౩. అకాలచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా

తతియే నిట్ఠితచీవరస్మిం భిక్ఖునాతి సామివసేనేవ కరణత్థో వేదితబ్బో. అకాలచీవరం నామ య్వాయం ‘‘అనత్థతే కథినే వస్సానస్స పచ్ఛిమో మాసో, అత్థతే కథినే పఞ్చమాసా’’తి (పారా. ౬౪౯) చీవరకాలో వుత్తో, తం ఠపేత్వా అఞ్ఞదా ఉప్పన్నం, యఞ్చ కాలేపి సఙ్ఘస్స వా ‘‘ఇదం అకాలచీవర’’న్తి, పుగ్గలస్స వా ‘‘ఇదం తుయ్హం దమ్మీ’’తిఆదినా నయేన దిన్నం, ఏతం అకాలచీవరం నామ. ఉప్పజ్జేయ్యాతి ఏవరూపం చీవరం అత్తనో భాగపటిలాభవసేన సఙ్ఘతో వా సుత్తన్తికాదిగణతో వా ఞాతితో వా మిత్తతో వా పంసుకూలం వా అత్తనో వా ధనేన (పారా. ౫౦౦), అథ వా పన ‘‘అట్ఠిమా, భిక్ఖవే, మాతికా చీవరస్స ఉప్పాదాయ సీమాయ దేతి, కతికాయ దేతి, భిక్ఖాపఞ్ఞత్తికాయ దేతి, సఙ్ఘస్స దేతి, ఉభతోసఙ్ఘస్స దేతి, వస్సంవుట్ఠసఙ్ఘస్స దేతి, ఆదిస్స దేతి, పుగ్గలస్స దేతీ’’తి (మహావ. ౩౭౯) ఇమాసం అట్ఠన్నం మాతికానం అఞ్ఞతరతో ఉప్పజ్జేయ్య. ఏత్థ చ ‘‘సీమాయ దమ్మీ’’తి ఏవం సీమం పరామసిత్వా దేన్తో సీమాయ దేతి నామ, ఏస నయో సబ్బత్థ. ఏత్థ చ సీమాతి ఖణ్డసీమా ఉపచారసీమా సమానసంవాససీమా అవిప్పవాససీమా లాభసీమా గామసీమా నిగమసీమా నగరసీమా అబ్భన్తరసీమా ఉదకుక్ఖేపసీమా జనపదసీమా రట్ఠసీమా రజ్జసీమా దీపసీమా చక్కవాళసీమాతి పన్నరసవిధా. తత్థ ఉపచారసీమా నామ పరిక్ఖిత్తస్స విహారస్స పరిక్ఖేపేన, అపరిక్ఖిత్తస్స పరిక్ఖేపారహట్ఠానేన పరిచ్ఛిన్నా. అపి చ భిక్ఖూనం ధువసన్నిపాతట్ఠానతో వా పరియన్తే ఠితభోజనసాలతో వా నిబద్ధవసనకఆవాసతో వా థామమజ్ఝిమస్స పురిసస్స ద్విన్నం లేడ్డుపాతానం అన్తో ‘‘ఉపచారసీమా’’తి వేదితబ్బా. సా పన ఆవాసే వడ్ఢన్తే వడ్ఢతి, హాయన్తే హాయతి, యోజనసతమ్పి ఉపచారసీమావ హోతి. తత్థ దిన్నలాభో సబ్బేసం అన్తోసీమగతానం పాపుణాతి, భిక్ఖునీనం ఆరామపవేసనసేనాసనాపుచ్ఛనాని పరివాసమానత్తారోచనం వస్సచ్ఛేదనిస్సయసేనాసనగ్గాహాదివిధానన్తి ఇదమ్పి సబ్బం ఇమిస్సావ సీమాయ వసేన వేదితబ్బం. లాభసీమాతి యం రాజరాజమహామత్తాదయో విహారం కారాపేత్వా గావుతం వా అద్ధయోజనం వా యోజనం వా సమన్తా పరిచ్ఛిన్దిత్వా ‘‘అయం అమ్హాకం విహారస్స లాభసీమా, యం ఏత్థన్తరే ఉప్పజ్జతి, తం సబ్బం అమ్హాకం విహారస్స దేమా’’తి ఠపేన్తి, అయం లాభసీమా నామ. కాసికోసలాదీనం పన రట్ఠానం అన్తో బహూ జనపదా హోన్తి, తత్థ ఏకో జనపదపరిచ్ఛేదో జనపదసీమా, కాసికోసలాదిరట్ఠపరిచ్ఛేదో రట్ఠసీమా, ఏకస్స రఞ్ఞో ఆణాపవత్తిట్ఠానం రజ్జసీమా, సముద్దన్తేన పరిచ్ఛిన్నో మహాదీపో వా అన్తరదీపో వా దీపసీమా, ఏకచక్కవాళపబ్బతపరిక్ఖేపబ్భన్తరం చక్కవాళసీమా, సేసా నిదానకథాయం వుత్తనయా ఏవ. తత్థ ‘‘ఖణ్డసీమాయ దేమా’’తి దిన్నం ఖణ్డసీమట్ఠానంయేవ పాపుణాతి, తతో బహిసీమాయ సీమన్తరికట్ఠానమ్పి న పాపుణాతి. ‘‘ఉపచారసీమాయ దేమా’’తి దిన్నం పన అన్తోపరిచ్ఛేదే ఖణ్డసీమాసీమన్తరికాసు ఠితానమ్పి పాపుణాతి, సమానసంవాససీమాయ దిన్నం ఖణ్డసీమాసీమన్తరికట్ఠానం న పాపుణాతి, అవిప్పవాససీమాలాభసీమాసు దిన్నం తాసం అన్తోగధానంయేవ పాపుణాతి, గామసీమాదీసు దిన్నం తాసం సీమానం అబ్భన్తరే బద్ధసీమట్ఠానమ్పి పాపుణాతి, అబ్భన్తరసీమాఉదకుక్ఖేపసీమాసు దిన్నం తత్థ అన్తోగధానంయేవ పాపుణాతి, జనపదసీమాదీసు దిన్నమ్పి తాసం అబ్భన్తరే బద్ధసీమట్ఠానమ్పి పాపుణాతి, తస్మా యం జమ్బుదీపే ఠత్వా ‘‘తమ్బపణ్ణిదీపే సఙ్ఘస్స దేమా’’తి దీయతి, తం తమ్బపణ్ణిదీపతో ఏకోపి గన్త్వా సబ్బేసం సఙ్గణ్హితుం లభతి. సచేపి తత్థేవ ఏకో సభాగో భిక్ఖు సభాగానం భాగం గణ్హాతి, న వారేతబ్బో. యో పన విహారం పవిసిత్వా ‘‘అసుకసీమాయా’’తి అవత్వావ కేవలం ‘‘సీమాయ దమ్మీ’’తి వదతి, సో పుచ్ఛితబ్బో ‘‘సీమా నామ బహువిధా, కతరం సన్ధాయ వదసీ’’తి, సచే వదతి ‘‘అహమేతం భేదం న జానామి, సీమట్ఠకసఙ్ఘో గణ్హతూ’’తి, ఉపచారసీమట్ఠేహి భాజేతబ్బం.

