౧. చీవరవగ్గో
౧. కథినసిక్ఖాపదవణ్ణనా
నిస్సగ్గియేసు పన చీవరవగ్గస్స తావ పఠమసిక్ఖాపదే నిట్ఠితచీవరస్మిన్తి సూచికమ్మపరియోసానేన వా, ‘‘నట్ఠం వా వినట్ఠం వా దడ్ఢం వా చీవరాసా వా ఉపచ్ఛిన్నా’’తి (పారా. ౪౬౩) ఇమేసు వా యేన కేనచి ఆకారేన నిట్ఠితే చీవరస్మిం, చీవరస్స కరణపలిబోధే ఉపచ్ఛిన్నేతి అత్థో. అత్థతకథినస్స హి భిక్ఖునో యావ ఇమేహాకారేహి చీవరపలిబోధో న ఛిజ్జతి, తావ కథినానిసంసం లభతి. ఉబ్భతస్మిం కథినేతి యం సఙ్ఘస్స కథినం అత్థతం, తస్మిఞ్చ ఉబ్భతే. తత్రేవం సఙ్ఖేపతో కథినత్థారో చ ఉబ్భారో చ వేదితబ్బో. అయఞ్హి కథినత్థారో నామ భగవతా పురిమవస్సంవుట్ఠానం అనుఞ్ఞాతో, సో సబ్బన్తిమేన పరిచ్ఛేదేన పఞ్చన్నం జనానం వట్టతి, తస్మా యత్థ చత్తారో వా తయో వా ద్వే వా ఏకో వా పురిమవస్సం ఉపగతో, తత్థ పచ్ఛిమవస్సూపగతే గణపూరకే కత్వా అత్థరితబ్బం, తే చ గణపూరకావ హోన్తి, ఆనిసంసే న లభన్తి, తస్మా సచే పురిమవస్సంవుట్ఠానం గహట్ఠపబ్బజితేసు యో కోచి ధమ్మేన సమేన చీవరం దేతి ‘‘ఇమినా కథినం అత్థరథా’’తి (మహావ. ౩౦౬-౩౦౯), తం ఖన్ధకే వుత్తాయ ఞత్తిదుతియకమ్మవాచాయ కథినత్థారారహస్స భిక్ఖునో దాతబ్బం. తేన తదహేవ పఞ్చ వా అతిరేకాని వా ఖణ్డాని ఛిన్దిత్వా సఙ్ఘాటి వా ఉత్తరాసఙ్గో వా అన్తరవాసకో వా కాతబ్బో, సేసభిక్ఖూహిపి తస్స సహాయేహి భవితబ్బం, సచే కతచీవరమేవ ఉప్పజ్జతి, సున్దరమేవ. అచ్ఛిన్నాసిబ్బితం పన న వట్టతి. తేన భిక్ఖునా సచే సఙ్ఘాటియా అత్థరితుకామో హోతి, పోరాణికం సఙ్ఘాటిం పచ్చుద్ధరిత్వా నవం సఙ్ఘాటిం అధిట్ఠహిత్వా ‘‘ఇమాయ సఙ్ఘాటియా కథినం అత్థరామీ’’తి అత్థరితబ్బం. ఉత్తరాసఙ్గఅన్తరవాసకేసుపి ఏసేవ నయో. తతో తేన పురిమవస్సంవుట్ఠే అన్తోసీమాగతే భిక్ఖూ ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘అత్థతం, భన్తే, సఙ్ఘస్స కథినం, ధమ్మికో కథినత్థారో, అనుమోదథా’’తి (పరి. ౪౧౩) వత్తబ్బం, థేరానఞ్చ నవానఞ్చ బహూనఞ్చ ఏకస్స చ అనురూపం సల్లక్ఖేత్వా వత్తబ్బం. తేహిపి ‘‘అత్థతం, భన్తే, సఙ్ఘస్స కథిన’’న్తి వా ‘‘అత్థతం, ఆవుసో, సఙ్ఘస్స కథిన’’న్తి వా వత్వా ‘‘ధమ్మికో కథినత్థారో, అనుమోదామా’’తి వా ‘‘అనుమోదామీ’’తి వా వత్తబ్బం. పురిమవస్సంవుట్ఠేసుపి యే అనుమోదన్తి, తేసంయేవ అత్థతం హోతి కథినం. తే తతో పట్ఠాయ యావ కథినస్సుబ్భారా అనామన్తచారో, అసమాదానచారో, యావదత్థచీవరం, గణభోజనం, యో చ తత్థ చీవరుప్పాదో, తస్మిం ఆవాసే సఙ్ఘస్స ఉప్పన్నచీవరఞ్చాతి ఇమే పఞ్చానిసంసే లభన్తి, అయం తావ కథినత్థారో. తం పనేతం కథినం ‘‘అట్ఠిమా, భిక్ఖవే, మాతికా కథినస్సుబ్భారాయ పక్కమనన్తికా నిట్ఠానన్తికా సన్నిట్ఠానన్తికా నాసనన్తికా సవనన్తికా ఆసావచ్ఛేదికా సీమాతిక్కమనన్తికా సహుబ్భారా’’తి (మహావ. ౩౧౦) ఏవం వుత్తాసు అట్ఠసు మాతికాసు అఞ్ఞతరవసేన ఉద్ధరీయతి, తత్థ విత్థారవినిచ్ఛయో సమన్తపాసాదికాయం (మహావ. అట్ఠ. ౩౧౦) వుత్తనయేన వేదితబ్బో. ఇతి ‘‘ఉబ్భతస్మిం కథినే’’తిఇమినా సేసపలిబోధాభావం దస్సేతి.
