నిస్సగ్గియకణ్డో

ఇతో పరం పన ఇమే ఖో పనాతిఆది సబ్బత్థ వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం.

౧. చీవరవగ్గో

౧. కథినసిక్ఖాపదవణ్ణనా

నిస్సగ్గియేసు పన చీవరవగ్గస్స తావ పఠమసిక్ఖాపదే నిట్ఠితచీవరస్మిన్తి సూచికమ్మపరియోసానేన వా, ‘‘నట్ఠం వా వినట్ఠం వా దడ్ఢం వా చీవరాసా వా ఉపచ్ఛిన్నా’’తి (పారా. ౪౬౩) ఇమేసు వా యేన కేనచి ఆకారేన నిట్ఠితే చీవరస్మిం, చీవరస్స కరణపలిబోధే ఉపచ్ఛిన్నేతి అత్థో. అత్థతకథినస్స హి భిక్ఖునో యావ ఇమేహాకారేహి చీవరపలిబోధో న ఛిజ్జతి, తావ కథినానిసంసం లభతి. ఉబ్భతస్మిం కథినేతి యం సఙ్ఘస్స కథినం అత్థతం, తస్మిఞ్చ ఉబ్భతే. తత్రేవం సఙ్ఖేపతో కథినత్థారో చ ఉబ్భారో చ వేదితబ్బో. అయఞ్హి కథినత్థారో నామ భగవతా పురిమవస్సంవుట్ఠానం అనుఞ్ఞాతో, సో సబ్బన్తిమేన పరిచ్ఛేదేన పఞ్చన్నం జనానం వట్టతి, తస్మా యత్థ చత్తారో వా తయో వా ద్వే వా ఏకో వా పురిమవస్సం ఉపగతో, తత్థ పచ్ఛిమవస్సూపగతే గణపూరకే కత్వా అత్థరితబ్బం, తే చ గణపూరకావ హోన్తి, ఆనిసంసే న లభన్తి, తస్మా సచే పురిమవస్సంవుట్ఠానం గహట్ఠపబ్బజితేసు యో కోచి ధమ్మేన సమేన చీవరం దేతి ‘‘ఇమినా కథినం అత్థరథా’’తి (మహావ. ౩౦౬-౩౦౯), తం ఖన్ధకే వుత్తాయ ఞత్తిదుతియకమ్మవాచాయ కథినత్థారారహస్స భిక్ఖునో దాతబ్బం. తేన తదహేవ పఞ్చ వా అతిరేకాని వా ఖణ్డాని ఛిన్దిత్వా సఙ్ఘాటి వా ఉత్తరాసఙ్గో వా అన్తరవాసకో వా కాతబ్బో, సేసభిక్ఖూహిపి తస్స సహాయేహి భవితబ్బం, సచే కతచీవరమేవ ఉప్పజ్జతి, సున్దరమేవ. అచ్ఛిన్నాసిబ్బితం పన న వట్టతి. తేన భిక్ఖునా సచే సఙ్ఘాటియా అత్థరితుకామో హోతి, పోరాణికం సఙ్ఘాటిం పచ్చుద్ధరిత్వా నవం సఙ్ఘాటిం అధిట్ఠహిత్వా ‘‘ఇమాయ సఙ్ఘాటియా కథినం అత్థరామీ’’తి అత్థరితబ్బం. ఉత్తరాసఙ్గఅన్తరవాసకేసుపి ఏసేవ నయో. తతో తేన పురిమవస్సంవుట్ఠే అన్తోసీమాగతే భిక్ఖూ ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘అత్థతం, భన్తే, సఙ్ఘస్స కథినం, ధమ్మికో కథినత్థారో, అనుమోదథా’’తి (పరి. ౪౧౩) వత్తబ్బం, థేరానఞ్చ నవానఞ్చ బహూనఞ్చ ఏకస్స చ అనురూపం సల్లక్ఖేత్వా వత్తబ్బం. తేహిపి ‘‘అత్థతం, భన్తే, సఙ్ఘస్స కథిన’’న్తి వా ‘‘అత్థతం, ఆవుసో, సఙ్ఘస్స కథిన’’న్తి వా వత్వా ‘‘ధమ్మికో కథినత్థారో, అనుమోదామా’’తి వా ‘‘అనుమోదామీ’’తి వా వత్తబ్బం. పురిమవస్సంవుట్ఠేసుపి యే అనుమోదన్తి, తేసంయేవ అత్థతం హోతి కథినం. తే తతో పట్ఠాయ యావ కథినస్సుబ్భారా అనామన్తచారో, అసమాదానచారో, యావదత్థచీవరం, గణభోజనం, యో చ తత్థ చీవరుప్పాదో, తస్మిం ఆవాసే సఙ్ఘస్స ఉప్పన్నచీవరఞ్చాతి ఇమే పఞ్చానిసంసే లభన్తి, అయం తావ కథినత్థారో. తం పనేతం కథినం ‘‘అట్ఠిమా, భిక్ఖవే, మాతికా కథినస్సుబ్భారాయ పక్కమనన్తికా నిట్ఠానన్తికా సన్నిట్ఠానన్తికా నాసనన్తికా సవనన్తికా ఆసావచ్ఛేదికా సీమాతిక్కమనన్తికా సహుబ్భారా’’తి (మహావ. ౩౧౦) ఏవం వుత్తాసు అట్ఠసు మాతికాసు అఞ్ఞతరవసేన ఉద్ధరీయతి, తత్థ విత్థారవినిచ్ఛయో సమన్తపాసాదికాయం (మహావ. అట్ఠ. ౩౧౦) వుత్తనయేన వేదితబ్బో. ఇతి ‘‘ఉబ్భతస్మిం కథినే’’తిఇమినా సేసపలిబోధాభావం దస్సేతి.

దసాహపరమన్తి దస అహాని పరమో పరిచ్ఛేదో అస్సాతి దసాహపరమో, తం దసాహపరమం కాలం ధారేతబ్బన్తి అత్థో. అధిట్ఠితవికప్పితేసు అపరియాపన్నత్తా అతిరేకం చీవరన్తి అతిరేకచీవరం, చీవరం నామ ఖోమం కప్పాసికం కోసేయ్యం కమ్బలం సాణం భఙ్గన్తి ఏతేసం వా తదనులోమానం వా అఞ్ఞతరం అయమస్స జాతి, పమాణతో పన తం వికప్పనుపగం పచ్ఛిమం ఇధ అధిప్పేతం. వుత్తఞ్హేతం ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆయామతో అట్ఠఙ్గులం సుగతఙ్గులేన చతురఙ్గులవిత్థతం పచ్ఛిమం చీవరం వికప్పేతు’’న్తి (మహావ. ౩౫౮). యం పన వుత్తం ‘‘అధిట్ఠితవికప్పితేసు అపరియాపన్నత్తా’’తి, ఏత్థ ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తిచీవరం అధిట్ఠాతుం న వికప్పేతుం, వస్సికసాటికం వస్సానం చతుమాసం అధిట్ఠాతుం తతో పరం వికప్పేతుం, నిసీదనం అధిట్ఠాతుం న వికప్పేతుం పచ్చత్థరణం అధిట్ఠాతుం న వికప్పేతుం, కణ్డుప్పటిచ్ఛాదిం యావ ఆబాధా అధిట్ఠాతుం తతో పరం వికప్పేతుం, ముఖపుఞ్ఛనచోళకం అధిట్ఠాతుం న వికప్పేతుం, పరిక్ఖారచోళం అధిట్ఠాతుం న వికప్పేతు’’న్తి (మహావ. ౩౫౮) ఇమినా నయేన అధిట్ఠాతబ్బవికప్పేతబ్బతా జానితబ్బా. తత్థ తిచీవరం అధిట్ఠహన్తేన రజిత్వా కప్పబిన్దుం దత్వా పమాణయుత్తమేవ అధిట్ఠాతబ్బం, తస్స పమాణం ఉక్కట్ఠపరిచ్ఛేదేన సుగతచీవరతో ఊనకం వట్టతి, లామకపరిచ్ఛేదేన సఙ్ఘాటియా తావ ఉత్తరాసఙ్గస్స చ దీఘతో ముట్ఠిపఞ్చకం, తిరియం ముట్ఠిత్తికం, అన్తరవాసకో దీఘతో ముట్ఠిపఞ్చకో, తిరియం ద్విహత్థోపి వట్టతి. వుత్తప్పమాణతో పన అతిరేకఞ్చ ఊనకఞ్చ ‘‘పరిక్ఖారచోళ’’న్తి అధిట్ఠాతబ్బం. తత్థ యస్మా ‘‘ద్వే చీవరస్స అధిట్ఠానాని కాయేన వా అధిట్ఠేతి, వాచాయ వా అధిట్ఠేతీ’’తి వుత్తం, తస్మా పురాణసఙ్ఘాటిం ‘‘ఇమం సఙ్ఘాటిం పచ్చుద్ధరామీ’’తి పచ్చుద్ధరిత్వా నవం హత్థేన గహేత్వా ‘‘ఇమం సఙ్ఘాటిం అధిట్ఠామీ’’తి చిత్తేన ఆభోగం కత్వా కాయవికారం కరోన్తేన కాయేన వా అధిట్ఠాతబ్బా, వచీభేదం కత్వా వాచాయ వా అధిట్ఠాతబ్బా. తత్ర దువిధం అధిట్ఠానం – సచే హత్థపాసే హోతి, ‘‘ఇమం సఙ్ఘాటిం అధిట్ఠామీ’’తి వాచా భిన్దితబ్బా. అథ అన్తోగబ్భాదీసు సామన్తవిహారే వా హోతి, ఠపితట్ఠానం సల్లక్ఖేత్వా ‘‘ఏతం సఙ్ఘాటిం అధిట్ఠామీ’’తి వాచా భిన్దితబ్బా. ఏస నయో ఉత్తరాసఙ్గే చ అన్తరవాసకే చ. నామమత్తమేవ హి విసేసో. తస్మా సబ్బాని సఙ్ఘాటిం ఉత్తరాసఙ్గం అన్తరవాసకన్తి ఏవం అత్తనో అత్తనో నామేనేవ అధిట్ఠాతబ్బాని. సచే అధిట్ఠహిత్వా ఠపితవత్థేహి సఙ్ఘాటిఆదీని కరోతి, నిట్ఠితే రజనే చ కప్పే చ ‘‘ఇమం పచ్చుద్ధరామీ’’తి పచ్చుద్ధరిత్వా పున అధిట్ఠాతబ్బాని. ఇదఞ్చ పన తిచీవరం సుఖపరిభోగత్థం పరిక్ఖారచోళం అధిట్ఠాతుమ్పి వట్టతి.

వస్సికసాటికా అనతిరిత్తపమాణా నామం గహేత్వా వుత్తనయేనేవ చత్తారో వస్సికే మాసే అధిట్ఠాతబ్బా, తతో పరం పచ్చుద్ధరిత్వా వికప్పేతబ్బా, వణ్ణభేదమత్తరత్తాపి చేసా వట్టతి, ద్వే పన న వట్టన్తి. నిసీదనం వుత్తనయేన అధిట్ఠాతబ్బమేవ, తఞ్చ ఖో పమాణయుత్తం ఏకమేవ, ద్వే న వట్టన్తి. పచ్చత్థరణమ్పి అధిట్ఠాతబ్బమేవ, తం పన మహన్తమ్పి ఏకమ్పి బహూనిపి వట్టన్తి, నీలమ్పి పీతకమ్పి సదసమ్పి పుప్ఫదసమ్పీతి సబ్బప్పకారమ్పి వట్టతి. కణ్డుప్పటిచ్ఛాది యావ ఆబాధో అత్థి, తావ పమాణికా అధిట్ఠాతబ్బా, ఆబాధే వూపసన్తే పచ్చుద్ధరిత్వా వికప్పేతబ్బా, సా ఏకావ వట్టతి. ముఖపుఞ్ఛనచోళం అధిట్ఠాతబ్బమేవ, తం పన ఏకమ్పి బహూనిపి మహన్తమ్పి వట్టతియేవ. పరిక్ఖారచోళే గణనా నత్థి, యత్తకం ఇచ్ఛతి, తత్తకం అధిట్ఠాతబ్బమేవ. థవికాపి పరిస్సావనమ్పి వికప్పనుపగం పచ్ఛిమపమాణం ‘‘పరిక్ఖారచోళ’’న్తి అధిట్ఠాతబ్బమేవ, బహూనిపి ఏకతో కత్వా ‘‘ఇమాని చీవరాని పరిక్ఖారచోళాని అధిట్ఠామీ’’తిఆదినా నయేన అధిట్ఠాతుం వట్టతియేవ. మఞ్చభిసి పీఠభిసి బిబ్బోహనం పావారో కోజవోతి ఏతేసు పన సేనాసనపరిక్ఖారత్థాయ దిన్నపచ్చత్థరణే చ అధిట్ఠానకిచ్చం నత్థియేవ. సబ్బఞ్చ పనేతం వుత్తప్పకారేన అధిట్ఠితచీవరం అఞ్ఞస్స దానేన, అచ్ఛిన్దిత్వా గహణేన, విస్సాసగ్గాహేన, హీనాయావత్తనేన, సిక్ఖాపచ్చక్ఖానేన, కాలఙ్కిరియాయ, లిఙ్గపరివత్తనేన, పచ్చుద్ధరణేనాతి ఇమేహి అట్ఠహి కారణేహి అధిట్ఠానం విజహతి. తిచీవరం పన కనిట్ఠఙ్గులినఖపిట్ఠిప్పమాణేన ఛిద్దేనాపి విజహతి, తఞ్చ ఖో వినిబ్బేధేనేవ. సచే హి ఛిద్దస్స అబ్భన్తరే ఏకతన్తుపి అచ్ఛిన్నో హోతి, రక్ఖతియేవ. తత్థ సఙ్ఘాటియా చ ఉత్తరాసఙ్గస్స చ దీఘన్తతో విదత్థిప్పమాణస్స తిరియన్తతో అట్ఠఙ్గులప్పమాణస్స పదేసస్స ఓరతో ఛిద్దం అధిట్ఠానం భిన్దతి, అన్తరవాసకేపి దీఘన్తతో ఏతదేవ పమాణం, తిరియన్తేన పన చతురఙ్గులతా వేదితబ్బా. తిణ్ణన్నమ్పి వుత్తోకాసస్స పరతో న భిన్దతి, తస్మా ఛిద్దే జాతే తిచీవరం అతిరేకచీవరట్ఠానే తిట్ఠతి, సూచికమ్మం కత్వా పున అధిట్ఠాతబ్బం. వస్సికసాటికా వస్సానమాసాతిక్కమేనాపి, కణ్డుప్పటిచ్ఛాది ఆబాధవూపసమేనాపి అధిట్ఠానం విజహతి. తస్మా సా తతో పరం వికప్పేతబ్బా. వికప్పనలక్ఖణం పన సబ్బచీవరానం వికప్పనసిక్ఖాపదేయేవ వణ్ణయిస్సామ. కేవలఞ్హి ఇమస్మిం ఓకాసే యం ఏవం అనధిట్ఠితం అవికప్పితఞ్చ, తం ‘‘అతిరేకచీవర’’న్తి వేదితబ్బం.