కతికాయాతిఏత్థ కతికా నామ సమానలాభకతికా. సా పన ఏవం కాతబ్బా, ఏకస్మిం విహారే సన్నిపతితేహి భిక్ఖూహి యం విహారం సఙ్గణ్హితుకామా సమానలాభం కాతుం ఇచ్ఛన్తి, తస్స నామం గహేత్వా ‘‘అసుకో నామ విహారో పోరాణకో అప్పలాభో’’తి యం కిఞ్చి కారణం వత్వా ‘‘తం విహారం ఇమినా విహారేన సద్ధిం ఏకలాభం కాతుం సఙ్ఘస్స రుచ్చతీ’’తి తిక్ఖత్తుం సావేతబ్బం, ఏత్తావతా తస్మిం విహారే నిసిన్నోపి ఇధ నిసిన్నోవ హోతి, తస్మిం విహారేపి ఏవమేవ కాతబ్బం, ఏత్తావతా ఇధ నిసిన్నోపి తస్మిం నిసిన్నోవ హోతి. ఏకస్మిం విహారే లాభే భాజియమానే ఇతరస్మిం ఠితస్స భాగం గహేతుం వట్టతి.

భిక్ఖాపఞ్ఞత్తియాతి ఏత్థ భిక్ఖాపఞ్ఞత్తి నామ దాయకస్స పరిచ్చాగపఞ్ఞత్తిట్ఠానం, తస్మా ‘‘యత్థ మయ్హం ధువకారా కరీయన్తి, తత్థ దమ్మీ’’తి వా ‘‘తత్థ దేథా’’తి వా వుత్తే యత్థ తస్స పాకవత్తం వా వత్తతి, యతో వా భిక్ఖూ నిచ్చం భోజేతి, యత్థ వా తేన కిఞ్చి సేనాసనం కతం, సబ్బత్థ దిన్నమేవ హోతి. సచే పన ఏకస్మిం ధువకారట్ఠానే థోకతరా భిక్ఖూ హోన్తి, ఏకమేవ వా వత్థం హోతి, మాతికం ఆరోపేత్వా యథా సో వదతి, తథా గహేతబ్బం.