దసాహపరమన్తి దస అహాని పరమో పరిచ్ఛేదో అస్సాతి దసాహపరమో, తం దసాహపరమం కాలం ధారేతబ్బన్తి అత్థో. అధిట్ఠితవికప్పితేసు అపరియాపన్నత్తా అతిరేకం చీవరన్తి అతిరేకచీవరం, చీవరం నామ ఖోమం కప్పాసికం కోసేయ్యం కమ్బలం సాణం భఙ్గన్తి ఏతేసం వా తదనులోమానం వా అఞ్ఞతరం అయమస్స జాతి, పమాణతో పన తం వికప్పనుపగం పచ్ఛిమం ఇధ అధిప్పేతం. వుత్తఞ్హేతం ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆయామతో అట్ఠఙ్గులం సుగతఙ్గులేన చతురఙ్గులవిత్థతం పచ్ఛిమం చీవరం వికప్పేతు’’న్తి (మహావ. ౩౫౮). యం పన వుత్తం ‘‘అధిట్ఠితవికప్పితేసు అపరియాపన్నత్తా’’తి, ఏత్థ ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తిచీవరం అధిట్ఠాతుం న వికప్పేతుం, వస్సికసాటికం వస్సానం చతుమాసం అధిట్ఠాతుం తతో పరం వికప్పేతుం, నిసీదనం అధిట్ఠాతుం న వికప్పేతుం పచ్చత్థరణం అధిట్ఠాతుం న వికప్పేతుం, కణ్డుప్పటిచ్ఛాదిం యావ ఆబాధా అధిట్ఠాతుం తతో పరం వికప్పేతుం, ముఖపుఞ్ఛనచోళకం అధిట్ఠాతుం న వికప్పేతుం, పరిక్ఖారచోళం అధిట్ఠాతుం న వికప్పేతు’’న్తి (మహావ. ౩౫౮) ఇమినా నయేన అధిట్ఠాతబ్బవికప్పేతబ్బతా జానితబ్బా. తత్థ తిచీవరం అధిట్ఠహన్తేన రజిత్వా కప్పబిన్దుం దత్వా పమాణయుత్తమేవ అధిట్ఠాతబ్బం, తస్స పమాణం ఉక్కట్ఠపరిచ్ఛేదేన సుగతచీవరతో ఊనకం వట్టతి, లామకపరిచ్ఛేదేన సఙ్ఘాటియా తావ ఉత్తరాసఙ్గస్స చ దీఘతో ముట్ఠిపఞ్చకం, తిరియం ముట్ఠిత్తికం, అన్తరవాసకో దీఘతో ముట్ఠిపఞ్చకో, తిరియం ద్విహత్థోపి వట్టతి. వుత్తప్పమాణతో పన అతిరేకఞ్చ ఊనకఞ్చ ‘‘పరిక్ఖారచోళ’’న్తి అధిట్ఠాతబ్బం. తత్థ యస్మా ‘‘ద్వే చీవరస్స అధిట్ఠానాని కాయేన వా అధిట్ఠేతి, వాచాయ వా అధిట్ఠేతీ’’తి వుత్తం, తస్మా పురాణసఙ్ఘాటిం ‘‘ఇమం సఙ్ఘాటిం పచ్చుద్ధరామీ’’తి పచ్చుద్ధరిత్వా నవం హత్థేన గహేత్వా ‘‘ఇమం సఙ్ఘాటిం అధిట్ఠామీ’’తి చిత్తేన ఆభోగం కత్వా కాయవికారం కరోన్తేన కాయేన వా అధిట్ఠాతబ్బా, వచీభేదం కత్వా వాచాయ వా అధిట్ఠాతబ్బా. తత్ర దువిధం అధిట్ఠానం – సచే హత్థపాసే హోతి, ‘‘ఇమం సఙ్ఘాటిం అధిట్ఠామీ’’తి వాచా భిన్దితబ్బా. అథ అన్తోగబ్భాదీసు సామన్తవిహారే వా హోతి, ఠపితట్ఠానం సల్లక్ఖేత్వా ‘‘ఏతం సఙ్ఘాటిం అధిట్ఠామీ’’తి వాచా భిన్దితబ్బా. ఏస నయో ఉత్తరాసఙ్గే చ అన్తరవాసకే చ. నామమత్తమేవ హి విసేసో. తస్మా సబ్బాని సఙ్ఘాటిం ఉత్తరాసఙ్గం అన్తరవాసకన్తి ఏవం అత్తనో అత్తనో నామేనేవ అధిట్ఠాతబ్బాని. సచే అధిట్ఠహిత్వా ఠపితవత్థేహి సఙ్ఘాటిఆదీని కరోతి, నిట్ఠితే రజనే చ కప్పే చ ‘‘ఇమం పచ్చుద్ధరామీ’’తి పచ్చుద్ధరిత్వా పున అధిట్ఠాతబ్బాని. ఇదఞ్చ పన తిచీవరం సుఖపరిభోగత్థం పరిక్ఖారచోళం అధిట్ఠాతుమ్పి వట్టతి.