తం అతిక్కామయతో నిస్సగ్గియం పాచిత్తియన్తి తం యథావుత్తజాతిప్పమాణం చీవరందసాహపరమం కాలం అతిక్కామయతో ఏత్థన్తరే యథా అతిరేకచీవరం న హోతి, తథా అక్రుబ్బతో నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం, తఞ్చ చీవరం నిస్సగ్గియం హోతి, పాచిత్తియం ఆపత్తి చస్స హోతీతి అత్థో. అథ వా నిస్సజ్జనం నిస్సగ్గియం, పుబ్బభాగే కత్తబ్బస్స వినయకమ్మస్సేతం నామం, నిస్సగ్గియమస్స అత్థీతి నిస్సగ్గియమిచ్చేవ. కిం తం? పాచిత్తియం. తం అతిక్కామయతో సహ నిస్సగ్గియేన నిస్సగ్గియవినయకమ్మం పాచిత్తియం హోతీతి అయమేత్థ అత్థో. తఞ్చ పనేతం చీవరం యం దివసం ఉప్పన్నం, తస్స యో అరుణో, సో ఉప్పన్నదివసనిస్సితో, తస్మా చీవరుప్పాదదివసేన సద్ధిం ఏకాదసే అరుణుగ్గమనే దసాహాతిక్కమితం హోతి, తం గహేత్వా సఙ్ఘస్స వా గణస్స వా పుగ్గలస్స వా నిస్సజ్జితబ్బం, తత్రాయం నయో – సఙ్ఘస్స తావ ఏవం నిస్సజ్జితబ్బం ‘‘ఇదం మే, భన్తే, చీవరం దసహాతిక్కన్తం నిస్సగ్గియం, ఇమాహం సఙ్ఘస్స నిస్సజ్జామీ’’తి నిస్సజ్జిత్వా ‘‘అహం, భన్తే, ఏకం నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం ఆపన్నో, తం పటిదేసేమీ’’తి ఏవం ఆపత్తి దేసేతబ్బా. సచే ద్వే హోన్తి, ‘‘ద్వే’’తి వత్తబ్బం, సచే తదుత్తరి, ‘‘సమ్బహులా’’తి వత్తబ్బం. నిస్సజ్జనేపి సచే ద్వే వా బహూని వా హోన్తి, ‘‘ఇమాని మే, భన్తే, చీవరాని దసాహాతిక్కన్తాని నిస్సగ్గియాని, ఇమానాహం సఙ్ఘస్స నిస్సజ్జామీ’’తి వత్తబ్బం, పాళిం వత్తుం అసక్కోన్తేన అఞ్ఞథాపి వత్తబ్బం. బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు ఆపత్తిం సరతి వివరతి ఉత్తానిం కరోతి దేసేతి, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, అహం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో ఆపత్తిం పటిగ్గణ్హేయ్య’’న్తి (చూళవ. ౨౩౯), ఇమినా లక్ఖణేన ఆపత్తిం పటిగ్గణ్హిత్వా వత్తబ్బో ‘‘పస్ససీ’’తి, ‘‘ఆమ పస్సామీ’’తి, ‘‘ఆయతిం సంవరేయ్యాసీ’’తి, ‘‘సాధు సుట్ఠు సంవరిస్సామీ’’తి. ద్వీసు పన సమ్బహులాసు వా పురిమనయేనేవ వచనభేదో కాతబ్బో. దేసితాయ ఆపత్తియా ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, ఇదం చీవరం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో నిస్సగ్గియం సఙ్ఘస్స నిస్సట్ఠం, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇమం చీవరం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో దదేయ్యా’’తి (పారా. ౪౬౪) ఏవం నిస్సట్ఠచీవరం దాతబ్బం, ద్వీసు బహూసు వా వచనభేదో కాతబ్బో.

గణస్స పన నిస్సజ్జన్తేన ‘‘ఇమాహ’’న్తి వా ‘‘ఇమాని అహ’’న్తి వా వత్వా ‘‘ఆయస్మన్తానం నిస్సజ్జామీ’’తి వత్తబ్బం, ఆపత్తిప్పటిగ్గాహకేనాపి ‘‘సుణన్తు మే ఆయస్మన్తా, అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు ఆపత్తిం సరతి…పే… దేసేతి, యదాయస్మన్తానం పత్తకల్ల’’న్తి వత్తబ్బం, చీవరదానేపి ‘‘సుణన్తు మే ఆయస్మన్తా, ఇదం చీవరం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో నిస్సగ్గియం ఆయస్మన్తానం నిస్సట్ఠం, యదాయస్మన్తానం పత్తకల్లం, ఆయస్మన్తా ఇమం చీవరం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో దదేయ్యు’’న్తి (పారా. ౪౬౬) వత్తబ్బం, సేసం పురిమసదిసమేవ. పుగ్గలస్స పన నిస్సజ్జన్తేన ‘‘ఇమాహ’’న్తి వా ‘‘ఇమాని అహ’’న్తి వా వత్వా ‘‘ఆయస్మతో నిస్సజ్జామీ’’తి వత్తబ్బం, నిస్సజ్జిత్వా ‘‘అహం, భన్తే, ఏకం నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం ఆపన్నో, తం పటిదేసేమీ’’తి ఏవం ఆపత్తి దేసేతబ్బా. సచే పన నవకతరో హోతి, ‘‘ఆవుసో’’తి వత్తబ్బం, తేనాపి ‘‘పస్ససీ’’తి వా ‘‘పస్సథా’’తి వా వుత్తే ‘‘ఆమ, భన్తే’’తి వా ‘‘ఆమ ఆవుసో’’తి వా వత్వా ‘‘పస్సామీ’’తి వత్తబ్బం, తతో ‘‘ఆయతిం సంవరేయ్యాసీ’’తి వా ‘‘సంవరేయ్యాథా’’తి వా వుత్తే ‘‘సాధు సుట్ఠు సంవరిస్సామీ’’తి వత్తబ్బం. ఏవం దేసితాయ ఆపత్తియా ‘‘ఇమం చీవరం ఆయస్మతో దమ్మీ’’తి దాతబ్బం, ద్వీసు తీసు వా పుబ్బే వుత్తానుసారేనేవ నయో వేదితబ్బో. ద్విన్నం పన యథా గణస్స, ఏవం నిస్సజ్జితబ్బం, తతో ఆపత్తిప్పటిగ్గహణఞ్చ నిస్సట్ఠచీవరదానఞ్చ తేసం అఞ్ఞతరేన యథా ఏకేన పుగ్గలేన, తథా కాతబ్బం, ఇదం పన సబ్బనిస్సగ్గియేసు విధానం. చీవరం పత్తో నిసీదనన్తి వత్థుమత్తమేవ హి నానం, పరమ్ముఖం పన వత్థు ‘‘ఏత’’న్తి నిస్సజ్జితబ్బం. సచే బహూని హోన్తి, ‘‘ఏతానీ’’తి వత్తబ్బం. నిస్సట్ఠదానేపి ఏసేవ నయో. నిస్సట్ఠవత్థుం ‘‘దిన్నమిదం ఇమినా మయ్హ’’న్తి సఞ్ఞాయ న పటిదేన్తస్స దుక్కటం, తస్స సన్తకభావం ఞత్వా లేసేన అచ్ఛిన్దన్తో సామికస్స ధురనిక్ఖేపేన భణ్డం అగ్ఘాపేత్వా కారేతబ్బోతి.

వేసాలియం ఛబ్బగ్గియే భిక్ఖూ ఆరబ్భ అతిరేకచీవరధారణవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, ‘‘దసాహపరమ’’న్తి అయమేత్థ అనుపఞ్ఞత్తి, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, అనిస్సజ్జిత్వా పరిభుఞ్జన్తస్స దుక్కటం, యథా చ ఇధ, ఏవం సబ్బత్థ, తస్మా నం పరతో న వక్ఖామ. దసాహం అనతిక్కన్తేపి అతిక్కన్తసఞ్ఞినో వేమతికస్స చ దుక్కటం. అతిక్కన్తే అనతిక్కన్తసఞ్ఞినోపి వేమతికస్సపి నిస్సగ్గియం పాచిత్తియమేవ, తథా అనధిట్ఠితావికప్పితఅఅస్సజ్జితఅనట్ఠావినట్ఠఅదడ్ఢావిలుత్తేసు అధిట్ఠితాదిసఞ్ఞినో. అన్తోదసాహం అధిట్ఠితే వికప్పితే విస్సజ్జితే నట్ఠే వినట్ఠే దడ్ఢే అచ్ఛిన్నే విస్సాసేన గాహితే ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఆచారవిపత్తి, యథా చ ఇదం, ఏవం ఇతో పరానిపి, ఉభతోపాతిమోక్ఖేసుపి హి పారాజికాని చ సఙ్ఘాదిసేసా చ సీలవిపత్తి, సేసాపత్తియో ఆచారవిపత్తి, ఆజీవవిపత్తి వా దిట్ఠివిపత్తి వా కాచి ఆపత్తి నామ నత్థి. ఆజీవవిపత్తిపచ్చయా పన ఠపేత్వా దుబ్భాసితం ఛ ఆపత్తిక్ఖన్ధా పఞ్ఞత్తా, దిట్ఠివిపత్తిపచ్చయా పాచిత్తియదుక్కటవసేన ద్వే ఆపత్తిక్ఖన్ధా పఞ్ఞత్తాతి, ఇదమేత్థ లక్ఖణం, ఇతి విపత్తికథా ఇధేవ నిట్ఠితాతి, న నం ఇతో పరం విచారయిస్సామ. జాతిప్పమాణసమ్పన్నస్స చీవరస్స అత్తనో సన్తకతా, గణనుపగతా, ఛిన్నపలిబోధభావో, అతిరేకచీవరతా, దసాహాతిక్కమోతి ఇమానేత్థ పఞ్చ అఙ్గాని. కథినసముట్ఠానం, అకిరియం, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.

కథినసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. ఉదోసితసిక్ఖాపదవణ్ణనా

దుతియే నిట్ఠితచీవరస్మిం భిక్ఖునాతిఏత్థ పురిమసిక్ఖాపదే వియ అత్థం అగ్గహేత్వా నిట్ఠితే చీవరస్మిం భిక్ఖునోతి ఏవం సామివసేన కరణవచనస్స అత్థో వేదితబ్బో. కరణవసేన హి భిక్ఖునా ఇదం నామ కమ్మం కాతబ్బం, తం నత్థి, సామివసేన పన భిక్ఖునో చీవరస్మిం నిట్ఠితే కథినే చ ఉబ్భతే ఏవం ఇమేహి చీవరనిట్ఠానకథినుబ్భారేహి ఛిన్నపలిబోధో ఏకరత్తమ్పి చే భిక్ఖు తిచీవరేన విప్పవసేయ్యాతి ఏవం అత్థో యుజ్జతి. తత్థ తిచీవరేనాతి తిచీవరాధిట్ఠాననయేన అధిట్ఠితేసు సఙ్ఘాటిఆదీసు యేనకేనచి. విప్పవసేయ్యాతి వియుత్తో వసేయ్య, ‘‘గామో ఏకూపచారో నానూపచారో’’తిఆదినా (పారా. ౪౭౭) నయేన పాళియం వుత్తానం గామనిగమననివేసనఉదోసితఅట్టమాళపాసాదహమ్మియనావాసత్థఖేత్తధఞ్ఞకరణఆరామవిహారరుక్ఖమూలఅజ్ఝోకాసప్పభేదానం పన్నరసానం నిక్ఖేపట్ఠానానం యత్థకత్థచి నిక్ఖిపిత్వా తేసం గామాదీనం బహి హత్థపాసాతిక్కమేన అరుణం ఉట్ఠాపేయ్యాతి అయమేత్థ సఙ్ఖేపో, విత్థారో పన సమన్తపాసాదికాయం (పారా. అట్ఠ. ౨.౪౭౩-౪౭౭-౮) వుత్తో. అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియాతి యం సఙ్ఘో గిలానస్స భిక్ఖునో తిచీవరేన అవిప్పవాససమ్ముతిం దేతి, తం ఠపేత్వా అలద్ధసమ్ముతికస్స భిక్ఖునో ఏకరత్తమ్పి విప్పవాసతో వుత్తనయేనేవ నిస్సగ్గియం పాచిత్తియన్తి వేదితబ్బం, కేవలం ఇధ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, చీవరం రత్తివిప్పవుత్థం అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియా నిస్సగ్గియ’’న్తిఆదినా నయేన వచనభేదో హోతి, అయం పన విసేసో.

సావత్థియం సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ సన్తరుత్తరేన జనపదచారికం పక్కమనవత్థుస్మిం

పఞ్ఞత్తం, ‘‘అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియా’’తి అయమేత్థ అనుపఞ్ఞత్తి, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, అవిప్పవుత్థే విప్పవుత్థసఞ్ఞినో చేవ వేమతికస్స చ దుక్కటం. విప్పవుత్థే విప్పవుత్థసఞ్ఞినోపి అవిప్పవుత్థసఞ్ఞినోపి వేమతికస్సాపి నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం, తథా అపచ్చుద్ధటఅవిస్సజ్జితాదీసు చ పచ్చుద్ధటవిస్సజ్జితాదిసఞ్ఞినో. అన్తోఅరుణే పచ్చుద్ధటే పన పఠమకథినే వుత్తవిస్సజ్జితాదిభేదే చ అనాపత్తి, తథా లద్ధసమ్ముతికస్స విప్పవాసే. ఆబాధే పన వూపసన్తే పచ్చాగన్తబ్బం, తత్థేవ వా ఠితేన పచ్చుద్ధరితబ్బం, అథాపిస్స పున సో వా అఞ్ఞో వా ఆబాధో కుప్పతి, లద్ధకప్పియమేవ. అధిట్ఠితచీవరతా, అనత్థతకథినతా, అలద్ధసమ్ముతికతా, రత్తివిప్పవాసోతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని పఠమకథినే వుత్తప్పకారానేవ. కేవలఞ్హి తత్థ అనధిట్ఠానం అవికప్పనఞ్చ అకిరియా, ఇధ అప్పచ్చుద్ధరణం, అయం విసేసోతి.

ఉదోసితసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. అకాలచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా

తతియే నిట్ఠితచీవరస్మిం భిక్ఖునాతి సామివసేనేవ కరణత్థో వేదితబ్బో. అకాలచీవరం నామ య్వాయం ‘‘అనత్థతే కథినే వస్సానస్స పచ్ఛిమో మాసో, అత్థతే కథినే పఞ్చమాసా’’తి (పారా. ౬౪౯) చీవరకాలో వుత్తో, తం ఠపేత్వా అఞ్ఞదా ఉప్పన్నం, యఞ్చ కాలేపి సఙ్ఘస్స వా ‘‘ఇదం అకాలచీవర’’న్తి, పుగ్గలస్స వా ‘‘ఇదం తుయ్హం దమ్మీ’’తిఆదినా నయేన దిన్నం, ఏతం అకాలచీవరం నామ. ఉప్పజ్జేయ్యాతి ఏవరూపం చీవరం అత్తనో భాగపటిలాభవసేన సఙ్ఘతో వా సుత్తన్తికాదిగణతో వా ఞాతితో వా మిత్తతో వా పంసుకూలం వా అత్తనో వా ధనేన (పారా. ౫౦౦), అథ వా పన ‘‘అట్ఠిమా, భిక్ఖవే, మాతికా చీవరస్స ఉప్పాదాయ సీమాయ దేతి, కతికాయ దేతి, భిక్ఖాపఞ్ఞత్తికాయ దేతి, సఙ్ఘస్స దేతి, ఉభతోసఙ్ఘస్స దేతి, వస్సంవుట్ఠసఙ్ఘస్స దేతి, ఆదిస్స దేతి, పుగ్గలస్స దేతీ’’తి (మహావ. ౩౭౯) ఇమాసం అట్ఠన్నం మాతికానం అఞ్ఞతరతో ఉప్పజ్జేయ్య. ఏత్థ చ ‘‘సీమాయ దమ్మీ’’తి ఏవం సీమం పరామసిత్వా దేన్తో సీమాయ దేతి నామ, ఏస నయో సబ్బత్థ. ఏత్థ చ సీమాతి ఖణ్డసీమా ఉపచారసీమా సమానసంవాససీమా అవిప్పవాససీమా లాభసీమా గామసీమా నిగమసీమా నగరసీమా అబ్భన్తరసీమా ఉదకుక్ఖేపసీమా జనపదసీమా రట్ఠసీమా రజ్జసీమా దీపసీమా చక్కవాళసీమాతి పన్నరసవిధా. తత్థ ఉపచారసీమా నామ పరిక్ఖిత్తస్స విహారస్స పరిక్ఖేపేన, అపరిక్ఖిత్తస్స పరిక్ఖేపారహట్ఠానేన పరిచ్ఛిన్నా. అపి చ భిక్ఖూనం ధువసన్నిపాతట్ఠానతో వా పరియన్తే ఠితభోజనసాలతో వా నిబద్ధవసనకఆవాసతో వా థామమజ్ఝిమస్స పురిసస్స ద్విన్నం లేడ్డుపాతానం అన్తో ‘‘ఉపచారసీమా’’తి వేదితబ్బా. సా పన ఆవాసే వడ్ఢన్తే వడ్ఢతి, హాయన్తే హాయతి, యోజనసతమ్పి ఉపచారసీమావ హోతి. తత్థ దిన్నలాభో సబ్బేసం అన్తోసీమగతానం పాపుణాతి, భిక్ఖునీనం ఆరామపవేసనసేనాసనాపుచ్ఛనాని పరివాసమానత్తారోచనం వస్సచ్ఛేదనిస్సయసేనాసనగ్గాహాదివిధానన్తి ఇదమ్పి సబ్బం ఇమిస్సావ సీమాయ వసేన వేదితబ్బం. లాభసీమాతి యం రాజరాజమహామత్తాదయో విహారం కారాపేత్వా గావుతం వా అద్ధయోజనం వా యోజనం వా సమన్తా పరిచ్ఛిన్దిత్వా ‘‘అయం అమ్హాకం విహారస్స లాభసీమా, యం ఏత్థన్తరే ఉప్పజ్జతి, తం సబ్బం అమ్హాకం విహారస్స దేమా’’తి ఠపేన్తి, అయం లాభసీమా నామ. కాసికోసలాదీనం పన రట్ఠానం అన్తో బహూ జనపదా హోన్తి, తత్థ ఏకో జనపదపరిచ్ఛేదో జనపదసీమా, కాసికోసలాదిరట్ఠపరిచ్ఛేదో రట్ఠసీమా, ఏకస్స రఞ్ఞో ఆణాపవత్తిట్ఠానం రజ్జసీమా, సముద్దన్తేన పరిచ్ఛిన్నో మహాదీపో వా అన్తరదీపో వా దీపసీమా, ఏకచక్కవాళపబ్బతపరిక్ఖేపబ్భన్తరం చక్కవాళసీమా, సేసా నిదానకథాయం వుత్తనయా ఏవ. తత్థ ‘‘ఖణ్డసీమాయ దేమా’’తి దిన్నం ఖణ్డసీమట్ఠానంయేవ పాపుణాతి, తతో బహిసీమాయ సీమన్తరికట్ఠానమ్పి న పాపుణాతి. ‘‘ఉపచారసీమాయ దేమా’’తి దిన్నం పన అన్తోపరిచ్ఛేదే ఖణ్డసీమాసీమన్తరికాసు ఠితానమ్పి పాపుణాతి, సమానసంవాససీమాయ దిన్నం ఖణ్డసీమాసీమన్తరికట్ఠానం న పాపుణాతి, అవిప్పవాససీమాలాభసీమాసు దిన్నం తాసం అన్తోగధానంయేవ పాపుణాతి, గామసీమాదీసు దిన్నం తాసం సీమానం అబ్భన్తరే బద్ధసీమట్ఠానమ్పి పాపుణాతి, అబ్భన్తరసీమాఉదకుక్ఖేపసీమాసు దిన్నం తత్థ అన్తోగధానంయేవ పాపుణాతి, జనపదసీమాదీసు దిన్నమ్పి తాసం అబ్భన్తరే బద్ధసీమట్ఠానమ్పి పాపుణాతి, తస్మా యం జమ్బుదీపే ఠత్వా ‘‘తమ్బపణ్ణిదీపే సఙ్ఘస్స దేమా’’తి దీయతి, తం తమ్బపణ్ణిదీపతో ఏకోపి గన్త్వా సబ్బేసం సఙ్గణ్హితుం లభతి. సచేపి తత్థేవ ఏకో సభాగో భిక్ఖు సభాగానం భాగం గణ్హాతి, న వారేతబ్బో. యో పన విహారం పవిసిత్వా ‘‘అసుకసీమాయా’’తి అవత్వావ కేవలం ‘‘సీమాయ దమ్మీ’’తి వదతి, సో పుచ్ఛితబ్బో ‘‘సీమా నామ బహువిధా, కతరం సన్ధాయ వదసీ’’తి, సచే వదతి ‘‘అహమేతం భేదం న జానామి, సీమట్ఠకసఙ్ఘో గణ్హతూ’’తి, ఉపచారసీమట్ఠేహి భాజేతబ్బం.