సఙ్ఘస్స దేతీతి ఏత్థ విహారం పవిసిత్వా ‘‘సఙ్ఘస్స దమ్మీ’’తి దిన్నం ఉపచారసీమాగతానఞ్చ తతో బహిద్ధాపి తేహి సద్ధిం ఏకాబద్ధానఞ్చ పాపుణాతి, తస్మా తేసం గాహకే సతి అసమ్పత్తానమ్పి భాగో దాతబ్బో. యం పన బహి ఉపచారసీమాయ భిక్ఖూ దిస్వా ‘‘సఙ్ఘస్సా’’తి దీయతి, తం ఏకాబద్ధపరిసాయ పాపుణాతి. యే పన ద్వాదసహి హత్థేహి పరిసం అసమ్పత్తా, తేసం న పాపుణాతి.

ఉభతోసఙ్ఘస్సాతి ఏత్థ పన యం ఉభతోసఙ్ఘస్స దిన్నం, తతో ఉపడ్ఢం భిక్ఖూనం, ఉపడ్ఢం భిక్ఖునీనం దాతబ్బం. సచేపి ఏకో భిక్ఖు హోతి, ఏకా వా భిక్ఖునీ, అన్తమసో అనుపసమ్పన్నస్సాపి ఉపడ్ఢమేవ దాతబ్బం. ‘‘ఉభతోసఙ్ఘస్స చ తుయ్హఞ్చా’’తి వుత్తే పన సచే దస భిక్ఖూ చ దస భిక్ఖునియో చ హోన్తి, ఏకవీసతి పటివీసే కత్వా ఏకో పుగ్గలస్స దాతబ్బో, దస భిక్ఖుసఙ్ఘస్స, దస భిక్ఖునిసఙ్ఘస్స చ, యేన పుగ్గలికో లద్ధో, సో సఙ్ఘతోపి అత్తనో వస్సగ్గేన గహేతుం లభతి, కస్మా? ఉభతోసఙ్ఘగ్గహణేన గహితత్తా, ‘‘ఉభతోసఙ్ఘస్స చ చేతియస్స చా’’తి వుత్తేపి ఏసేవ నయో. ఇధ పన చేతియస్స సఙ్ఘతో పాపుణకోట్ఠాసో నామ నత్థి, ఏకపుగ్గలస్స పత్తకోట్ఠాససమో ఏకో కోట్ఠాసో హోతి. ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ భిక్ఖునీనఞ్చా’’తి వుత్తే పన న మజ్ఝే భిన్దిత్వా దాతబ్బం, భిక్ఖూ చ భిక్ఖునియో చ గణేత్వా దాతబ్బం. ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ భిక్ఖునీనఞ్చ తుయ్హఞ్చా’’తి వుత్తే పుగ్గలో విసుం న లభతి, పాపుణకోట్ఠాసతో ఏకమేవ లభతి. ‘‘చేతియస్స చా’’తి వుత్తే పన చేతియస్స ఏకో పుగ్గలపటివీసో లబ్భతి. ‘‘భిక్ఖూనఞ్చ భిక్ఖునీనఞ్చా’’తి వుత్తేపి న మజ్ఝే భిన్దిత్వా దాతబ్బం, పుగ్గలగణనాయ ఏవ విభజితబ్బం, తేహి సద్ధిం పుగ్గలచేతియపరామసనం అనన్తరనయసదిసమేవ, యథా చ భిక్ఖుసఙ్ఘం ఆదిం కత్వా నయో నీతో, ఏవం భిక్ఖునిసఙ్ఘం ఆదిం కత్వాపి నేతబ్బో. ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ తుయ్హఞ్చా’’తి వుత్తేపి పుగ్గలస్స విసుం న లబ్భతి, చేతియస్స పన లబ్భతి. ‘‘భిక్ఖూనఞ్చ తుయ్హఞ్చా’’తి వుత్తేపి విసుం న లబ్భతి, చేతియస్స పన లబ్భతియేవ.

వస్సంవుట్ఠసఙ్ఘస్సాతి ఏత్థ సచే విహారం పవిసిత్వా ‘‘వస్సంవుట్ఠసఙ్ఘస్స దమ్మీ’’తి వదతి, యే తత్థ వస్సచ్ఛేదం అకత్వా పురిమవస్సంవుట్ఠా, తేసం బహి సీమట్ఠానమ్పి పాపుణాతి, న అఞ్ఞేసం. సచే పన బహిఉపచారసీమాయం ఠితో ‘‘వస్సంవుట్ఠసఙ్ఘస్సా’’తి వదతి, యత్థకత్థచి వుట్ఠవస్సానం సబ్బేసం సమ్పత్తానం పాపుణాతి. అథ ‘‘అసుకవిహారే వస్సంవుట్ఠస్సా’’తి వదతి, తత్థ వస్సంవుట్ఠానంయేవ యావ కథినస్సుబ్భారా పాపుణాతి. గిమ్హానం పఠమదివసతో పట్ఠాయ ఏవం వదతి, తత్ర సమ్ముఖీభూతానం సబ్బేసం పాపుణాతి, న అఞ్ఞేసం.