వస్సికసాటికా అనతిరిత్తపమాణా నామం గహేత్వా వుత్తనయేనేవ చత్తారో వస్సికే మాసే అధిట్ఠాతబ్బా, తతో పరం పచ్చుద్ధరిత్వా వికప్పేతబ్బా, వణ్ణభేదమత్తరత్తాపి చేసా వట్టతి, ద్వే పన న వట్టన్తి. నిసీదనం వుత్తనయేన అధిట్ఠాతబ్బమేవ, తఞ్చ ఖో పమాణయుత్తం ఏకమేవ, ద్వే న వట్టన్తి. పచ్చత్థరణమ్పి అధిట్ఠాతబ్బమేవ, తం పన మహన్తమ్పి ఏకమ్పి బహూనిపి వట్టన్తి, నీలమ్పి పీతకమ్పి సదసమ్పి పుప్ఫదసమ్పీతి సబ్బప్పకారమ్పి వట్టతి. కణ్డుప్పటిచ్ఛాది యావ ఆబాధో అత్థి, తావ పమాణికా అధిట్ఠాతబ్బా, ఆబాధే వూపసన్తే పచ్చుద్ధరిత్వా వికప్పేతబ్బా, సా ఏకావ వట్టతి. ముఖపుఞ్ఛనచోళం అధిట్ఠాతబ్బమేవ, తం పన ఏకమ్పి బహూనిపి మహన్తమ్పి వట్టతియేవ. పరిక్ఖారచోళే గణనా నత్థి, యత్తకం ఇచ్ఛతి, తత్తకం అధిట్ఠాతబ్బమేవ. థవికాపి పరిస్సావనమ్పి వికప్పనుపగం పచ్ఛిమపమాణం ‘‘పరిక్ఖారచోళ’’న్తి అధిట్ఠాతబ్బమేవ, బహూనిపి ఏకతో కత్వా ‘‘ఇమాని చీవరాని పరిక్ఖారచోళాని అధిట్ఠామీ’’తిఆదినా నయేన అధిట్ఠాతుం వట్టతియేవ. మఞ్చభిసి పీఠభిసి బిబ్బోహనం పావారో కోజవోతి ఏతేసు పన సేనాసనపరిక్ఖారత్థాయ దిన్నపచ్చత్థరణే చ అధిట్ఠానకిచ్చం నత్థియేవ. సబ్బఞ్చ పనేతం వుత్తప్పకారేన అధిట్ఠితచీవరం అఞ్ఞస్స దానేన, అచ్ఛిన్దిత్వా గహణేన, విస్సాసగ్గాహేన, హీనాయావత్తనేన, సిక్ఖాపచ్చక్ఖానేన, కాలఙ్కిరియాయ, లిఙ్గపరివత్తనేన, పచ్చుద్ధరణేనాతి ఇమేహి అట్ఠహి కారణేహి అధిట్ఠానం విజహతి. తిచీవరం పన కనిట్ఠఙ్గులినఖపిట్ఠిప్పమాణేన ఛిద్దేనాపి విజహతి, తఞ్చ ఖో వినిబ్బేధేనేవ. సచే హి ఛిద్దస్స అబ్భన్తరే ఏకతన్తుపి అచ్ఛిన్నో హోతి, రక్ఖతియేవ. తత్థ సఙ్ఘాటియా చ ఉత్తరాసఙ్గస్స చ దీఘన్తతో విదత్థిప్పమాణస్స తిరియన్తతో అట్ఠఙ్గులప్పమాణస్స పదేసస్స ఓరతో ఛిద్దం అధిట్ఠానం భిన్దతి, అన్తరవాసకేపి దీఘన్తతో ఏతదేవ పమాణం, తిరియన్తేన పన చతురఙ్గులతా వేదితబ్బా. తిణ్ణన్నమ్పి వుత్తోకాసస్స పరతో న భిన్దతి, తస్మా ఛిద్దే జాతే తిచీవరం అతిరేకచీవరట్ఠానే తిట్ఠతి, సూచికమ్మం కత్వా పున అధిట్ఠాతబ్బం. వస్సికసాటికా వస్సానమాసాతిక్కమేనాపి, కణ్డుప్పటిచ్ఛాది ఆబాధవూపసమేనాపి అధిట్ఠానం విజహతి. తస్మా సా తతో పరం వికప్పేతబ్బా. వికప్పనలక్ఖణం పన సబ్బచీవరానం వికప్పనసిక్ఖాపదేయేవ వణ్ణయిస్సామ. కేవలఞ్హి ఇమస్మిం ఓకాసే యం ఏవం అనధిట్ఠితం అవికప్పితఞ్చ, తం ‘‘అతిరేకచీవర’’న్తి వేదితబ్బం.