కతికాయాతిఏత్థ కతికా నామ సమానలాభకతికా. సా పన ఏవం కాతబ్బా, ఏకస్మిం విహారే సన్నిపతితేహి భిక్ఖూహి యం విహారం సఙ్గణ్హితుకామా సమానలాభం కాతుం ఇచ్ఛన్తి, తస్స నామం గహేత్వా ‘‘అసుకో నామ విహారో పోరాణకో అప్పలాభో’’తి యం కిఞ్చి కారణం వత్వా ‘‘తం విహారం ఇమినా విహారేన సద్ధిం ఏకలాభం కాతుం సఙ్ఘస్స రుచ్చతీ’’తి తిక్ఖత్తుం సావేతబ్బం, ఏత్తావతా తస్మిం విహారే నిసిన్నోపి ఇధ నిసిన్నోవ హోతి, తస్మిం విహారేపి ఏవమేవ కాతబ్బం, ఏత్తావతా ఇధ నిసిన్నోపి తస్మిం నిసిన్నోవ హోతి. ఏకస్మిం విహారే లాభే భాజియమానే ఇతరస్మిం ఠితస్స భాగం గహేతుం వట్టతి.

భిక్ఖాపఞ్ఞత్తియాతి ఏత్థ భిక్ఖాపఞ్ఞత్తి నామ దాయకస్స పరిచ్చాగపఞ్ఞత్తిట్ఠానం, తస్మా ‘‘యత్థ మయ్హం ధువకారా కరీయన్తి, తత్థ దమ్మీ’’తి వా ‘‘తత్థ దేథా’’తి వా వుత్తే యత్థ తస్స పాకవత్తం వా వత్తతి, యతో వా భిక్ఖూ నిచ్చం భోజేతి, యత్థ వా తేన కిఞ్చి సేనాసనం కతం, సబ్బత్థ దిన్నమేవ హోతి. సచే పన ఏకస్మిం ధువకారట్ఠానే థోకతరా భిక్ఖూ హోన్తి, ఏకమేవ వా వత్థం హోతి, మాతికం ఆరోపేత్వా యథా సో వదతి, తథా గహేతబ్బం.

సఙ్ఘస్స దేతీతి ఏత్థ విహారం పవిసిత్వా ‘‘సఙ్ఘస్స దమ్మీ’’తి దిన్నం ఉపచారసీమాగతానఞ్చ తతో బహిద్ధాపి తేహి సద్ధిం ఏకాబద్ధానఞ్చ పాపుణాతి, తస్మా తేసం గాహకే సతి అసమ్పత్తానమ్పి భాగో దాతబ్బో. యం పన బహి ఉపచారసీమాయ భిక్ఖూ దిస్వా ‘‘సఙ్ఘస్సా’’తి దీయతి, తం ఏకాబద్ధపరిసాయ పాపుణాతి. యే పన ద్వాదసహి హత్థేహి పరిసం అసమ్పత్తా, తేసం న పాపుణాతి.

ఉభతోసఙ్ఘస్సాతి ఏత్థ పన యం ఉభతోసఙ్ఘస్స దిన్నం, తతో ఉపడ్ఢం భిక్ఖూనం, ఉపడ్ఢం భిక్ఖునీనం దాతబ్బం. సచేపి ఏకో భిక్ఖు హోతి, ఏకా వా భిక్ఖునీ, అన్తమసో అనుపసమ్పన్నస్సాపి ఉపడ్ఢమేవ దాతబ్బం. ‘‘ఉభతోసఙ్ఘస్స చ తుయ్హఞ్చా’’తి వుత్తే పన సచే దస భిక్ఖూ చ దస భిక్ఖునియో చ హోన్తి, ఏకవీసతి పటివీసే కత్వా ఏకో పుగ్గలస్స దాతబ్బో, దస భిక్ఖుసఙ్ఘస్స, దస భిక్ఖునిసఙ్ఘస్స చ, యేన పుగ్గలికో లద్ధో, సో సఙ్ఘతోపి అత్తనో వస్సగ్గేన గహేతుం లభతి, కస్మా? ఉభతోసఙ్ఘగ్గహణేన గహితత్తా, ‘‘ఉభతోసఙ్ఘస్స చ చేతియస్స చా’’తి వుత్తేపి ఏసేవ నయో. ఇధ పన చేతియస్స సఙ్ఘతో పాపుణకోట్ఠాసో నామ నత్థి, ఏకపుగ్గలస్స పత్తకోట్ఠాససమో ఏకో కోట్ఠాసో హోతి. ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ భిక్ఖునీనఞ్చా’’తి వుత్తే పన న మజ్ఝే భిన్దిత్వా దాతబ్బం, భిక్ఖూ చ భిక్ఖునియో చ గణేత్వా దాతబ్బం. ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ భిక్ఖునీనఞ్చ తుయ్హఞ్చా’’తి వుత్తే పుగ్గలో విసుం న లభతి, పాపుణకోట్ఠాసతో ఏకమేవ లభతి. ‘‘చేతియస్స చా’’తి వుత్తే పన చేతియస్స ఏకో పుగ్గలపటివీసో లబ్భతి. ‘‘భిక్ఖూనఞ్చ భిక్ఖునీనఞ్చా’’తి వుత్తేపి న మజ్ఝే భిన్దిత్వా దాతబ్బం, పుగ్గలగణనాయ ఏవ విభజితబ్బం, తేహి సద్ధిం పుగ్గలచేతియపరామసనం అనన్తరనయసదిసమేవ, యథా చ భిక్ఖుసఙ్ఘం ఆదిం కత్వా నయో నీతో, ఏవం భిక్ఖునిసఙ్ఘం ఆదిం కత్వాపి నేతబ్బో. ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ తుయ్హఞ్చా’’తి వుత్తేపి పుగ్గలస్స విసుం న లబ్భతి, చేతియస్స పన లబ్భతి. ‘‘భిక్ఖూనఞ్చ తుయ్హఞ్చా’’తి వుత్తేపి విసుం న లబ్భతి, చేతియస్స పన లబ్భతియేవ.

వస్సంవుట్ఠసఙ్ఘస్సాతి ఏత్థ సచే విహారం పవిసిత్వా ‘‘వస్సంవుట్ఠసఙ్ఘస్స దమ్మీ’’తి వదతి, యే తత్థ వస్సచ్ఛేదం అకత్వా పురిమవస్సంవుట్ఠా, తేసం బహి సీమట్ఠానమ్పి పాపుణాతి, న అఞ్ఞేసం. సచే పన బహిఉపచారసీమాయం ఠితో ‘‘వస్సంవుట్ఠసఙ్ఘస్సా’’తి వదతి, యత్థకత్థచి వుట్ఠవస్సానం సబ్బేసం సమ్పత్తానం పాపుణాతి. అథ ‘‘అసుకవిహారే వస్సంవుట్ఠస్సా’’తి వదతి, తత్థ వస్సంవుట్ఠానంయేవ యావ కథినస్సుబ్భారా పాపుణాతి. గిమ్హానం పఠమదివసతో పట్ఠాయ ఏవం వదతి, తత్ర సమ్ముఖీభూతానం సబ్బేసం పాపుణాతి, న అఞ్ఞేసం.

ఆదిస్స దేతీతి ఆదిసిత్వా పరిచ్ఛిన్దిత్వా దేతి, కథం? భిక్ఖూ అజ్జతనాయ వా స్వాతనాయ వా యాగుయా నిమన్తేత్వా తే ఘరే యాగుం పాయేత్వా ‘‘ఇమాని చీవరాని యేహి మయ్హం యాగు పీతా, తేసం దమ్మీ’’తి వదతి, యేహి నిమన్తితేహి యాగు పీతా, తేసంయేవ పాపుణాతి, భత్తఖజ్జకాదీహి నిమన్తితేసుపి ఏసేవ నయో.

పుగ్గలస్స దేతీతి ‘‘ఇదం చీవరం ఇత్థన్నామస్స దమ్మీ’’తి ఏవం పరమ్ముఖా వా, పాదమూలే ఠపేత్వా ‘‘ఇదం తుమ్హాక’’న్తి ఏవం సమ్ముఖా వా దేతీతి అయమేత్థ సఙ్ఖేపకథా, విత్థారో పన సమన్తపాసాదికాయం వుత్తో. ఇతి ఇమాసం అట్ఠన్నం మాతికాపదానం వసేన యం అకాలచీవరలక్ఖణేన పటిలద్ధం, తం సన్ధాయ ‘‘అకాలచీవరం ఉప్పజ్జేయ్యా’’తి వుత్తం.

ఆకఙ్ఖమానేనాతి ఇచ్ఛమానేన. ఖిప్పమేవ కారేతబ్బన్తి సీఘం అన్తోదసాహేయేవ కారేతబ్బం. నో చస్స పారిపూరీతి నో చే పారిపూరీ భవేయ్య, యత్తకేన కరియమానం అధిట్ఠానచీవరం పహోతి, తం చీవరం తత్తకం న భవేయ్య, ఊనకం భవేయ్యాతి అత్థో. సతియా పచ్చాసాయాతి ‘‘అసుకదివసం నామ సఙ్ఘో చీవరాని లభిస్సతి, తతో మే చీవరం ఉప్పజ్జిస్సతీ’’తిఇమినా నయేన సఙ్ఘగణఞాతిమిత్తేసు వా అఞ్ఞతరట్ఠానతో, ‘‘పంసుకూలం వా లచ్ఛామీ’’తి, ‘‘ఇమినా వా కప్పియభణ్డేన చీవరం గణ్హిస్సామీ’’తి ఏవం విజ్జమానాయ చీవరాసాయ. తతో చే ఉత్తరీతి మాసపరమతో చే ఉత్తరి నిక్ఖిపేయ్య, నిస్సగ్గియన్తి అత్థో. యది పనస్స మూలచీవరం సణ్హం హోతి, పచ్చాసాచీవరం థూలం హోతి, న సక్కా యోజేతుం, రత్తియో చ సేసా హోన్తి, న తావ మాసో పూరతి, న అకామా చీవరం కారేతబ్బం, అఞ్ఞం పచ్చాసాచీవరం లభిత్వా ఏవ కాలబ్భన్తరే కారేతబ్బం. సచే న లభతి, పచ్చాసాచీవరమ్పి పరిక్ఖారచోళం అధిట్ఠాతబ్బం. అథ మూలచీవరం థూలం హోతి, పచ్చాసాచీవరం సణ్హం, మూలచీవరం పరిక్ఖారచోళం అధిట్ఠహిత్వా పచ్చాసాచీవరమేవ మూలచీవరం కత్వా ఠపేతబ్బం, తం పున మాసపరిహారం లభతి, ఏతేనుపాయేన యావ న లచ్ఛతి, తావ అఞ్ఞం మూలచీవరం కత్వా ఠపేతుం లబ్భతి. ఇమస్స ‘‘ఇదం మే, భన్తే, అకాలచీవరం మాసాతిక్కన్తం నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౫౦౦) ఇమినా నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం.

సావత్థియం సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ అకాలచీవరం పటిగ్గహేత్వా మాసం అతిక్కమనవత్థుస్మిం

పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, ఇతో పరం సబ్బం పఠమకథినే వుత్తసదిసమేవ. కేవలఞ్హి తత్థ దసాహాతిక్కమో, ఇధ మాసాతిక్కమోతి అయం విసేసో. సేసం తాదిసమేవాతి.

అకాలచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. పురాణచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా

చతుత్థే అఞ్ఞాతికాయాతి న ఞాతికాయ, మాతితో వా పితితో వా యావ సత్తమం యుగం, తావ కేనచి ఆకారేన అసమ్బద్ధాయాతి అత్థో. భిక్ఖునియాతి సాకియానియో వియ సుద్ధభిక్ఖుసఙ్ఘే వా ఉభతోసఙ్ఘే వా ఉపసమ్పన్నాయ. పురాణచీవరన్తి రజిత్వా కప్పం కత్వా ఏకవారమ్పి నివత్థం వా పారుతం వా, యం అన్తమసో పరిభోగసీసేన అంసే వా మత్థకే వా కత్వా మగ్గం గతో హోతి, ఉస్సీసకం వా కత్వా నిపన్నో, ఏతమ్పి పురాణచీవరమేవ. ధోవాపేయ్య వాతి సచే ‘‘ధోవా’’తివాచాయ వదతి, కాయవికారం వా కరోతి, హత్థేన వా హత్థే దేతి, పాదమూలే వా ఠపేతి, అన్తోద్వాదసహత్థే ఓకాసే ఠత్వా ఉపరి వా ఖిపతి, అఞ్ఞస్స వా హత్థే పేసేతి, తాయ ధోతం, ధోవాపితమేవ హోతి, రజాపనాకోటాపనేసుపి ఏసేవ నయో. సిక్ఖమానాయ వా సామణేరియా వా ఉపాసికాయ వా హత్థే ధోవనత్థాయ దేతి, సా సచే ఉపసమ్పజ్జిత్వా ధోవతి, ఏవమ్పి నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. ఉపాసకస్స వా సామణేరస్స వా హత్థే దిన్నం హోతి, సో చే లిఙ్గే పరివత్తే ఉపసమ్పజ్జిత్వా ధోవతి, దహరస్స భిక్ఖుస్స వా దిన్నం హోతి, సోపి లిఙ్గే పరివత్తే ధోవతి, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియమేవ, రజాపనాకోటాపనేసుపి ఏసేవ నయో. ‘‘ఇదం మే, భన్తే, పురాణచీవరం అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా ధోవాపితం నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౫౦౫) ఇమినా పనేత్థ నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం.