ఆదిస్స దేతీతి ఆదిసిత్వా పరిచ్ఛిన్దిత్వా దేతి, కథం? భిక్ఖూ అజ్జతనాయ వా స్వాతనాయ వా యాగుయా నిమన్తేత్వా తే ఘరే యాగుం పాయేత్వా ‘‘ఇమాని చీవరాని యేహి మయ్హం యాగు పీతా, తేసం దమ్మీ’’తి వదతి, యేహి నిమన్తితేహి యాగు పీతా, తేసంయేవ పాపుణాతి, భత్తఖజ్జకాదీహి నిమన్తితేసుపి ఏసేవ నయో.

పుగ్గలస్స దేతీతి ‘‘ఇదం చీవరం ఇత్థన్నామస్స దమ్మీ’’తి ఏవం పరమ్ముఖా వా, పాదమూలే ఠపేత్వా ‘‘ఇదం తుమ్హాక’’న్తి ఏవం సమ్ముఖా వా దేతీతి అయమేత్థ సఙ్ఖేపకథా, విత్థారో పన సమన్తపాసాదికాయం వుత్తో. ఇతి ఇమాసం అట్ఠన్నం మాతికాపదానం వసేన యం అకాలచీవరలక్ఖణేన పటిలద్ధం, తం సన్ధాయ ‘‘అకాలచీవరం ఉప్పజ్జేయ్యా’’తి వుత్తం.

ఆకఙ్ఖమానేనాతి ఇచ్ఛమానేన. ఖిప్పమేవ కారేతబ్బన్తి సీఘం అన్తోదసాహేయేవ కారేతబ్బం. నో చస్స పారిపూరీతి నో చే పారిపూరీ భవేయ్య, యత్తకేన కరియమానం అధిట్ఠానచీవరం పహోతి, తం చీవరం తత్తకం న భవేయ్య, ఊనకం భవేయ్యాతి అత్థో. సతియా పచ్చాసాయాతి ‘‘అసుకదివసం నామ సఙ్ఘో చీవరాని లభిస్సతి, తతో మే చీవరం ఉప్పజ్జిస్సతీ’’తిఇమినా నయేన సఙ్ఘగణఞాతిమిత్తేసు వా అఞ్ఞతరట్ఠానతో, ‘‘పంసుకూలం వా లచ్ఛామీ’’తి, ‘‘ఇమినా వా కప్పియభణ్డేన చీవరం గణ్హిస్సామీ’’తి ఏవం విజ్జమానాయ చీవరాసాయ. తతో చే ఉత్తరీతి మాసపరమతో చే ఉత్తరి నిక్ఖిపేయ్య, నిస్సగ్గియన్తి అత్థో. యది పనస్స మూలచీవరం సణ్హం హోతి, పచ్చాసాచీవరం థూలం హోతి, న సక్కా యోజేతుం, రత్తియో చ సేసా హోన్తి, న తావ మాసో పూరతి, న అకామా చీవరం కారేతబ్బం, అఞ్ఞం పచ్చాసాచీవరం లభిత్వా ఏవ కాలబ్భన్తరే కారేతబ్బం. సచే న లభతి, పచ్చాసాచీవరమ్పి పరిక్ఖారచోళం అధిట్ఠాతబ్బం. అథ మూలచీవరం థూలం హోతి, పచ్చాసాచీవరం సణ్హం, మూలచీవరం పరిక్ఖారచోళం అధిట్ఠహిత్వా పచ్చాసాచీవరమేవ మూలచీవరం కత్వా ఠపేతబ్బం, తం పున మాసపరిహారం లభతి, ఏతేనుపాయేన యావ న లచ్ఛతి, తావ అఞ్ఞం మూలచీవరం కత్వా ఠపేతుం లబ్భతి. ఇమస్స ‘‘ఇదం మే, భన్తే, అకాలచీవరం మాసాతిక్కన్తం నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౫౦౦) ఇమినా నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం.

సావత్థియం సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ అకాలచీవరం పటిగ్గహేత్వా మాసం అతిక్కమనవత్థుస్మిం

పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, ఇతో పరం సబ్బం పఠమకథినే వుత్తసదిసమేవ. కేవలఞ్హి తత్థ దసాహాతిక్కమో, ఇధ మాసాతిక్కమోతి అయం విసేసో. సేసం తాదిసమేవాతి.

అకాలచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.