావత్థియం సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ అచ్చేకచీవరస్స చీవరకాలసమయం అతిక్కమనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సేసమేత్థ చీవరవగ్గస్స పఠమసిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బన్తి.

అచ్చేకచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. సాసఙ్కసిక్ఖాపదవణ్ణనా

నవమే ఉపవస్సం ఖో పనాతి ఏత్థ ఉపవస్సన్తి ఉపవస్స, ఉపవసిత్వాతి వుత్తం హోతి, ఉపసమ్పజ్జన్తిఆదీసు (విభ. ౫౭౦) వియ హేత్థ అనునాసికో దట్ఠబ్బో, వస్సం ఉపగన్త్వా వసిత్వా చాతి అత్థో. ఇమస్స చ పదస్స ‘‘తథారూపేసు భిక్ఖు సేనాసనేసు విహరన్తో’’తిఇమినా సమ్బన్ధో, ఇదం వుత్తం హోతి – వస్సం ఉపగన్త్వా వసిత్వా చ తతో పరం పచ్ఛిమకత్తికపుణ్ణమపరియోసానకాలం యాని ఖో పన తాని ఆరఞ్ఞకాని…పే… అన్తరఘరే నిక్ఖిపేయ్యాతి. తత్థ ఆరఞ్ఞకానీతి సబ్బపచ్ఛిమాని ఆరోపితేన ఆచరియధనునా గామస్స ఇన్దఖీలతో పట్ఠాయ పఞ్చధనుసతప్పమాణే పదేసే కతసేనాసనాని. సచే పన అపరిక్ఖిత్తో గామో హోతి, పరిక్ఖేపారహట్ఠానతో పట్ఠాయ మినేతబ్బం. సచే విహారస్స పరిక్ఖేపో వా అపరిక్ఖిత్తస్స యం గామతో సబ్బపఠమం సేనాసనం వా చేతియం వా బోధి వా ధువసన్నిపాతట్ఠానం వా యావ, తం తావ పకతిమగ్గేన మినేతబ్బం, అఞ్ఞం మగ్గం కాతుం, అమగ్గేన వా మినేతుం న వట్టతి. సాసఙ్కసమ్మతానీతి చోరాదీనం నివిట్ఠోకాసాదిదస్సనేన ‘‘సాసఙ్కానీ’’తి సమ్మతాని, ఏవం సఞ్ఞాతానీతి అత్థో. సహ పటిభయేన సప్పటిభయాని, చోరేహి మనుస్సానం హతవిలుత్తాకోటితభావదస్సనతో సన్నిహితబలవభయానీతి అత్థో.

అన్తరఘరే నిక్ఖిపేయ్యాతి ఆరఞ్ఞకస్స సేనాసనస్స సమన్తా సబ్బదిసాభాగేసు అత్తనా అభిరుచితే గోచరగామే నిక్ఖిపేయ్య. తఞ్చ ఖో సతియా అఙ్గసమ్పత్తియా, తత్రాయం అఙ్గసమ్పత్తి – పురిమికాయ ఉపగన్త్వా మహాపవారణాయ పవారితో హోతి, ఇదమేకం అఙ్గం. కత్తికమాసోయేవ హోతి, ఇదం దుతియం అఙ్గం. పఞ్చధనుసతికపచ్ఛిమప్పమాణయుత్తం సేనాసనం హోతి, ఇదం తతియం అఙ్గం. ఊనప్పమాణే వా గావుతతో అతిరేకప్పమాణే వా న లభతి, యత్ర హి పిణ్డాయ చరిత్వా భుత్తవేలాయమేవ పున విహారం సక్కా ఆగన్తుం, తదేవ ఇధాధిప్పేతం. సాసఙ్కసప్పటిభయమేవ హోతి, ఇదం చతుత్థం అఙ్గం హోతీతి. కోచిదేవ పచ్చయోతి కిఞ్చిదేవ కారణం. తేన చీవరేనాతి తేన అన్తరఘరే నిక్ఖిత్తచీవరేన. విప్పవాసాయాతి వియోగవాసాయ. తతో చే ఉత్తరి విప్పవసేయ్యాతి ఛారత్తతో ఉత్తరి తస్మిం సేనాసనే సత్తమం అరుణం ఉట్ఠాపేయ్యాతి అత్థో, తథా అసక్కోన్తేన పన గామసీమం ఓక్కమిత్వా సభాయం వా యత్థ కత్థచి వా వసిత్వా చీవరప్పవత్తిం ఞత్వా పక్కమితుం వట్టతి. అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియాతి యం సఙ్ఘో గిలానస్స భిక్ఖునో చీవరేన విప్పవాససమ్ముతిం దేతి, తం ఠపేత్వా అలద్ధసమ్ముతికస్స అతిరేకఛారత్తం విప్పవసతో నిస్సగ్గియం హోతి.

సావత్థియం సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ చీవరవిప్పవాసవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సేసమేత్థ చీవరవగ్గస్స దుతియసిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బన్తి.

సాసఙ్కసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. పరిణతసిక్ఖాపదవణ్ణనా

దసమే సఙ్ఘికన్తి సఙ్ఘస్స సన్తకం. సో హి సఙ్ఘస్స పరిణతత్తా హత్థే అనారుళ్హోపి ఏకేన పరియాయేన సఙ్ఘసన్తకో హోతి. లాభన్తి లభితబ్బం చీవరాదివత్థుం. పరిణతన్తి ‘‘దస్సామ కరిస్సామా’’తి వచీభేదేన వా హత్థముద్దాయ వా సఙ్ఘస్స నిన్నం హుత్వా ఠితం. అత్తనో పరిణామేయ్యాతి ‘‘ఇదం మయ్హం దేథా’’తిఆదీని వదన్తో అత్తనిన్నం కరేయ్య. సచే పన సఙ్ఘస్స దిన్నం హోతి, తం గహేతుం న వట్టతి, సఙ్ఘస్సేవ దాతబ్బం. పరిణతం పన సహధమ్మికానం వా గిహీనం వా అన్తమసో మాతుసన్తకమ్పి అత్తనో పరిణామేన్తస్స పయోగే దుక్కటం, పటిలాభేన నిస్సగ్గియం హోతి.

సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే భిక్ఖూ ఆరబ్భ పరిణామనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, పరిణతే వేమతికస్స, అపరిణతే పరిణతసఞ్ఞినో చేవ వేమతికస్స చ, సఙ్ఘచేతియపుగ్గలేసు యస్స కస్సచి పరిణతం అఞ్ఞసఙ్ఘాదీనం పరిణామేన్తస్స చ దుక్కటం. అపరిణతసఞ్ఞినో, ‘‘కత్థ దేమా’’తి పుచ్ఛితే ‘‘యత్థ తుమ్హాకం చిత్తం పసీదతి, తత్థ దేథ, తుమ్హాకం దేయ్యధమ్మో పరిభోగం వా లభేయ్యా’’తిఆదీని వదన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. సఙ్ఘే పరిణతభావో, తం ఞత్వా అత్తనో పరిణామనం, పటిలాభోతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని అదిన్నాదానసదిసానీతి.

పరిణతసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

పత్తవగ్గో తతియో.

ఇతి కఙ్ఖావితరణియా పాతిమోక్ఖవణ్ణనాయ

నిస్సగ్గియపాచిత్తియవణ్ణనా నిట్ఠితా.