సావత్థియం ఉదాయిత్థేరం ఆరబ్భ పురాణచీవరధోవాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, అసాధారణపఞ్ఞత్తి, సాణత్తికం ‘‘ధోవా’’తిఆదికాయ ఆణత్తియా, ఏవం ఆణత్తాయ చ భిక్ఖునియా ఉద్ధనసజ్జనాదీసు సబ్బప్పయోగేసు భిక్ఖునో దుక్కటం. ధోవిత్వా ఉక్ఖిత్తమత్తం పన రత్తమత్తం ఆకోటితమత్తఞ్చ నిస్సగ్గియం హోతి, ధోవనాదీని తీణిపి ద్వే వా కారాపేన్తస్స ఏకేన వత్థునా నిస్సగ్గియం, ఇతరేహి దుక్కటం. సచే పన ‘‘ధోవా’’తి వుత్తా సబ్బానిపి కరోతి, ధోవనపచ్చయావ ఆపత్తి. ‘‘ఇమస్మిం చీవరే యం కత్తబ్బం, తం కరోహీ’’తి వదతో పన ఏకవాచాయ పాచిత్తియేన సద్ధిం ద్వే దుక్కటాని, భిక్ఖునిసఙ్ఘవసేన ఏకతోఉపసమ్పన్నాయ ధోవాపేన్తస్స అనిస్సజ్జిత్వా పరిభుఞ్జన్తస్స, అఞ్ఞస్స వా సన్తకం నిసీదనపచ్చత్థరణం వా ధోవాపేన్తస్స, ఞాతికాయ అఞ్ఞాతికసఞ్ఞినో చేవ, వేమతికస్స చ దుక్కటం, అఞ్ఞాతికాయ ఞాతికసఞ్ఞినోపి వేమతికస్సాపి నిస్సగ్గియం పాచిత్తియమేవ. ఇతో పరం పన ఏవరూపేసు ఠానేసు ‘‘తికపాచిత్తియ’’న్తి వక్ఖామ, సచే ఞాతికాయ సహాయా అఞ్ఞాతికా ‘‘ధోవా’’తి అవుత్తా వా ధోవతి, అపరిభుత్తం వా అఞ్ఞం వా పరిక్ఖారం ధోవతి, సిక్ఖమానసామణేరియో వా ధోవన్తి, అనాపత్తి, ఉమ్మత్తకాదీనం అనాపత్తియేవ. పురాణచీవరతా, ఉపచారే ఠత్వా అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా ఆణాపనం, తస్సా ధోవనాదీని చాతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సఞ్చరిత్తసముట్ఠానం, కిరియం, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.

పురాణచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. చీవరప్పటిగ్గహణసిక్ఖాపదవణ్ణనా

పఞ్చమే అఞ్ఞాతికాయాతిఇదం వుత్తనయమేవ, తస్మా ఇతో పరం కత్థచి న విచారయిస్సామ. చీవరన్తి ఛన్నం అఞ్ఞతరం వికప్పనుపగం, ఏస నయో సబ్బేసు చీవరప్పటిసంయుత్తసిక్ఖాపదేసు. యత్థ పన విసేసో భవిస్సతి, తత్థ వక్ఖామ. పటిగ్గణ్హేయ్యాతిఏత్థ హత్థేన వా హత్థే దేతు, పాదమూలే వా ఠపేతు, ధమ్మకథం కథేన్తస్స వత్థేసు ఖిపియమానేసు ఉపచారం ముఞ్చిత్వాపి ఉపరి వా ఖిపతు, సచే సాదియతి, పటిగ్గహితమేవ హోతి. యస్స కస్సచి పన అనుపసమ్పన్నస్స హత్థే పేసితం గణ్హితుం వట్టతి, ‘‘పంసుకూలం గణ్హిస్సతీ’’తి సఙ్కారకూటాదీసు ఠపితమ్పి పంసుకూలం అధిట్ఠహిత్వా గహేతుం వట్టతియేవ. అఞ్ఞత్ర పారివత్తకాతి యం ‘‘అన్తమసో హరీటకక్ఖణ్డమ్పి దత్వా వా దస్సామీ’’తి ఆభోగం కత్వా వా పారివత్తకం గణ్హాతి, తం ఠపేత్వా అఞ్ఞం అన్తమసో వికప్పనుపగం పటపరిస్సావనమ్పి గణ్హన్తస్స నిస్సగ్గియం హోతి. తత్ర ‘‘ఇదం మే, భన్తే, చీవరం అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా హత్థతో పటిగ్గహితం అఞ్ఞత్ర పారివత్తకా నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౫౧౨) ఇమినా నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం.

రాజగహే ఉదాయిత్థేరం ఆరబ్భ చీవరప్పటిగ్గహణవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, ‘‘అఞ్ఞత్ర పారివత్తకా’’తి అయమేత్థ అనుపఞ్ఞత్తి, అసాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, గహణత్థాయ హత్థప్పసారణాదిప్పయోగే దుక్కటం, పటిలాభేన నిస్సగ్గియం హోతి, నిస్సజ్జితబ్బం, తికపాచిత్తియం, ఏకతోఉపసమ్పన్నాయ ఞాతికాయ చ అఞ్ఞాతికసఞ్ఞిస్స వేమతికస్స వా దుక్కటం. విస్సాసగ్గాహే, తావకాలికే, పత్తత్థవికాదిమ్హి చ అనధిట్ఠాతబ్బపరిక్ఖారే, సిక్ఖమానసామణేరీనం హత్థతో గహణే, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. వికప్పనుపగచీవరతా, పారివత్తకాభావో, అఞ్ఞాతికాయ హత్థతో గహణన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సఞ్చరిత్తసముట్ఠానం, కిరియాకిరియం, సేసం చతుత్థసదిసమేవాతి.

చీవరప్పటిగ్గహణసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ఛట్ఠే గహపతిన్తి భిక్ఖూసు అపబ్బజితమనుస్సం. గహపతానిన్తి భిక్ఖునీసు అపబ్బజితిత్థిం, ఏస నయో సబ్బేసు గహపతిప్పటిసంయుత్తేసు సిక్ఖాపదేసు. విఞ్ఞాపేయ్యాతి యాచేయ్య వా యాచాపేయ్య వా. అఞ్ఞత్ర సమయాతి యో అచ్ఛిన్నచీవరో వా హోతి నట్ఠచీవరో వా, తస్స తం సమయం ఠపేత్వా అఞ్ఞస్మిం విఞ్ఞాపనప్పయోగే దుక్కటం, పటిలాభేన నిస్సగ్గియం హోతి. తత్థ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, చీవరం అఞ్ఞాతకం గహపతికం అఞ్ఞత్ర సమయా విఞ్ఞాపితం నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౫౨౪) ఇమినా నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం.

సావత్థియం ఉపనన్దం ఆరబ్భ చీవరవిఞ్ఞాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం. ‘‘అఞ్ఞత్ర సమయా’’తి అయమేత్థ అనుపఞ్ఞత్తి, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, ఞాతకే అఞ్ఞాతకసఞ్ఞినో వేమతికస్స చ దుక్కటం. సమయే వా ఞాతకప్పవారితే వా విఞ్ఞాపేన్తస్స, అఞ్ఞస్స వా ఞాతకప్పవారితే తస్సేవత్థాయ విఞ్ఞాపేన్తస్స, అత్తనో ధనేన గణ్హన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. వికప్పనుపగచీవరతా, సమయాభావో, అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తి, తాయ చ పటిలాభోతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని చతుత్థసదిసానేవాతి.

అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. తతుత్తరిసిక్ఖాపదవణ్ణనా

సత్తమే తఞ్చేతి తం అచ్ఛిన్నచీవరం వా నట్ఠచీవరం వా. అభిహట్ఠున్తి అభీతి ఉపసగ్గో, హరితున్తి అత్థో, గణ్హితున్తి వుత్తం హోతి. పవారేయ్యాతి ఇచ్ఛాపేయ్య, ఇచ్ఛం రుచిం ఉప్పాదేయ్య, ‘‘యావత్తకం ఇచ్ఛసి, తావత్తకం గణ్హాహీ’’తి ఏవం నిమన్తేయ్యాతి అత్థో, యథా వా ‘‘నేక్ఖమ్మం దట్ఠు ఖేమతో’’తి (సు. ని. ౪౨౬, ౧౧౦౪; చూళని. జతుకణ్ణీమాణవపుచ్ఛానిద్దేస ౬౭) ఏత్థ దిస్వాతి అత్థో, ఏవమిధాపి ‘‘అభిహట్ఠుం పవారేయ్యా’’తి ఉపనేత్వా పురతో ఠపేన్తో కాయేన వా, ‘‘అమ్హాకం దుస్సకోట్ఠాగారతో యత్తకం ఇచ్ఛథ, తత్తకం గణ్హథా’’తి వదన్తో వాచాయ వా అభిహరిత్వా నిమన్తేయ్యాతి అత్థో. సన్తరుత్తరపరమన్తి సఅన్తరం ఉత్తరం పరమం అస్స చీవరస్సాతి సన్తరుత్తరపరమం, నివాసనేన సద్ధిం పారుపనం ఉక్కట్ఠపరిచ్ఛేదో అస్సాతి వుత్తం హోతి. తతో చీవరం సాదితబ్బన్తి తతో అభిహటచీవరతో ఏత్తకం చీవరం గహేతబ్బం, న తతో పరం.

తత్రాయం వినిచ్ఛయో – యస్స అధిట్ఠితచీవరస్స తీణి నట్ఠాని, తేన ద్వే సాదితబ్బాని, ఏకం నివాసేత్వా ఏకం పారుపిత్వా అఞ్ఞం సభాగట్ఠానతో పరియేసితబ్బం. యస్స ద్వే నట్ఠాని, తేన ఏకం సాదితబ్బం. సచే పన పకతియావ సన్తరుత్తరేన చరతి, ద్వే సాదితబ్బాని, ఏవం ఏకం సాదియన్తేనేవ సమో భవిస్సతి. యస్స తీసు ఏకం నట్ఠం, కిఞ్చి న సాదితబ్బం. యస్స పన ద్వీసు ఏకం నట్ఠం, ఏకం సాదితబ్బం. యస్స ఏకంయేవ హోతి, తఞ్చ నట్ఠం, ద్వే సాదితబ్బాని. భిక్ఖునియా పన పఞ్చసు నట్ఠేసు ద్వే సాదితబ్బాని, చతూసు నట్ఠేసు ఏకం సాదితబ్బం, తీసు నట్ఠేసు న కిఞ్చి సాదితబ్బం, కో పన వాదో ద్వీసు వా ఏకస్మిం వా. యేన కేనచి హి సన్తరుత్తరపరమతాయ ఠాతబ్బం, తతో ఉత్తరి విఞ్ఞాపనప్పయోగే దుక్కటం, పటిలాభేన నిస్సగ్గియం హోతి. తత్థ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, చీవరం అఞ్ఞాతకం గహపతికం తతుత్తరి విఞ్ఞాపితం నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౫౨౪) ఇమినా నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం.

సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే భిక్ఖూ ఆరబ్భ బహుచీవరవిఞ్ఞాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, ఞాతకే అఞ్ఞాతకసఞ్ఞినో వేమతికస్స వా దుక్కటం. ద్వే చీవరాని కత్వా ‘‘సేసకం ఆహరిస్సామీ’’తి వత్వా గణ్హన్తస్స, ‘‘సేసకం తుయ్హంయేవ హోతూ’’తి వుత్తస్స, న అచ్ఛిన్ననట్ఠకారణా దిన్నం గణ్హన్తస్స, వుత్తనయేన ఞాతకప్పవారితే విఞ్ఞాపేన్తస్స, అత్తనో ధనేన గణ్హన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. తతుత్తరితా, అచ్ఛిన్నాదికారణతా, అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తి, తాయ చ పటిలాభోతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని చతుత్థసదిసానేవాతి.

తతుత్తరిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. ఉపక్ఖటసిక్ఖాపదవణ్ణనా

అట్ఠమే భిక్ఖుం పనేవ ఉద్దిస్సాతి ‘‘ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో దస్సామీ’’తి ఏవం అపదిసిత్వా. చీవరచేతాపన్నన్తి హిరఞ్ఞాదికం చీవరమూలం. ఉపక్ఖటం హోతీతి సజ్జితం హోతి, సంహరిత్వా ఠపితం. చేతాపేత్వాతి పరివత్తేత్వా, కారేత్వా వా కిణిత్వా వాతి అత్థో. చీవరేన అచ్ఛాదేస్సామీతి వోహారవచనమేతం, ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో దస్సామీతి అయం పనేత్థ అత్థో. తత్ర చే సోతి యత్ర సో గహపతి వా గహపతానీ వా, తత్ర సో భిక్ఖు పుబ్బే అప్పవారితో ఉపసఙ్కమిత్వా చీవరే వికప్పం ఆపజ్జేయ్య చేతి అయమేత్థ పదసమ్బన్ధో. వికప్పం ఆపజ్జేయ్యాతి విసిట్ఠకప్పం అధికవిధానం ఆపజ్జేయ్య. యథా పన తమాపజ్జతి, తం దస్సేతుం సాధు వతాతిఆదిమాహ. తత్థ సాధూతి ఆయాచనే నిపాతో. వతాతి పరివితక్కే. మన్తి అత్తానం నిద్దిసతి. ఆయస్మాతి పరం ఆలపతి. ఏవరూపం వా ఏవరూపం వాతి ఆయతాదీసు అఞ్ఞతరం. కల్యాణకమ్యతం ఉపాదాయాతి సున్దరకామతం విసిట్ఠకామతం చిత్తేన గహేత్వా, తస్స ‘‘ఆపజ్జేయ్య చే’’తిఇమినా సమ్బన్ధో, సచే పన ఏవరూపం ఆపజ్జన్తస్స తస్స వచనేన యో పఠమం అధిప్పేతతో మూలం వడ్ఢేత్వా సున్దరతరం చేతాపేతి, తస్స పయోగే భిక్ఖునో దుక్కటం, పటిలాభేన నిస్సగ్గియం హోతి. తత్థ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, చీవరం పుబ్బే అప్పవారితం అఞ్ఞాతకం గహపతికం ఉపసఙ్కమిత్వా వికప్పం ఆపన్నం నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౫౨౯) ఇమినా నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం.

సావత్థియం ఉపనన్దం ఆరబ్భ చీవరే వికప్పం ఆపజ్జనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, ఞాతకే అఞ్ఞాతకసఞ్ఞినో వేమతికస్స వా దుక్కటం. మహగ్ఘం చేతాపేతుకామం అప్పగ్ఘం వా, ఏతేనేవ మూలేన ‘‘అఞ్ఞం ఏవరూపం వా దేహీ’’తి వదన్తస్స, వుత్తనయేన ఞాతకప్పవారితే విఞ్ఞాపేన్తస్స, అత్తనో ధనేన గణ్హన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. చీవరే భియ్యోకమ్యతా, అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తి, తాయ చ పటిలాభోతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని చతుత్థసదిసానేవాతి.

ఉపక్ఖటసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. దుతియఉపక్ఖటసిక్ఖాపదవణ్ణనా

నవమే ఇమినావ నయేన అత్థో వేదితబ్బో. ఇదఞ్హి పురిమస్స అనుపఞ్ఞత్తిసదిసం, కేవలం తత్థ ఏకస్స పీళా కతా, ఇధ ద్విన్నం, అయమేత్థ విసేసో, సేసం సబ్బం పురిమసదిసమేవ. యథా చ ద్విన్నం, ఏవం బహూనం పీళం కత్వా గణ్హతోపి ఆపత్తి వేదితబ్బా. నిస్సజ్జనవిధానే చ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, చీవరం పుబ్బే అప్పవారితే అఞ్ఞాతకే గహపతికే ఉపసఙ్కమిత్వా వికప్పం ఆపన్నం నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౫౩౪) ఇమినా నయేన వచనభేదో ఞాతబ్బోతి.

దుతియఉపక్ఖటసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. రాజసిక్ఖాపదవణ్ణనా

దసమే రాజభోగ్గోతి రాజతో భోగ్గం భుఞ్జితబ్బం అస్స అత్థీతి రాజభోగ్గో, ‘‘రాజభోగో’’తిపి పాఠో, రాజతో భోగో అస్స అత్థీతి అత్థో. చీవరచేతాపన్నన్తి హిరఞ్ఞాదికం అకప్పియం. పహిణేయ్యాతి పేసేయ్య. ఇమినాతిఆది ఆగమనసుద్ధిం దస్సేతుం వుత్తం. సచే హి ‘‘ఇదం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో దేహీ’’తి పేసేయ్య, ఆగమనస్స అసుద్ధత్తా అకప్పియవత్థుం ఆరబ్భ భిక్ఖునా కప్పియకారకోపి నిద్దిసితబ్బో న భవేయ్య. ఆభతన్తి ఆనీతం. న ఖో మయన్తిఆది ఇదం కప్పియవసేన ఆభతమ్పి చీవరమూలం ఈదిసేన దూతవచనేన అకప్పియం హోతి, తస్మా తం పటిక్ఖిపితబ్బన్తి దస్సేతుం వుత్తం. సువణ్ణం రజతం కహాపణో మాసకోతి ఇమాని హి చత్తారి నిస్సగ్గియవత్థూని, ముత్తా మణి వేళురియో సఙ్ఖో సిలా పవాళం లోహితఙ్కో మసారగల్లం సత్త ధఞ్ఞాని దాసిదాసఖేత్తవత్థుపుప్ఫారామఫలారామాదయోతి ఇమాని దుక్కటవత్థూని చ అత్తనో వా చేతియసఙ్ఘగణపుగ్గలానం వా అత్థాయ సమ్పటిచ్ఛితుం న వట్టన్తి, తస్మా తం సాదితుం న వట్టతీతి దస్సనత్థం ‘‘న ఖో మయ’’న్తిఆది వుత్తం.