తం అతిక్కామయతో నిస్సగ్గియం పాచిత్తియన్తి తం యథావుత్తజాతిప్పమాణం చీవరందసాహపరమం కాలం అతిక్కామయతో ఏత్థన్తరే యథా అతిరేకచీవరం న హోతి, తథా అక్రుబ్బతో నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం, తఞ్చ చీవరం నిస్సగ్గియం హోతి, పాచిత్తియం ఆపత్తి చస్స హోతీతి అత్థో. అథ వా నిస్సజ్జనం నిస్సగ్గియం, పుబ్బభాగే కత్తబ్బస్స వినయకమ్మస్సేతం నామం, నిస్సగ్గియమస్స అత్థీతి నిస్సగ్గియమిచ్చేవ. కిం తం? పాచిత్తియం. తం అతిక్కామయతో సహ నిస్సగ్గియేన నిస్సగ్గియవినయకమ్మం పాచిత్తియం హోతీతి అయమేత్థ అత్థో. తఞ్చ పనేతం చీవరం యం దివసం ఉప్పన్నం, తస్స యో అరుణో, సో ఉప్పన్నదివసనిస్సితో, తస్మా చీవరుప్పాదదివసేన సద్ధిం ఏకాదసే అరుణుగ్గమనే దసాహాతిక్కమితం హోతి, తం గహేత్వా సఙ్ఘస్స వా గణస్స వా పుగ్గలస్స వా నిస్సజ్జితబ్బం, తత్రాయం నయో – సఙ్ఘస్స తావ ఏవం నిస్సజ్జితబ్బం ‘‘ఇదం మే, భన్తే, చీవరం దసహాతిక్కన్తం నిస్సగ్గియం, ఇమాహం సఙ్ఘస్స నిస్సజ్జామీ’’తి నిస్సజ్జిత్వా ‘‘అహం, భన్తే, ఏకం నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం ఆపన్నో, తం పటిదేసేమీ’’తి ఏవం ఆపత్తి దేసేతబ్బా. సచే ద్వే హోన్తి, ‘‘ద్వే’’తి వత్తబ్బం, సచే తదుత్తరి, ‘‘సమ్బహులా’’తి వత్తబ్బం. నిస్సజ్జనేపి సచే ద్వే వా బహూని వా హోన్తి, ‘‘ఇమాని మే, భన్తే, చీవరాని దసాహాతిక్కన్తాని నిస్సగ్గియాని, ఇమానాహం సఙ్ఘస్స నిస్సజ్జామీ’’తి వత్తబ్బం, పాళిం వత్తుం అసక్కోన్తేన అఞ్ఞథాపి వత్తబ్బం. బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు ఆపత్తిం సరతి వివరతి ఉత్తానిం కరోతి దేసేతి, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, అహం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో ఆపత్తిం పటిగ్గణ్హేయ్య’’న్తి (చూళవ. ౨౩౯), ఇమినా లక్ఖణేన ఆపత్తిం పటిగ్గణ్హిత్వా వత్తబ్బో ‘‘పస్ససీ’’తి, ‘‘ఆమ పస్సామీ’’తి, ‘‘ఆయతిం సంవరేయ్యాసీ’’తి, ‘‘సాధు సుట్ఠు సంవరిస్సామీ’’తి. ద్వీసు పన సమ్బహులాసు వా పురిమనయేనేవ వచనభేదో కాతబ్బో. దేసితాయ ఆపత్తియా ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, ఇదం చీవరం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో నిస్సగ్గియం సఙ్ఘస్స నిస్సట్ఠం, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇమం చీవరం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో దదేయ్యా’’తి (పారా. ౪౬౪) ఏవం నిస్సట్ఠచీవరం దాతబ్బం, ద్వీసు బహూసు వా వచనభేదో కాతబ్బో.