చీవరఞ్చ ఖో మయం పటిగ్గణ్హామాతి ఇదం పన అత్తానం ఉద్దిస్స ఆభతత్తా వత్తుం వట్టతి, తస్మా వుత్తం. కాలేనాతి యుత్తపత్తకాలేన, యదా నో అత్థో హోతి, తదా కప్పియం చీవరం పటిగ్గణ్హామాతి అత్థో. వేయ్యావచ్చకరోతి కప్పియకారకో. నిద్దిసితబ్బోతిఇదం ‘‘అత్థి పనాయస్మతో కోచి వేయ్యావచ్చకరో’’తి కప్పియవచనేన వుత్తత్తా అనుఞ్ఞాతం. సచే పన దూతో ‘‘కో ఇమం గణ్హాతీ’’తి వా ‘‘కస్స దేమీ’’తి వా వదతి, న నిద్దిసితబ్బో. ఆరామికో వా ఉపాసకో వాతిఇదం సారుప్పతాయ వుత్తం, ఠపేత్వా పన పఞ్చ సహధమ్మికే యో కోచి కప్పియకారకో వట్టతి. ఏసో ఖో, ఆవుసోతిఇదం భిక్ఖుస్స కప్పియవచనదస్సనత్థం వుత్తం, ఏవమేవ హి వత్తబ్బం, ‘‘ఏతస్స దేహీ’’తిఆది న వత్తబ్బం. సఞ్ఞత్తో సో మయాతి ఆణత్తో సో మయా, యథా తుమ్హాకం చీవరేన అత్థే సతి చీవరం దస్సతి, ఏవం వుత్తోతి అత్థో. దూతేన హి ఏవం ఆరోచితేయేవ తం చోదేతుం వట్టతి, నేవ తస్స హత్థే దత్వా గతమత్తకారణేన. సచే పన ‘‘అయం వేయ్యావచ్చకరో’’తి సమ్ముఖా నిద్దిట్ఠో హోతి, దూతో చ సమ్ముఖా ఏవ తస్స హత్థే చేతాపన్నం దత్వా ‘‘థేరస్స చీవరం కిణిత్వా దేహీ’’తి గచ్ఛతి, ఏవం ‘‘సఞ్ఞత్తో సో మయా’’తి అవుత్తేపి చోదేతుం వట్టతి. సచే పన దూతో గచ్ఛన్తోవ ‘‘అహం తస్స హత్థే దస్సామి, తుమ్హే చీవరం గణ్హేయ్యాథా’’తి భిక్ఖునో వత్వా వా గచ్ఛతి, అఞ్ఞం వా పేసేత్వా ఆరోచాపేతి, ఏవం సతి ఇతరమ్పి చోదేతుం వట్టతియేవ. దేసనామత్తమేవ చేతం ‘‘దూతేనా’’తి. యోపి అత్తనా ఆహరిత్వా ఏవం పటిపజ్జతి, తస్మిమ్పి ఇదమేవ లక్ఖణం. అత్థో మే, ఆవుసో, చీవరేనాతి చోదనాలక్ఖణనిదస్సనమేతం. సచే హి వాచాయ చోదేతి, ఇదం వా వచనం యాయ కాయచి భాసాయ ఏతస్స అత్థో వా వత్తబ్బో, ‘‘దేహి మే, ఆహర మే’’తిఆదినా నయేన పన వత్తుం న వట్టతి. అభినిప్ఫాదేయ్యాతి ఏవం వచీభేదం కత్వా తిక్ఖత్తుం చోదయమానో పటిలాభవసేన సాధేయ్య. ఇచ్చేతం కుసలన్తి ఏతం సున్దరం.

ఛక్ఖత్తుపరమన్తి భావనపుంసకవచనమేతం. ఛక్ఖత్తుపరమఞ్హి తేన చీవరం ఉద్దిస్స తుణ్హీభూతేన ఠాతబ్బం, న నిసీదితబ్బం, న ఆమిసం పటిగ్గహేతబ్బం, న ధమ్మో భాసితబ్బో. ‘‘కింకారణా ఆగతోసీ’’తి వుత్తే పన ‘‘జానాహి, ఆవుసో’’తి ఏత్తకమేవ వత్తబ్బం. సచే నిసజ్జాదీని కరోతి, ఠానం భఞ్జతి, ఆగతకారణం వినాసేతి, ఇదం కాయేన చోదనాయ లక్ఖణదస్సనత్థం వుత్తం. ఏత్థ చ ఉక్కట్ఠపరిచ్ఛేదేన తిస్సన్నం చోదనానం ఛన్నఞ్చ ఠానానం అనుఞ్ఞాతత్తా చోదనాయ దిగుణం ఠానం అనుఞ్ఞాతం హోతి, తస్మా సచే చోదేతియేవ, న తిట్ఠతి, ఛ చోదనాయో లబ్భన్తి. సచే తిట్ఠతియేవ, న చోదేతి, ద్వాదస ఠానాని లబ్భన్తి. సచే ఉభయం కరోతి, ఏకాయ చోదనాయ ద్వే ఠానాని హాపేతబ్బాని. తత్థ యో ఏకదివసమేవ పునప్పునం గన్త్వా ఛక్ఖత్తుం చోదేతి, సకింయేవ వా గన్త్వా ‘‘అత్థో మే, ఆవుసో, చీవరేనా’’తి ఛక్ఖత్తుం వదతి, తథా ఏకదివసమేవ పునప్పునం గన్త్వా ద్వాదసక్ఖత్తుం తిట్ఠతి, సకింయేవ వా గన్త్వా తత్ర తత్ర ఠానే తిట్ఠతి, సోపి సబ్బచోదనాయో సబ్బట్ఠానాని చ భఞ్జతి, కో పన వాదో నానాదివసేసు ఏవం కరోన్తస్సాతి అయమేత్థ వినిచ్ఛయో. యే పన కప్పియకారకే దాయకో సయమేవ గన్త్వా నిసీదతి తే సతక్ఖత్తుమ్పి చోదేతుం వట్టతి. యో పన ఉభోహి పి అనిద్దిట్ఠో ముఖవేవటికకప్పియకారకో చ పరమ్ముఖకప్పియకారకో చ, సో న కిఞ్చి వత్తబ్బో, ఏవం ఇధ దసపి కప్పియకారకా దస్సితా హోన్తి.

తతో చే ఉత్తరీతి వుత్తచోదనాఠానపరిమాణతో ఉత్తరి. నిస్సగ్గియన్తి ఉత్తరి వాయామమానస్స సబ్బప్పయోగేసు దుక్కటం, పటిలాభేన నిస్సగ్గియం హోతి. ఏత్థ చ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, చీవరం అతిరేకతిక్ఖత్తుం చోదనాయ అతిరేకఛక్ఖత్తుం ఠానేన అభినిప్ఫాదితం నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౫౩౯) ఇమినా నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం. యతస్స చీవరచేతాపన్నం ఆభతన్తి యతో రాజతో వా రాజభోగ్గతో వా అస్స భిక్ఖునో చీవరచేతాపన్నం ఆనీతం, ‘‘యత్వస్సా’’తిపి పాఠో, అయమేవ అత్థో. తత్థాతి తస్స రఞ్ఞో వా రాజభోగ్గస్స వా సన్తికం, సమీపత్థే హి ఇదం భుమ్మవచనం. న తం తస్స భిక్ఖునో కిఞ్చి అత్థం అనుభోతీతి తం చేతాపన్నం తస్స భిక్ఖునో అప్పమత్తకమ్పి కమ్మం న నిప్ఫాదేతి. యుఞ్జన్తాయస్మన్తో సకన్తి ఆయస్మన్తో అత్తనో సన్తకం ధనం పాపుణన్తు. మా వో సకం వినస్సాతి తుమ్హాకం సన్తకం మా వినస్సతు. అయం తత్థ సామీచీతి అయం తత్థ అనుధమ్మతా లోకుత్తరధమ్మం అనుగతా, వత్తధమ్మతాతి అత్థో, తస్మా ఏవం అకరోన్తో వత్తభేదే దుక్కటం ఆపజ్జతి.

సావత్థియం ఉపనన్దం ఆరబ్భ ‘‘అజ్జుణ్హో, భన్తే, ఆగమేహీ’’తి (పారా. ౫౩౭) వుచ్చమానో నాగమేసి, తస్మిం వత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, ఊనకేసు చోదనాఠానేసు అతిరేకసఞ్ఞినో వేమతికస్స వా దుక్కటం. అచోదనాయ లద్ధే, సామికేహి చోదేత్వా దిన్నే, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. కప్పియకారకస్స భిక్ఖునో నిద్దిట్ఠభావో, దూతేన అప్పితతా, తతుత్తరివాయామో, తేన వాయామేన పటిలాభోతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని చతుత్థసదిసానేవాతి.

రాజసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

చీవరవగ్గో పఠమో.

౨. ఏళకలోమవగ్గో

౧. కోసియసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ఏళకలోమవగ్గస్స పఠమే కోసియమిస్సకన్తి ఏకేనాపి కోసియంసునా అన్తమసో తస్స కరణట్ఠానే వాతవేగేన నిపాతితేనాపి మిస్సీకతం. సన్థతన్తి సమే భూమిభాగే కోసియంసూని ఉపరూపరి సన్థరిత్వా కఞ్జియాదీహి సిఞ్చిత్వా కత్తబ్బతాలక్ఖణం. కారాపేయ్య నిస్సగ్గియన్తి కరణకారాపనప్పయోగేసు దుక్కటం, పటిలాభేన నిస్సగ్గియం హోతి. ఏత్థ చ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, కోసియమిస్సకం సన్థతం కారాపితం నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౫౪౪) ఇమినా నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం, ఇమస్సేవ వచనస్స అనుసారేన ఇతో పరం సబ్బసన్థతం వేదితబ్బం. సక్కా హి ఏత్తావతా జానితున్తి న తం ఇతో పరం దస్సయిస్సామ.

ఆళవియం ఛబ్బగ్గియే ఆరబ్భ కోసియమిస్సకం సన్థతం కారాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, అసాధారణపఞ్ఞత్తి, అత్తనో అత్థాయ కారాపనవసేన సాణత్తికం, అత్తనా విప్పకతపఅయోసాపననయేన చతుక్కపాచిత్తియం, అఞ్ఞస్సత్థాయ కరణకారాపనేసు అఞ్ఞేన కతం పటిలభిత్వా పరిభుఞ్జనే చ దుక్కటం. వితానాదికరణే, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. కోసియమిస్సకభావో, అత్తనో అత్థాయ సన్థతస్స కరణకారాపనం, పటిలాభో చాతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని ధోవాపనసిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవాతి.

కోసియసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. సుద్ధకాళకసిక్ఖాపదవణ్ణనా

దుతియే సుద్ధకాళకానన్తి సుద్ధానం కాళకానం అఞ్ఞేహి అమిస్సీకతానం. వేసాలియం ఛబ్బగ్గియే ఆరబ్భ తాదిసం సన్థతం కరణవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సేసం పఠమసదిసమేవాతి.

సుద్ధకాళకసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. ద్వేభాగసిక్ఖాపదవణ్ణనా

తతియే ద్వే భాగాతి ద్వే కోట్ఠాసా. ఆదాతబ్బాతి గహేతబ్బా. గోచరియానన్తి కపిలవణ్ణానం. అయం పనేత్థ వినిచ్ఛయో – యత్తకేహి కత్తుకామో హోతి, తేసు తులయిత్వా ద్వే కోట్ఠాసా కాళకానం గహేతబ్బా, ఏకో ఓదాతానం, ఏకో గోచరియానం. ఏకస్సాపి కాళకలోమస్స అతిరేకభావే నిస్సగ్గియం హోతి, ఊనకం వట్టతి.

సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే ఆరబ్భ తాదిసం సన్థతం కరణవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, కిరియాకిరియం, సేసం పఠమసదిసమేవాతి. ఇమాని పన తీణి నిస్సజ్జిత్వా పటిలద్ధానిపి పరిభుఞ్జితుం న వట్టన్తి.

ద్వేభాగసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. ఛబ్బస్ససిక్ఖాపదవణ్ణనా

చతుత్థే ఓరేన చే ఛన్నం వస్సానన్తి ఛన్నం వస్సానం ఓరిమభాగే, అన్తోతి అత్థో. అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియాతి యం సఙ్ఘో గిలానస్స భిక్ఖునో సన్థతసమ్ముతిం దేతి, తం ఠపేత్వా అలద్ధసమ్ముతికస్స ఛబ్బస్సబ్భన్తరే అఞ్ఞం సన్థతం కరోన్తస్స నిస్సగ్గియం హోతి.

సావత్థియం సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ అనువస్సం సన్థతం కారాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, ‘‘అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియా’’తి అయమేత్థ అనుపఞ్ఞత్తి, సా యేన లద్ధా హోతి, తస్స యావ రోగో న వూపసమ్మతి, వూపసన్తో వా పున కుప్పతి, తావ గతగతట్ఠానే అనువస్సమ్పి కాతుం వట్టతి, అఞ్ఞస్సత్థాయ కారేతుం, కతఞ్చ పటిలభిత్వా పరిభుఞ్జితుమ్పి వట్టతి, సేసం పఠమసదిసమేవాతి.

ఛబ్బస్ససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. నిసీదనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

పఞ్చమే పురాణసన్థతం నామ యత్థ సకిమ్పి నిసిన్నో వా హోతి నిపన్నో వా. సమన్తాతి ఏకపస్సతో వట్టం వా చతురస్సం వా ఛిన్దిత్వా గహితట్ఠానం యథా విదత్థిమత్తం హోతి, ఏవం గహేతబ్బం. సన్థరన్తేన పన ఏకదేసే వా సన్థరితబ్బం, విజటేత్వా వా మిస్సకం కత్వా సన్థరితబ్బం, ఏవం థిరతరం హోతి. అనాదా చేతి సతి పురాణసన్థతే అగ్గహేత్వా. అసతి పన అగ్గహేత్వాపి వట్టతి, అఞ్ఞస్సత్థాయ కారేతుం, కతఞ్చ పటిలభిత్వా పరిభుఞ్జితుమ్పి వట్టతి.

సావత్థియం సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ సన్థతవిస్సజ్జనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సేసం తతియసదిసమేవాతి.

నిసీదనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. ఏళకలోమసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ఛట్ఠే అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నస్సాతి అద్ధానసఙ్ఖాతం దీఘమగ్గం పటిపన్నస్స, సబ్బఞ్చేతం వత్థుమత్తదీపనమేవ, యత్థ కత్థచి పన ధమ్మేన లభిత్వా గణ్హతో దోసో నత్థి. తియోజనపరమన్తి గహితట్ఠానతో తియోజనప్పమాణం దేసం. సహత్థాతి సహత్థేన, అత్తనా హరితబ్బానీతి అత్థో. అసన్తే హారకేతి అసన్తేయేవ అఞ్ఞస్మిమ్పి హారకే. సచే పన అత్థి, తం గాహేతుం వట్టతి. అత్తనా పన అన్తమసో వాతాబాధప్పటికారత్థం సుత్తకేన అబన్ధిత్వా కణ్ణచ్ఛిద్దే పక్ఖిత్తానిపి ఆదాయ తియోజనం ఏకం పాదం అతిక్కామేన్తస్స దుక్కటం, దుతియపాదాతిక్కమే నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం.

సావత్థియం అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం ఆరబ్భ తియోజనాతిక్కమనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, అసాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, ఊనకతియోజనే అతిరేకసఞ్ఞినో వేమతికస్స వా దుక్కటం. తియోజనం హరణపచ్చాహరణే, వాసాధిప్పాయేన గన్త్వా తతో పరం హరణే, అచ్ఛిన్నం వా నిస్సట్ఠం వా పటిలభిత్వా హరణే, అఞ్ఞం హరాపనే, అన్తమసో సుత్తకేనపి బద్ధకతభణ్డహరణే, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఏళకలోమానం అకతభణ్డతా, పఠమప్పటిలాభో, అత్తనా ఆదాయ వా అఞ్ఞస్స అజానన్తస్స యానే పక్ఖిపిత్వా వా తియోజనాతిక్కమనం, ఆహరణపచ్చాహరణం, అవాసాధిప్పాయతాతి ఇమానేత్థ పఞ్చ అఙ్గాని. ఏళకలోమసముట్ఠానం, కిరియం, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.

ఏళకలోమసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. ఏళకలోమధోవాపనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

సత్తమే సక్కేసు ఛబ్బగ్గియే ఆరబ్భ ఏళకలోమధోవాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం. తత్థ పురాణచీవరధోవాపనే వుత్తనయేనేవ సబ్బోపి వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో.

ఏళకలోమధోవాపనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. జాతరూపసిక్ఖాపదవణ్ణనా

అట్ఠమే జాతరూపరజతన్తి సువణ్ణఞ్చేవ రూపియఞ్చ, అపిచ కహాపణో లోహమాసకదారుమాసకజతుమాసకాదయోపి యే వోహారం గచ్ఛన్తి, సబ్బే తే ఇధ రజతన్త్వేవ వుత్తా. ఉగ్గణ్హేయ్య వాతి అత్తనో అత్థాయ దియ్యమానం వా యత్థకత్థచి ఠితం వా నిప్పరిగ్గహితం దిస్వా సయం గణ్హేయ్య వా. ఉగ్గణ్హాపేయ్య వాతి తదేవ అఞ్ఞేన గాహాపేయ్య వా. ఉపనిక్ఖిత్తం వా సాదియేయ్యాతి ‘‘ఇదం అయ్యస్స హోతూ’’తి ఏవం సమ్ముఖా వా, ‘‘అసుకస్మిం నామ ఠానే మమ హిరఞ్ఞసువణ్ణం, తం తుయ్హం హోతూ’’తి ఏవం పరమ్ముఖా ఠితం వా కేవలం వాచాయ వా హత్థముద్దాయ వా ‘‘తుయ్హ’’న్తి వత్వా పరిచ్చత్తం యో కాయవాచాహి అప్పటిక్ఖిపిత్వా చిత్తేన అధివాసేయ్య, అయం ‘‘సాదియేయ్యా’’తి వుచ్చతి. సచే పన చిత్తేన సాదియతి, గణ్హితుకామో హోతి, కాయేన వా వాచాయ వా ‘‘నయిదం కప్పతీ’’తి పటిక్ఖిపతి, కాయవాచాహి అప్పటిక్ఖిపిత్వా సుద్ధచిత్తో హుత్వా ‘‘నయిదం అమ్హాకం కప్పతీ’’తి న సాదియతి, వట్టతి. నిస్సగ్గియన్తి ఉగ్గహణాదీసు యంకిఞ్చి కరోన్తస్స అఘనబద్ధేసు వత్థూసు వత్థుగణనాయ నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. తం నిస్సజ్జన్తేన ‘‘అహం, భన్తే, రూపియం పటిగ్గహేసిం, ఇదం మే, భన్తే, నిస్సగ్గియం, ఇమాహం సఙ్ఘస్స నిస్సజ్జామీ’’తి (పారా. ౫౮౪) ఏవం సఙ్ఘమజ్ఝేయేవ నిస్సజ్జితబ్బం. సచే తత్థ కోచి గహట్ఠో ఆగచ్ఛతి, ‘‘ఇదం జానాహీ’’తి వత్తబ్బో. ‘‘ఇమినా కిం ఆహరియ్యతూ’’తి భణన్తే పన ‘‘ఇదం నామా’’తి అవత్వా ‘‘సప్పిఆదీని భిక్ఖూనం కప్పన్తీ’’తి ఏవం కప్పియం ఆచిక్ఖితబ్బం. సచే సో ఆహరతి, రూపియప్పటిగ్గాహకం ఠపేత్వా సబ్బేహి భాజేత్వా పరిభుఞ్జితబ్బం. రూపియప్పటిగ్గాహకస్స పన యం తప్పచ్చయా ఉప్పన్నం, తం అఞ్ఞేన లభిత్వా దియ్యమానమ్పి అన్తమసో తతో నిబ్బత్తరుక్ఖచ్ఛాయాపి పరిభుఞ్జితుం న వట్టతి. సచే పన సో కిఞ్చి ఆహరితుం న ఇచ్ఛతి, ‘‘ఇమం ఛట్టేహీ’’తి వత్తబ్బో. సచే యత్థ కత్థచి నిక్ఖిపతి, గహేత్వా వా గచ్ఛతి, న వారేతబ్బో. నో చే ఛట్టేతి, పఞ్చఙ్గసమన్నాగతో భిక్ఖు రూపియఛట్టకో సమ్మన్నితబ్బో. తేన అనిమిత్తం కత్వావ గూథం వియ ఛట్టేతబ్బం. సచే నిమిత్తం కరోతి, దుక్కటం ఆపజ్జతి.

రాజగహే ఉపనన్దం ఆరబ్భ రూపియప్పటిగ్గహణవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, సాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, అరూపియే రూపియసఞ్ఞినో వేమతికస్స వా, సఙ్ఘచేతియాదీనం అత్థాయ గణ్హన్తస్స, ముత్తామణిఆదిప్పటిగ్గహణే చ దుక్కటం. రతనసిక్ఖాపదనయేన నిక్ఖిపన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. జాతరూపరజతభావో, అత్తుద్దేసికతా, గహణాదీసు అఞ్ఞతరభావోతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీసు సియా కిరియం గహణేన ఆపజ్జనతో, సియా అకిరియం పటిక్ఖేపస్స అకరణతో, సేసం సఞ్చరిత్తే వుత్తనయమేవాతి.

జాతరూపసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. రూపియసంవోహారసిక్ఖాపదవణ్ణనా

నవమే నానప్పకారకన్తి కతాదివసేన అనేకవిధం. రూపియసంవోహారన్తి జాతరూపరజతపరివత్తనం. పురిమసిక్ఖాపదేన హి నిస్సగ్గియవత్థుదుక్కటవత్థూనం పటిగ్గహణం వారితం, ఇమినా పరివత్తనం. తస్మా దుక్కటవత్థునా దుక్కటవత్థుకప్పియవత్థూని, కప్పియవత్థునా చ దుక్కటవత్థుం పరివత్తేన్తస్స దుక్కటం. నిస్సగ్గియవత్థునా పన నిస్సగ్గియవత్థుం వా దుక్కటవత్థుం వా కప్పియవత్థుం వా, దుక్కటవత్థుకప్పియవత్థూహి చ నిస్సగ్గియవత్థుం పరివత్తేన్తస్స నిస్సగ్గియం హోతి, తం పురిమనయానుసారేనేవ సఙ్ఘమజ్ఝే నిస్సజ్జితబ్బం, నిస్సట్ఠవత్థుస్మిఞ్చ తత్థ వుత్తనయేనేవ పటిపజ్జితబ్బం.

సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే ఆరబ్భ రూపియసంవోహారవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, యం అత్తనో ధనేన పరివత్తేతి, తస్స వా ధనస్స వా రూపియభావో చేవ, పరివత్తనఞ్చాతి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. కిరియం, సేసం అనన్తరసిక్ఖాపదే వుత్తనయమేవాతి.

రూపియసంవోహారసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. కయవిక్కయసిక్ఖాపదవణ్ణనా

దసమే నానప్పకారకన్తి చీవరాదీనం కప్పియభణ్డానం వసేన అనేకవిధం. కయవిక్కయన్తి కయఞ్చేవ విక్కయఞ్చ. ‘‘ఇమినా ఇమం దేహి, ఇమం ఆహర, పరివత్తేహి, చేతాపేహీ’’తి ఇమినా హి నయేన పరస్స కప్పియభణ్డం గణ్హన్తో కయం సమాపజ్జతి, అత్తనో కప్పియభణ్డం దేన్తో విక్కయం సమాపజ్జతి. తస్మా ఠపేత్వా పఞ్చ సహధమ్మికే యం ఏవం అత్తనో కప్పియభణ్డం దత్వా మాతు సన్తకమ్పి కప్పియభణ్డం గణ్హాతి, తం నిస్సగ్గియం హోతి. వుత్తలక్ఖణవసేన సఙ్ఘగణపుగ్గలేసు యస్స కస్సచి నిస్సజ్జితబ్బం, ‘‘ఇమం భుఞ్జిత్వా వా గహేత్వా వా ఇదం నామ ఆహర వా కరోహి వా’’తి రజనాదిం ఆహరాపేత్వా వా ధమకరణాదిపరిక్ఖారం భూమిసోధనాదిఞ్చ నవకమ్మం కారేత్వా వా సన్తం వత్థు నిస్సజ్జితబ్బం, అసన్తే పాచిత్తియం దేసేతబ్బమేవ.

సావత్థియం ఉపనన్దం ఆరబ్భ కయవిక్కయవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, ‘‘ఇదం కిం అగ్ఘతీ’’తి ఏవం అగ్ఘం పుచ్ఛన్తస్స, యస్స హత్థతో భణ్డం గణ్హితుకామో హోతి, తం ఠపేత్వా అఞ్ఞం అన్తమసో తస్సేవ పుత్తభాతుకమ్పి కప్పియకారకం కత్వా ‘‘ఇమినా ఇదం నామ గహేత్వా దేహీ’’తి ఆచిక్ఖన్తస్స, ‘‘ఇదం అమ్హాకం అత్థి, అమ్హాకఞ్చ ఇమినా చ ఇమినా చ అత్థో’’తి ఏవం వత్వా అత్తనో ధనేన లద్ధం గణ్హన్తస్స, సహధమ్మికేహి సద్ధిం కయవిక్కయం కరోన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. యం అత్తనో ధనేన పరివత్తేతి, యేన చ పరివత్తేతి, తేసం కప్పియవత్థుతా, అసహధమ్మికతా, కయవిక్కయాపజ్జనఞ్చాతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సేసం రూపియసంవోహారే వుత్తనయమేవాతి.

కయవిక్కయసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఏళకలోమవగ్గో దుతియో.

౩. పత్తవగ్గో

౧. పత్తసిక్ఖాపదవణ్ణనా

పత్తవగ్గస్స పఠమే అతిరేకపత్తోతి అనధిట్ఠితో చ అవికప్పితో చ, సో చ ఖో ఉక్కట్ఠమజ్ఝిమోమకానం అఞ్ఞతరో పమాణయుత్తోవ, తస్స పమాణం ‘‘అడ్ఢాళ్హకోదనం గణ్హాతీ’’తిఆదినా (పారా ౬౦౨) నయేన పాళియం వుత్తం. తత్రాయం వినిచ్ఛయో – అనుపహతపురాణసాలితణ్డులానం సుకోట్టితపరిసుద్ధానం ద్వే మగధనాళియో గహేత్వా తేహి తణ్డులేహి అనుత్తణ్డులమకిలిన్నమపిణ్డికం సువిసదం కున్దమకుళరాసిసదిసం అవస్సావితోదనం పచిత్వా నిరవసేసం పత్తే పక్ఖిపిత్వా తస్స ఓదనస్స చతుత్థభాగప్పమాణో నాతిఘనో నాతితనుకో హత్థహారియో సబ్బసమ్భారసఙ్ఖతో ముగ్గసూపో పక్ఖిపితబ్బో, తతో ఆలోపస్స అనురూపం యావచరిమాలోపప్పహోనకం మచ్ఛమంసాదిబ్యఞ్జనం పక్ఖిపితబ్బం, సప్పితేలతక్కరసకఞ్జియాదీని పన గణనూపగాని న హోన్తి. తాని హి ఓదనగతికానేవ, నేవ హాపేతుం, న వడ్ఢేతుం సక్కోన్తి, ఏవమేతం సబ్బమ్పి పక్ఖిత్తం సచే పత్తస్స ముఖవట్టియా హేట్ఠిమరాజిసమం తిట్ఠతి, సుత్తేన వా హీరేన వా ఛిన్దన్తస్స సుత్తస్స వా హీరస్స వా హేట్ఠిమన్తం ఫుసతి, అయం ఉక్కట్ఠో నామ పత్తో. సచే తం రాజిం అతిక్కమ్మ థూపీకతం తిట్ఠతి, అయం ఉక్కట్ఠోమకో నామ పత్తో. సచే తం రాజిం న సమ్పాపుణాతి, అన్తోగధమేవ హోతి, అయం ఉక్కట్ఠుక్కట్ఠో నామ పత్తో. ఉక్కట్ఠతో ఉపడ్ఢప్పమాణో మజ్ఝిమో. మజ్ఝిమపత్తతో ఉపడ్ఢప్పమాణో ఓమకో. తేసమ్పి వుత్తనయేనేవ భేదో వేదితబ్బో. ఇచ్చేతేసు నవసు ఉక్కట్ఠుక్కట్ఠో చ ఓమకోమకో చాతి ద్వే అపత్తా, సేసా సత్త పత్తా పమాణయుత్తా నామ, అయమేత్థసఙ్ఖేపో, విత్థారో పన సమన్తపాసాదికాయం (పారా. అట్ఠ. ౨.౫౯౮ ఆదయో) వుత్తో, తస్మా ఏవం పమాణయుత్తం సమణసారుప్పేన పక్కం అయోపత్తం వా మత్తికాపత్తం వా లభిత్వా పురాణపత్తం పచ్చుద్ధరిత్వా అన్తోదసాహే అధిట్ఠాతబ్బో. సచే పనస్స మూలతో కాకణికమత్తమ్పి దాతబ్బం అవసిట్ఠం హోతి, అధిట్ఠానుపగో న హోతి, అప్పచ్చుద్ధరన్తేన వికప్పేతబ్బో. తత్థ పచ్చుద్ధరణాధిట్ఠానలక్ఖణం చీవరవగ్గే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం, వికప్పనలక్ఖణం పరతో వక్ఖామ. సచే పన కోచి అపత్తకో భిక్ఖు దస పత్తే లభిత్వా సబ్బే అత్తనావ పరిభుఞ్జితుకామో హోతి, ఏకం పత్తం అధిట్ఠాయ పున దివసే తం పచ్చుద్ధరిత్వా అఞ్ఞో అధిట్ఠాతబ్బో, ఏతేనుపాయేన వస్ససతమ్పి పరిహరితుం సక్కా. యో పనస్స పత్తో ముఖవట్టితో హేట్ఠా ద్వఙ్గులమత్తోకాసతో పట్ఠాయ యత్థకత్థచి కఙ్గుసిత్థనిక్ఖమనమత్తేన ఛిద్దేన ఛిద్దో హోతి, సో అధిట్ఠానుపగో న హోతి. పున ఛిద్దే పాకతికే కతే అధిట్ఠాతబ్బో, సేసం అధిట్ఠానవిజహనం తిచీవరే వుత్తనయమేవ.

సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే ఆరబ్భ అతిరేకపత్తధారణవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, అసాధారణపఞ్ఞత్తి, సేసవణ్ణనాక్కమో చీవరవగ్గస్స పఠమసిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బోతి.

పత్తసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. ఊనపఞ్చబన్ధనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

దుతియే ఊనాని పఞ్చ బన్ధనాని అస్సాతి ఊనపఞ్చబన్ధనో, నాస్స పఞ్చ బన్ధనాని పూరేన్తీతి అత్థో, తేన ఊనపఞ్చబన్ధనేన, ఇత్థమ్భూతస్స లక్ఖణే కరణవచనం. తత్థ యస్మా అబన్ధనస్సాపి పఞ్చ బన్ధనాని న పూరేన్తి సబ్బసో నత్థితాయ, తేనస్స పదభాజనే ‘‘ఊనపఞ్చబన్ధనో నామ పత్తో అబన్ధనో వా ఏకబన్ధనో వా’’తిఆది (పారా. ౬౧౩) వుత్తం. ‘‘ఊనపఞ్చబన్ధనేనా’’తి చ వుత్తత్తా యస్స పఞ్చబన్ధనో పత్తో హోతి పఞ్చబన్ధనోకాసో వా, తస్స సో అపత్తో, తస్మా అఞ్ఞం విఞ్ఞాపేతుం వట్టతి. యస్మిం పన పత్తే ముఖవట్టితో హేట్ఠా భట్ఠా ద్వఙ్గులప్పమాణా ఏకాపి రాజి హోతి, తం తస్సా రాజియా హేట్ఠిమపరియన్తే పత్తవేధకేన విజ్ఝిత్వా పచిత్వా సుత్తరజ్జుకమకచిరజ్జుకాదీహి వా తిపుసుత్తకేన వా బన్ధిత్వా తం బన్ధనం ఆమిసస్స అలగ్గనత్థం తిపుపట్టకేన వా కేనచి బద్ధసిలేసాదినా వా పటిచ్ఛాదేతబ్బం, సో చ పత్తో అధిట్ఠహిత్వా పరిభుఞ్జితబ్బో, సుఖుమం వా ఛిద్దం కత్వా బన్ధితబ్బో, ఫాణితం ఝాపేత్వా పాసాణచుణ్ణేన బన్ధితుమ్పి వట్టతి. యస్స పన ద్వే రాజియో వా ఏకాయేవ వా చతురఙ్గులా, తస్స ద్వే బన్ధనాని దాతబ్బాని. యస్స తిస్సో వా ఏకాయేవ వా ఛళఙ్గులా, తస్స తీణి. యస్స చతస్సో వా ఏకాయేవ వా అట్ఠఙ్గులా, తస్స చత్తారి. యస్స పఞ్చ వా ఏకాయేవ వా దసఙ్గులా, సో బద్ధోపి అబద్ధోపి అపత్తోయేవ, అఞ్ఞో విఞ్ఞాపేతబ్బో, ఏస తావ మత్తికాపత్తే వినిచ్ఛయో.

అయోపత్తే పన సచేపి పఞ్చ వా అతిరేకాని వా ఛిద్దాని హోన్తి, తాని చే అయచుణ్ణేన వా ఆణియా వా లోహమణ్డలేన వా బద్ధాని మట్ఠాని హోన్తి, స్వేవ పరిభుఞ్జితబ్బో, అఞ్ఞో న విఞ్ఞాపేతబ్బో. అథ పన ఏకమ్పి ఛిద్దం మహన్తం హోతి, లోహమణ్డలేన బద్ధమ్పి మట్ఠం న హోతి, పత్తే ఆమిసం లగ్గతి, అకప్పియో హోతి అయం పత్తో, అఞ్ఞో విఞ్ఞాపేతబ్బో. యో పన ఏవం పత్తసఙ్ఖేపగతే వా అయోపత్తే, ఊనపఞ్చబన్ధనే వా మత్తికాపత్తే సతి అఞ్ఞం విఞ్ఞాపేతి, పయోగే దుక్కటం, పటిలాభేన నిస్సగ్గియో హోతి, నిస్సజ్జితబ్బో. నిస్సజ్జన్తేన సఙ్ఘమజ్ఝే ఏవ నిస్సజ్జితబ్బో, తేన వుత్తం ‘‘భిక్ఖుపరిసాయ నిస్సజ్జితబ్బో’’తి. యో చ తస్సా భిక్ఖుపరిసాయాతిఏత్థ తేహి భిక్ఖూహి పకతియా ఏవ అత్తనో అత్తనో అధిట్ఠితం పత్తం గహేత్వా సన్నిపతితబ్బం, తతో సమ్మతేన పత్తగ్గాహాపకేన పత్తస్స విజ్జమానగుణం వత్వా ‘‘భన్తే, ఇమం గణ్హథా’’తి థేరో వత్తబ్బో. సచే థేరస్స సో పత్తో న రుచ్చతి, అప్పిచ్ఛతాయ వా న గణ్హాతి, వట్టతి. తస్మిం పన అనుకమ్పాయ అగణ్హన్తస్స దుక్కటం. సచే పన గణ్హాతి, థేరస్స పత్తం దుతియత్థేరం గాహాపేత్వా ఏతేనేవ ఉపాయేన యావ సఙ్ఘనవకా గాహాపేతబ్బో, తేన పరిచ్చత్తపత్తో పన పత్తపరియన్తో నామ, సో తస్స భిక్ఖునో పదాతబ్బో. తేనాపి సో యథా విఞ్ఞాపేత్వా గహితపత్తో, ఏవమేవ సక్కచ్చం పరిభుఞ్జితబ్బో. సచే పన తం జిగుచ్ఛన్తో అదేసే వా నిక్ఖిపతి, అపరిభోగేన వా పరిభుఞ్జతి, విస్సజ్జేతి వా, దుక్కటం ఆపజ్జతి.

సక్కేసు ఛబ్బగ్గియే ఆరబ్భ బహూ పత్తే విఞ్ఞాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, అబన్ధనేన అబన్ధనం, ఏకబన్ధనం, దుబన్ధనం, తిబన్ధనం, చతుబ్బన్ధనం, అబన్ధనోకాసం, ఏకద్వితిచతుబ్బన్ధనోకాసం చేతాపేతి, ఏవం ఏకేకేన పత్తేన దసధా దసవిధం పత్తం. చేతాపనవసేన పన ఏకం నిస్సగ్గియపాచిత్తియసతం హోతి. నట్ఠపత్తస్స, భిన్నపత్తస్స, అత్తనో ఞాతకప్పవారితే, అఞ్ఞస్స చ ఞాతకప్పవారితే, తస్సేవత్థాయ విఞ్ఞాపేన్తస్స, అత్తనో ధనేన గణ్హతో, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. అధిట్ఠానుపగపత్తస్స ఊనపఞ్చబన్ధనతా, అత్తుద్దేసికతా, అకతవిఞ్ఞత్తి, తాయ చ పటిలాభోతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని ధోవాపనసిక్ఖాపదే వుత్తనయానేవాతి.

ఊనపఞ్చబన్ధనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. భేసజ్జసిక్ఖాపదవణ్ణనా

తతియే పటిసాయనీయానీతి పటిసాయితబ్బాని, పరిభుఞ్జితబ్బానీతి అత్థో. ఏతేన సయం ఉగ్గహేత్వా నిక్ఖిత్తానం సత్తాహాతిక్కమేపి అనాపత్తిం దస్సేతి, తాని హి పటిసాయితుం న వట్టన్తి. భేసజ్జానీతి భేసజ్జకిచ్చం కరోన్తు వా, మా వా, ఏవం లద్ధవోహారాని. సప్పి నామ గవాదీనం సప్పి, యేసం మంసం కప్పతి, తేసం సప్పి. తథా నవనీతం. తేలం నామ తిలసాసపమధూకఏరణ్డకవసాదీహి నిబ్బత్తితం. మధు నామ మక్ఖికామధుమేవ. ఫాణితం నామ ఉచ్ఛురసం ఉపాదాయ పన అపక్కా వా అవత్థుకపక్కా వా సబ్బాపి ఉచ్ఛువికతి ‘‘ఫాణిత’’న్తి వేదితబ్బం. తాని పటిగ్గహేత్వాతి తాని భేసజ్జాని పటిగ్గహేత్వా, న తేసం వత్థూని. ఏతేన ఠపేత్వా వసాతేలం యానేత్థ యావకాలికవత్థుకాని, తేసం వత్థూని పటిగ్గహేత్వా కతాని సప్పిఆదీని సత్తాహం అతిక్కామయతోపి అనాపత్తిం దస్సేతి. వసాతేలం పన కాలే పటిగ్గహితం కాలే నిపక్కం కాలే సంసట్ఠం తేలపరిభోగేన పరిభుఞ్జితుం అనుఞ్ఞాతం, తస్మా ఠపేత్వా మనుస్సవసం అఞ్ఞం యంకఞ్చి వసం పురేభత్తం పటిగ్గహేత్వా సామం పచిత్వా నిబ్బత్తితతేలమ్పి సత్తాహం నిరామిసపరిభోగేన వట్టతి. అనుపసమ్పన్నేన పచిత్వా దిన్నం పన తదహుపురేభత్తం సామిసమ్పి వట్టతి, అఞ్ఞేసం యావకాలికవత్థూనం వత్థుం పచితుం న వట్టతియేవ. నిబ్బత్తితసప్పి వా నవనీతం వా పచితుం వట్టతి, తం పన తదహుపురేభత్తమ్పి సామిసం పరిభుఞ్జితుం న వట్టతి. పురేభత్తం పటిగ్గహితఖీరాదితో అనుపసమ్పన్నేన పచిత్వా కతసప్పిఆదీని పన తదహుపురేభత్తం సామిసానిపి వట్టన్తి, పచ్ఛాభత్తతో పట్ఠాయ అనజ్ఝోహరణీయాని, సత్తాహాతిక్కమేపి అనాపత్తి. సన్నిధికారకం పరిభుఞ్జితబ్బానీతి సన్నిధిం కత్వా నిదహిత్వా పురేభత్తం పటిగ్గహితాని తదహుపురేభత్తం సామిసపరిభోగేనాపి వట్టన్తి, పచ్ఛాభత్తతో పట్ఠాయ పన తాని చ, పచ్ఛాభత్తం పటిగ్గహితాని చ సత్తాహం నిరామిసపరిభోగేన పరిభుఞ్జితబ్బానీతి అత్థో. ‘‘పరిభుఞ్జితబ్బానీ’’తి చ వచనతో అన్తోసత్తాహే అబ్భఞ్జనాదీనం అత్థాయ అధిట్ఠహిత్వా ఠపితేసు అనాపత్తి, యావజీవికాని సాసపమధూకఏరణ్డకఅట్ఠీని తేలకరణత్థం పటిగ్గహేత్వా తదహేవ కతతేలం సత్తాహకాలికం, దుతియదివసే కతం ఛాహం వట్టతి, తతియదివసే కతం పఞ్చాహం, చతుత్థపఞ్చమఛట్ఠసత్తమదివసే కతం తదహేవ వట్టతి. సచే యావ అరుణస్స ఉగ్గమనా తిట్ఠతి, నిస్సగ్గియం హోతి, అట్ఠమదివసే కతం అనజ్ఝోహరణీయం, అనిస్సగ్గియత్తా పన బాహిరపరిభోగేన వట్టతి. సచేపి న కరోతి, తేలత్థాయ పటిగ్గహితసాసపాదీనం పన పాళియం అనాగతసప్పిఆదీనఞ్చ సత్తాహాతిక్కమే దుక్కటం ఆపజ్జతి. సీతుదకేన కతమధూకపుప్ఫఫాణితం పన ఫాణితగతికమేవ, అమ్బఫాణితాదీని యావకాలికాని. యం పనేత్థ సత్తాహకాలికం, తం నిస్సట్ఠం పటిలభిత్వాపి అరుఆదీని వా మక్ఖేతుం, అజ్ఝోహరితుం వా న వట్టతి. పదీపే కాళవణ్ణే వా ఉపనేతబ్బం, అఞ్ఞస్స భిక్ఖునో కాయికపరిభోగం వట్టతి. యం పన నిరపేక్ఖో పరిచ్చజిత్వా పున లభతి, తం అజ్ఝోహరితుమ్పి వట్టతి. విసుం ఠపితసప్పిఆదీసు, ఏకభాజనే వా అమిస్సితేసు వత్థుగణనాయ ఆపత్తియో.

సావత్థియం సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ సత్తాహం అతిక్కమనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సేసం చీవరవగ్గస్స పఠమసిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బన్తి.

భేసజ్జసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. వస్సికసాటికసిక్ఖాపదవణ్ణనా

చతుత్థే మాసో సేసో గిమ్హానన్తి చతున్నం గిమ్హమాసానం ఏకో పచ్ఛిమమాసో సేసో. పరియేసితబ్బన్తి గిమ్హానం పచ్ఛిమమాసస్స పఠమదివసతో పట్ఠాయ యావ కత్తికమాసస్స పచ్ఛిమదివసో, తావ ‘‘కాలో వస్సికసాటికాయా’’తిఆదినా సతుప్పాదకరణేన, సఙ్ఘస్స పవారితట్ఠానతో, అత్తనో ఞాతకప్పవారితట్ఠానతో పన ‘‘దేథ మే వస్సికసాటికచీవర’’న్తిఆదికాయ విఞ్ఞత్తియాపి పరియేసితబ్బం. అఞ్ఞాతకఅప్పవారితట్ఠానే సతుప్పాదం కరోన్తస్స వత్తభేదే దుక్కటం, యథా వా తథా వా ‘‘దేథ మే’’తిఆదివచనేన విఞ్ఞాపేన్తస్స అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదేన నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. కత్వా నివాసేతబ్బన్తి గిమ్హానం పచ్ఛిమద్ధమాసస్స పఠమదివసతో పట్ఠాయ యావ కత్తికమాసస్స పచ్ఛిమదివసో, తావ సూచికమ్మనిట్ఠానేన సకిమ్పి వణ్ణభేదమత్తరజనేన కప్పబిన్దుకరణేన చ కత్వా పరిదహితబ్బా. ఏత్తావతా గిమ్హానం పచ్ఛిమో మాసో పరియేసనక్ఖేత్తం, పచ్ఛిమో అద్ధమాసో కరణనివాసనక్ఖేత్తమ్పి, వస్సానస్స చతూసు మాసేసు సబ్బమ్పి తం వట్టతీతి అయమత్థో దస్సితో హోతి. యో చాయం గిమ్హానం పచ్ఛిమో మాసో అనుఞ్ఞాతో, ఏత్థ కతపరియేసితమ్పి వస్సికసాటికం అధిట్ఠాతుం న వట్టతి. సచే తస్మిం మాసే అతిక్కన్తే వస్సం ఉక్కడ్ఢియతి, పున మాసపరిహారం లభతి, ధోవిత్వా పన నిక్ఖిపిత్వా వస్సూపనాయికదివసే అధిట్ఠాతబ్బా. సచే సతిసమ్మోసేన వా అప్పహోనకభావేన వా అకతా హోతి. తే చ ద్వే మాసే వస్సానస్స చతుమాసన్తి ఛ మాసే పరిహారం లభతి. సచే పన కత్తికమాసే కథినం అత్థరియతి, అపరేపి చత్తారో మాసే లభతి, ఏవం దస మాసా హోన్తి. తతో పరమ్పి సతియా పచ్చాసాయ తం మూలచీవరం కత్వా ఠపేన్తస్స ఏకమాసన్తి ఏవం ఏకాదస మాసే పరిహారం లభతి, ఇతో పరం ఏకాహమ్పి న లభతి.

ఓరేన చే మాసో సేసో గిమ్హానన్తి గిమ్హానం పచ్ఛిమమాసస్స ఓరిమభాగే యావ హేమన్తస్స పఠమదివసో, తావాతి అత్థో. పరియేసేయ్యాతి ఏతేసు సత్తసు పిట్ఠిసమయమాసేసు అఞ్ఞాతకఅప్పవారితట్ఠానతో సతుప్పాదకరణేన పరియేసన్తస్స నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం, విఞ్ఞాపేన్తస్స అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదేన నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం, ఞాతకప్పవారితే విఞ్ఞాపేన్తస్స తేన సిక్ఖాపదేన అనాపత్తి, సతుప్పాదం కరోన్తస్స ఇమినా సిక్ఖాపదేన ఆపత్తి. ఓరేనద్ధమాసో సేసో గిమ్హానన్తి గిమ్హానస్స పచ్ఛిమద్ధమాసతో ఓరిమభాగే ఏకస్మిం అద్ధమాసే. కత్వా నివాసేయ్యాతి ఏత్థన్తరే ధమ్మేన ఉప్పన్నమ్పి కత్వా నివాసేన్తస్స నిస్సగ్గియం హోతి.

సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే భిక్ఖూ ఆరబ్భ వస్సికసాటికపరియేసనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, అసాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, ఊనకమాసద్ధమాసేసు అతిరేకసఞ్ఞినో వేమతికస్స వా దుక్కటం, తథా సతియా వస్సికసాటికాయ నగ్గస్స కాయం ఓవస్సాపయతో. పోక్ఖరణియాదీసు పన న్హాయన్తస్స వా అచ్ఛిన్నచీవరస్స వా నట్ఠచీవరస్స వా ‘‘అనివత్థం చోరా హరన్తీ’’తి ఏవం ఆపదాసు వా నివాసయతో ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఏత్థ చ వస్సికసాటికాయ అత్తుద్దేసికతా, అసమయే పరియేసనతా, తాయ చ పటిలాభోతి ఇమాని తావ పరియేసనాపత్తియా తీణి అఙ్గాని. సచీవరతా, ఆపదాభావో, వస్సికసాటికాయ సకభావో, అసమయే నివాసనన్తి ఇమాని నివాసనాపత్తియా చత్తారి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని ధోవాపనసిక్ఖాపదే వుత్తనయానేవాతి.

వస్సికసాటికసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. చీవరఅచ్ఛిన్దనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

పఞ్చమే సామం చీవరం దత్వాతి వేయ్యావచ్చాదీని పచ్చాసిసమానో సయమేవ దత్వా. అచ్ఛిన్దేయ్యాతి వేయ్యావచ్చాదీని అకరోన్తం దిస్వా సకసఞ్ఞాయ అచ్ఛిన్దన్తస్స వత్థుగణనాయ ఆపత్తియో. అచ్ఛిన్దాపేయ్యాతిఏత్థ పన ‘‘అచ్ఛిన్దా’’తి ఆణత్తియా దుక్కటం, అచ్ఛిన్దేసు యత్తకాని ఆణత్తాని, తేసం గణనాయ ఆపత్తియో.