గణస్స పన నిస్సజ్జన్తేన ‘‘ఇమాహ’’న్తి వా ‘‘ఇమాని అహ’’న్తి వా వత్వా ‘‘ఆయస్మన్తానం నిస్సజ్జామీ’’తి వత్తబ్బం, ఆపత్తిప్పటిగ్గాహకేనాపి ‘‘సుణన్తు మే ఆయస్మన్తా, అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు ఆపత్తిం సరతి…పే… దేసేతి, యదాయస్మన్తానం పత్తకల్ల’’న్తి వత్తబ్బం, చీవరదానేపి ‘‘సుణన్తు మే ఆయస్మన్తా, ఇదం చీవరం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో నిస్సగ్గియం ఆయస్మన్తానం నిస్సట్ఠం, యదాయస్మన్తానం పత్తకల్లం, ఆయస్మన్తా ఇమం చీవరం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో దదేయ్యు’’న్తి (పారా. ౪౬౬) వత్తబ్బం, సేసం పురిమసదిసమేవ. పుగ్గలస్స పన నిస్సజ్జన్తేన ‘‘ఇమాహ’’న్తి వా ‘‘ఇమాని అహ’’న్తి వా వత్వా ‘‘ఆయస్మతో నిస్సజ్జామీ’’తి వత్తబ్బం, నిస్సజ్జిత్వా ‘‘అహం, భన్తే, ఏకం నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం ఆపన్నో, తం పటిదేసేమీ’’తి ఏవం ఆపత్తి దేసేతబ్బా. సచే పన నవకతరో హోతి, ‘‘ఆవుసో’’తి వత్తబ్బం, తేనాపి ‘‘పస్ససీ’’తి వా ‘‘పస్సథా’’తి వా వుత్తే ‘‘ఆమ, భన్తే’’తి వా ‘‘ఆమ ఆవుసో’’తి వా వత్వా ‘‘పస్సామీ’’తి వత్తబ్బం, తతో ‘‘ఆయతిం సంవరేయ్యాసీ’’తి వా ‘‘సంవరేయ్యాథా’’తి వా వుత్తే ‘‘సాధు సుట్ఠు సంవరిస్సామీ’’తి వత్తబ్బం. ఏవం దేసితాయ ఆపత్తియా ‘‘ఇమం చీవరం ఆయస్మతో దమ్మీ’’తి దాతబ్బం, ద్వీసు తీసు వా పుబ్బే వుత్తానుసారేనేవ నయో వేదితబ్బో. ద్విన్నం పన యథా గణస్స, ఏవం నిస్సజ్జితబ్బం, తతో ఆపత్తిప్పటిగ్గహణఞ్చ నిస్సట్ఠచీవరదానఞ్చ తేసం అఞ్ఞతరేన యథా ఏకేన పుగ్గలేన, తథా కాతబ్బం, ఇదం పన సబ్బనిస్సగ్గియేసు విధానం. చీవరం పత్తో నిసీదనన్తి వత్థుమత్తమేవ హి నానం, పరమ్ముఖం పన వత్థు ‘‘ఏత’’న్తి నిస్సజ్జితబ్బం. సచే బహూని హోన్తి, ‘‘ఏతానీ’’తి వత్తబ్బం. నిస్సట్ఠదానేపి ఏసేవ నయో. నిస్సట్ఠవత్థుం ‘‘దిన్నమిదం ఇమినా మయ్హ’’న్తి సఞ్ఞాయ న పటిదేన్తస్స దుక్కటం, తస్స సన్తకభావం ఞత్వా లేసేన అచ్ఛిన్దన్తో సామికస్స ధురనిక్ఖేపేన భణ్డం అగ్ఘాపేత్వా కారేతబ్బోతి.