సావత్థియం ఉపనన్దం ఆరబ్భ చీవరఅచ్ఛిన్దనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, సాణత్తికం, తికపాచిత్తియం. అనుపసమ్పన్నే ఉపసమ్పన్నసఞ్ఞినో, వేమతికస్స, అనుపసమ్పన్నసఞ్ఞినో వా, ఉపసమ్పన్నస్సాపి వికప్పనుపగపచ్ఛిమచీవరం ఠపేత్వా అఞ్ఞం పరిక్ఖారం, అనుపసమ్పన్నస్స చ యంకిఞ్చి అచ్ఛిన్దతో వా దుక్కటం. తేన తుట్ఠేన వా కుపితేన వా దిన్నం పన తస్స విస్సాసం వా గణ్హన్తస్స ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. వికప్పనుపగపచ్ఛిమచీవరతా, సామం దిన్నతా, సకసఞ్ఞితా, ఉపసమ్పన్నతా, కోధవసేన అచ్ఛిన్దనం వా అచ్ఛిన్దాపనం వాతి ఇమానేత్థ పఞ్చ అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని అదిన్నాదానసదిసాని అఞ్ఞత్ర వేదనాయ. వేదనా పన ఇధ దుక్ఖవేదనాయేవాతి.

చీవరఅచ్ఛిన్దనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. సుత్తవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ఛట్ఠే సుత్తన్తి ఛబ్బిధం ఖోమసుత్తాదిం వా తేసం అనులోమం వా. విఞ్ఞాపేత్వాతి చీవరత్థాయ యాచిత్వా. వాయాపేయ్యాతి ‘‘చీవరం మే, ఆవుసో, వాయథా’’తి అకప్పియాయ విఞ్ఞత్తియా వాయాపేయ్య. నిస్సగ్గియన్తి ఏవం వాయాపేన్తస్స యో తన్తవాయో చీవరవాయనత్థం తురివేమసజ్జనాదికే పయోగే కరోతి, తస్స సబ్బప్పయోగేసు దుక్కటం, పటిలాభేన నిస్సగ్గియం హోతి.

రాజగహే ఛబ్బగ్గియే భిక్ఖూ ఆరబ్భ చీవరవాయాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, విఞ్ఞాపితసుత్తం విఞ్ఞాపితతన్తవాయేన వాయాపేన్తస్స దీఘతో విదత్థిమత్తే తిరియఞ్చ హత్థమత్తే వీతే నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. ఇతి యావ చీవరం వడ్ఢతి, తావ ఇమినా పమాణేన ఆపత్తియో వడ్ఢన్తి. తేనేవ పన అవిఞ్ఞత్తియా లద్ధసుత్తం వాయాపేన్తస్స యథా పుబ్బే నిస్సగ్గియం, ఏవం ఇధ దుక్కటం. తేనేవ విఞ్ఞత్తఞ్చ అవిఞ్ఞత్తఞ్చ వాయాపేన్తస్స సచే వుత్తప్పమాణేన కేదారబద్ధం వియ చీవరం హోతి, అకప్పియసుత్తమయే పరిచ్ఛేదే పాచిత్తియం, ఇతరస్మిం తథేవ దుక్కటం. తతో చే ఊనతరా పరిచ్ఛేదా, సబ్బపరిచ్ఛేదేసు దుక్కటానేవ. అథ ఏకన్తరికేన వా సుత్తేన దీఘతో వా కప్పియం తిరియం అకప్పియం కత్వా వీతం హోతి, పుబ్బే వుత్తప్పమాణగణనాయ దుక్కటాని. ఏతేనేవ ఉపాయేన కప్పియతన్తవాయేన అకప్పియసుత్తే, కప్పియాకప్పియేహి తన్తవాయేహి సుత్తేపి కప్పియే అకప్పియే కప్పియాకప్పియే చ ఆపత్తిభేదో వేదితబ్బో. తికపాచిత్తియం, అవాయాపితే వాయాపితసఞ్ఞినో వేమతికస్స వా దుక్కటం. చీవరసిబ్బనఆయోగకాయబన్ధనఅంసబద్ధకపత్తత్థవికపరిస్సావనానం అత్థాయ సుత్తం విఞ్ఞాపేన్తస్స, ఞాతకప్పవారితేహి కప్పియసుత్తం వాయాపేన్తస్స, అఞ్ఞస్సత్థాయ, అత్తనో ధనేన, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి, చీవరత్థాయ విఞ్ఞాపితసుత్తం, అత్తుద్దేసికతా, అకప్పియతన్తవాయేన అకప్పియవిఞ్ఞత్తియా వాయాపనన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని ధోవాపనసిక్ఖాపదే వుత్తనయానేవాతి.

సుత్తవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. మహాపేసకారసిక్ఖాపదవణ్ణనా

సత్తమే తత్ర చే సో భిక్ఖూతి యత్ర గామే వా నిగమే వా తన్తవాయా, తత్ర. పుబ్బే అప్పవారితోతి చీవరసామికేహి అప్పవారితో హుత్వా. వికప్పం ఆపజ్జేయ్యాతి విసిట్ఠకప్పం అధికవిధానం ఆపజ్జేయ్య. ఇదాని యేనాకారేన వికప్పం ఆపన్నో హోతి, తం దస్సేతుం ఇదం ఖో, ఆవుసోతిఆది వుత్తం. తత్థ ఆయతన్తి దీఘం. విత్థతన్తి పుథులం. అప్పితన్తి ఘనం. సువీతన్తి సుట్ఠు వీతం, సబ్బట్ఠానేసు సమం కత్వా వీతం. సుప్పవాయితన్తి సుట్ఠు పవాయితం, సబ్బట్ఠానేసు సమం కత్వా తన్తే పసారితం. సువిలేఖితన్తి లేఖనియా సుట్ఠు విలేఖితం. సువితచ్ఛితన్తి కోచ్ఛేన సుట్ఠు వితచ్ఛితం, సుట్ఠు నిద్ధోతన్తి అత్థో. పిణ్డపాతమత్తమ్పీతి ఏత్థ చ న భిక్ఖునో పిణ్డపాతదానమత్తేన తం నిస్సగ్గియం హోతి, సచే పన తే తస్స వచనేన చీవరసామికానం హత్థతో సుత్తం గహేత్వా ఈసకమ్పి ఆయతం వా విత్థతం వా అప్పితం వా కరోన్తి, అథ తేసం పయోగే భిక్ఖునో దుక్కటం, పటిలాభేన నిస్సగ్గియం హోతి.

సావత్థియం ఉపనన్దం ఆరబ్భ చీవరే వికప్పం ఆపజ్జనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, ఞాతకే అఞ్ఞాతకసఞ్ఞినో వేమతికస్స వా దుక్కటం. ఞాతకప్పవారితానం తన్తవాయేహి, అఞ్ఞస్స వా అత్థాయ, అత్తనో వా ధనేన, మహగ్ఘం వాయాపేతుకామం అప్పగ్ఘం వాయాపేన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. అఞ్ఞాతకఅప్పవారితానం తన్తవాయే ఉపసఙ్కమిత్వా వికప్పమాపజ్జనతా, చీవరస్స అత్తుద్దేసికతా, తస్స వచనేన సుత్తవడ్ఢనం, చీవరప్పటిలాభోతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని ధోవాపనసిక్ఖాపదే వుత్తనయానేవాతి.

మహాపేసకారసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. అచ్చేకచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా

అట్ఠమే దసాహానాగతన్తి దస అహాని దసాహం, తేన దసాహేన అనాగతా దసాహానాగతా, దసాహేన అసమ్పత్తాతి అత్థో, తం దసాహానాగతం, అచ్చన్తసంయోగవసేన భుమ్మత్థే ఉపయోగవచనం. కత్తికతేమాసికపుణ్ణమన్తి పఠమకత్తికపుణ్ణమం, ఇధాపి పఠమపదస్స అనుపయోగతా పురిమనయేనేవ భుమ్మత్థే ఉపయోగవచనం. ఇదం వుత్తం హోతి – యతో పట్ఠాయ పఠమప్పవారణా ‘‘దసాహానాగతా’’తి వుచ్చతి, సచేపి తాని దివసాని అచ్చన్తమేవ భిక్ఖునో అచ్చేకచీవరం ఉప్పజ్జేయ్య, ‘‘అచ్చేకం ఇద’’న్తి జానమానేన భిక్ఖునా సబ్బమ్పి పటిగ్గహేతబ్బన్తి. తేన పవారణామాసస్స జుణ్హపక్ఖపఞ్చమితో పట్ఠాయ ఉప్పన్నస్స చీవరస్స నిధానకాలో దస్సితో హోతి. కామఞ్చేస ‘‘దసాహపరమం అతిరేకచీవరం ధారేతబ్బ’’న్తిఇమినావ సిద్ధో, అట్ఠుప్పత్తివసేన పన అపుబ్బం వియ అత్థం దస్సేత్వా సిక్ఖాపదం ఠపితం. అచ్చేకచీవరన్తి గమికగిలానగబ్భినిఅభినవుప్పన్నసద్ధానం పుగ్గలానం అఞ్ఞతరేన ‘‘వస్సావాసికం దస్సామీ’’తి ఏవం ఆరోచేత్వా దిన్నం. సచే తం పురే పవారణాయ విభజితం, యేన గహితం, తేన వస్సచ్ఛేదో న కాతబ్బో, కరోతి చే, తం చీవరం సఙ్ఘికం హోతి. యావ చీవరకాలసమయన్తి అనత్థతే కథినే యావ వస్సానస్స పచ్ఛిమో మాసో, అత్థతే కథినే యావ పఞ్చ మాసా, తావ నిక్ఖిపితబ్బం.

సావత్థియం సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ అచ్చేకచీవరస్స చీవరకాలసమయం అతిక్కమనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సేసమేత్థ చీవరవగ్గస్స పఠమసిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బన్తి.

అచ్చేకచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. సాసఙ్కసిక్ఖాపదవణ్ణనా

నవమే ఉపవస్సం ఖో పనాతి ఏత్థ ఉపవస్సన్తి ఉపవస్స, ఉపవసిత్వాతి వుత్తం హోతి, ఉపసమ్పజ్జన్తిఆదీసు (విభ. ౫౭౦) వియ హేత్థ అనునాసికో దట్ఠబ్బో, వస్సం ఉపగన్త్వా వసిత్వా చాతి అత్థో. ఇమస్స చ పదస్స ‘‘తథారూపేసు భిక్ఖు సేనాసనేసు విహరన్తో’’తిఇమినా సమ్బన్ధో, ఇదం వుత్తం హోతి – వస్సం ఉపగన్త్వా వసిత్వా చ తతో పరం పచ్ఛిమకత్తికపుణ్ణమపరియోసానకాలం యాని ఖో పన తాని ఆరఞ్ఞకాని…పే… అన్తరఘరే నిక్ఖిపేయ్యాతి. తత్థ ఆరఞ్ఞకానీతి సబ్బపచ్ఛిమాని ఆరోపితేన ఆచరియధనునా గామస్స ఇన్దఖీలతో పట్ఠాయ పఞ్చధనుసతప్పమాణే పదేసే కతసేనాసనాని. సచే పన అపరిక్ఖిత్తో గామో హోతి, పరిక్ఖేపారహట్ఠానతో పట్ఠాయ మినేతబ్బం. సచే విహారస్స పరిక్ఖేపో వా అపరిక్ఖిత్తస్స యం గామతో సబ్బపఠమం సేనాసనం వా చేతియం వా బోధి వా ధువసన్నిపాతట్ఠానం వా యావ, తం తావ పకతిమగ్గేన మినేతబ్బం, అఞ్ఞం మగ్గం కాతుం, అమగ్గేన వా మినేతుం న వట్టతి. సాసఙ్కసమ్మతానీతి చోరాదీనం నివిట్ఠోకాసాదిదస్సనేన ‘‘సాసఙ్కానీ’’తి సమ్మతాని, ఏవం సఞ్ఞాతానీతి అత్థో. సహ పటిభయేన సప్పటిభయాని, చోరేహి మనుస్సానం హతవిలుత్తాకోటితభావదస్సనతో సన్నిహితబలవభయానీతి అత్థో.

అన్తరఘరే నిక్ఖిపేయ్యాతి ఆరఞ్ఞకస్స సేనాసనస్స సమన్తా సబ్బదిసాభాగేసు అత్తనా అభిరుచితే గోచరగామే నిక్ఖిపేయ్య. తఞ్చ ఖో సతియా అఙ్గసమ్పత్తియా, తత్రాయం అఙ్గసమ్పత్తి – పురిమికాయ ఉపగన్త్వా మహాపవారణాయ పవారితో హోతి, ఇదమేకం అఙ్గం. కత్తికమాసోయేవ హోతి, ఇదం దుతియం అఙ్గం. పఞ్చధనుసతికపచ్ఛిమప్పమాణయుత్తం సేనాసనం హోతి, ఇదం తతియం అఙ్గం. ఊనప్పమాణే వా గావుతతో అతిరేకప్పమాణే వా న లభతి, యత్ర హి పిణ్డాయ చరిత్వా భుత్తవేలాయమేవ పున విహారం సక్కా ఆగన్తుం, తదేవ ఇధాధిప్పేతం. సాసఙ్కసప్పటిభయమేవ హోతి, ఇదం చతుత్థం అఙ్గం హోతీతి. కోచిదేవ పచ్చయోతి కిఞ్చిదేవ కారణం. తేన చీవరేనాతి తేన అన్తరఘరే నిక్ఖిత్తచీవరేన. విప్పవాసాయాతి వియోగవాసాయ. తతో చే ఉత్తరి విప్పవసేయ్యాతి ఛారత్తతో ఉత్తరి తస్మిం సేనాసనే సత్తమం అరుణం ఉట్ఠాపేయ్యాతి అత్థో, తథా అసక్కోన్తేన పన గామసీమం ఓక్కమిత్వా సభాయం వా యత్థ కత్థచి వా వసిత్వా చీవరప్పవత్తిం ఞత్వా పక్కమితుం వట్టతి. అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియాతి యం సఙ్ఘో గిలానస్స భిక్ఖునో చీవరేన విప్పవాససమ్ముతిం దేతి, తం ఠపేత్వా అలద్ధసమ్ముతికస్స అతిరేకఛారత్తం విప్పవసతో నిస్సగ్గియం హోతి.

సావత్థియం సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ చీవరవిప్పవాసవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సేసమేత్థ చీవరవగ్గస్స దుతియసిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బన్తి.

సాసఙ్కసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. పరిణతసిక్ఖాపదవణ్ణనా

దసమే సఙ్ఘికన్తి సఙ్ఘస్స సన్తకం. సో హి సఙ్ఘస్స పరిణతత్తా హత్థే అనారుళ్హోపి ఏకేన పరియాయేన సఙ్ఘసన్తకో హోతి. లాభన్తి లభితబ్బం చీవరాదివత్థుం. పరిణతన్తి ‘‘దస్సామ కరిస్సామా’’తి వచీభేదేన వా హత్థముద్దాయ వా సఙ్ఘస్స నిన్నం హుత్వా ఠితం. అత్తనో పరిణామేయ్యాతి ‘‘ఇదం మయ్హం దేథా’’తిఆదీని వదన్తో అత్తనిన్నం కరేయ్య. సచే పన సఙ్ఘస్స దిన్నం హోతి, తం గహేతుం న వట్టతి, సఙ్ఘస్సేవ దాతబ్బం. పరిణతం పన సహధమ్మికానం వా గిహీనం వా అన్తమసో మాతుసన్తకమ్పి అత్తనో పరిణామేన్తస్స పయోగే దుక్కటం, పటిలాభేన నిస్సగ్గియం హోతి.

సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే భిక్ఖూ ఆరబ్భ పరిణామనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, పరిణతే వేమతికస్స, అపరిణతే పరిణతసఞ్ఞినో చేవ వేమతికస్స చ, సఙ్ఘచేతియపుగ్గలేసు యస్స కస్సచి పరిణతం అఞ్ఞసఙ్ఘాదీనం పరిణామేన్తస్స చ దుక్కటం. అపరిణతసఞ్ఞినో, ‘‘కత్థ దేమా’’తి పుచ్ఛితే ‘‘యత్థ తుమ్హాకం చిత్తం పసీదతి, తత్థ దేథ, తుమ్హాకం దేయ్యధమ్మో పరిభోగం వా లభేయ్యా’’తిఆదీని వదన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. సఙ్ఘే పరిణతభావో, తం ఞత్వా అత్తనో పరిణామనం, పటిలాభోతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని అదిన్నాదానసదిసానీతి.

పరిణతసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

పత్తవగ్గో తతియో.

ఇతి కఙ్ఖావితరణియా పాతిమోక్ఖవణ్ణనాయ

నిస్సగ్గియపాచిత్తియవణ్ణనా నిట్ఠితా.