వేసాలియం ఛబ్బగ్గియే భిక్ఖూ ఆరబ్భ అతిరేకచీవరధారణవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, ‘‘దసాహపరమ’’న్తి అయమేత్థ అనుపఞ్ఞత్తి, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, అనిస్సజ్జిత్వా పరిభుఞ్జన్తస్స దుక్కటం, యథా చ ఇధ, ఏవం సబ్బత్థ, తస్మా నం పరతో న వక్ఖామ. దసాహం అనతిక్కన్తేపి అతిక్కన్తసఞ్ఞినో వేమతికస్స చ దుక్కటం. అతిక్కన్తే అనతిక్కన్తసఞ్ఞినోపి వేమతికస్సపి నిస్సగ్గియం పాచిత్తియమేవ, తథా అనధిట్ఠితావికప్పితఅఅస్సజ్జితఅనట్ఠావినట్ఠఅదడ్ఢావిలుత్తేసు అధిట్ఠితాదిసఞ్ఞినో. అన్తోదసాహం అధిట్ఠితే వికప్పితే విస్సజ్జితే నట్ఠే వినట్ఠే దడ్ఢే అచ్ఛిన్నే విస్సాసేన గాహితే ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఆచారవిపత్తి, యథా చ ఇదం, ఏవం ఇతో పరానిపి, ఉభతోపాతిమోక్ఖేసుపి హి పారాజికాని చ సఙ్ఘాదిసేసా చ సీలవిపత్తి, సేసాపత్తియో ఆచారవిపత్తి, ఆజీవవిపత్తి వా దిట్ఠివిపత్తి వా కాచి ఆపత్తి నామ నత్థి. ఆజీవవిపత్తిపచ్చయా పన ఠపేత్వా దుబ్భాసితం ఛ ఆపత్తిక్ఖన్ధా పఞ్ఞత్తా, దిట్ఠివిపత్తిపచ్చయా పాచిత్తియదుక్కటవసేన ద్వే ఆపత్తిక్ఖన్ధా పఞ్ఞత్తాతి, ఇదమేత్థ లక్ఖణం, ఇతి విపత్తికథా ఇధేవ నిట్ఠితాతి, న నం ఇతో పరం విచారయిస్సామ. జాతిప్పమాణసమ్పన్నస్స చీవరస్స అత్తనో సన్తకతా, గణనుపగతా, ఛిన్నపలిబోధభావో, అతిరేకచీవరతా, దసాహాతిక్కమోతి ఇమానేత్థ పఞ్చ అఙ్గాని. కథినసముట్ఠానం, అకిరియం, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.
కథినసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౨. ఉదోసితసిక్ఖాపదవణ్ణనా
దుతియే నిట్ఠితచీవరస్మిం భిక్ఖునాతిఏత్థ పురిమసిక్ఖాపదే వియ అత్థం అగ్గహేత్వా నిట్ఠితే చీవరస్మిం భిక్ఖునోతి ఏవం సామివసేన కరణవచనస్స అత్థో వేదితబ్బో. కరణవసేన హి భిక్ఖునా ఇదం నామ కమ్మం కాతబ్బం, తం నత్థి, సామివసేన పన భిక్ఖునో చీవరస్మిం నిట్ఠితే కథినే చ ఉబ్భతే ఏవం ఇమేహి చీవరనిట్ఠానకథినుబ్భారేహి ఛిన్నపలిబోధో ఏకరత్తమ్పి చే భిక్ఖు తిచీవరేన విప్పవసేయ్యాతి ఏవం అత్థో యుజ్జతి. తత్థ తిచీవరేనాతి తిచీవరాధిట్ఠాననయేన అధిట్ఠితేసు సఙ్ఘాటిఆదీసు యేనకేనచి. విప్పవసేయ్యాతి వియుత్తో వసేయ్య, ‘‘గామో ఏకూపచారో నానూపచారో’’తిఆదినా (పారా. ౪౭౭) నయేన పాళియం వుత్తానం గామనిగమననివేసనఉదోసితఅట్టమాళపాసాదహమ్మియనావాసత్థఖేత్తధఞ్ఞకరణఆరామవిహారరుక్ఖమూలఅజ్ఝోకాసప్పభేదానం పన్నరసానం నిక్ఖేపట్ఠానానం యత్థకత్థచి నిక్ఖిపిత్వా తేసం గామాదీనం బహి హత్థపాసాతిక్కమేన అరుణం ఉట్ఠాపేయ్యాతి అయమేత్థ సఙ్ఖేపో, విత్థారో పన సమన్తపాసాదికాయం (పారా. అట్ఠ. ౨.౪౭౩-౪౭౭-౮) వుత్తో. అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియాతి యం సఙ్ఘో గిలానస్స భిక్ఖునో తిచీవరేన అవిప్పవాససమ్ముతిం దేతి, తం ఠపేత్వా అలద్ధసమ్ముతికస్స భిక్ఖునో ఏకరత్తమ్పి విప్పవాసతో వుత్తనయేనేవ నిస్సగ్గియం పాచిత్తియన్తి వేదితబ్బం, కేవలం ఇధ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, చీవరం రత్తివిప్పవుత్థం అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియా నిస్సగ్గియ’’న్తిఆదినా నయేన వచనభేదో హోతి, అయం పన విసేసో.
సావత్థియం సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ సన్తరుత్తరేన జనపదచారికం పక్కమనవత్థుస్మిం
పఞ్ఞత్తం, ‘‘అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియా’’తి అయమేత్థ అనుపఞ్ఞత్తి, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, అవిప్పవుత్థే విప్పవుత్థసఞ్ఞినో చేవ వేమతికస్స చ దుక్కటం. విప్పవుత్థే విప్పవుత్థసఞ్ఞినోపి అవిప్పవుత్థసఞ్ఞినోపి వేమతికస్సాపి నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం, తథా అపచ్చుద్ధటఅవిస్సజ్జితాదీసు చ పచ్చుద్ధటవిస్సజ్జితాదిసఞ్ఞినో. అన్తోఅరుణే పచ్చుద్ధటే పన పఠమకథినే వుత్తవిస్సజ్జితాదిభేదే చ అనాపత్తి, తథా లద్ధసమ్ముతికస్స విప్పవాసే. ఆబాధే పన వూపసన్తే పచ్చాగన్తబ్బం, తత్థేవ వా ఠితేన పచ్చుద్ధరితబ్బం, అథాపిస్స పున సో వా అఞ్ఞో వా ఆబాధో కుప్పతి, లద్ధకప్పియమేవ. అధిట్ఠితచీవరతా, అనత్థతకథినతా, అలద్ధసమ్ముతికతా, రత్తివిప్పవాసోతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని పఠమకథినే వుత్తప్పకారానేవ. కేవలఞ్హి తత్థ అనధిట్ఠానం అవికప్పనఞ్చ అకిరియా, ఇధ అప్పచ్చుద్ధరణం, అయం విసేసోతి.
ఉదోసితసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౩. అకాలచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా
తతియే నిట్ఠితచీవరస్మిం భిక్ఖునాతి సామివసేనేవ కరణత్థో వేదితబ్బో. అకాలచీవరం నామ య్వాయం ‘‘అనత్థతే కథినే వస్సానస్స పచ్ఛిమో మాసో, అత్థతే కథినే పఞ్చమాసా’’తి (పారా. ౬౪౯) చీవరకాలో వుత్తో, తం ఠపేత్వా అఞ్ఞదా ఉప్పన్నం, యఞ్చ కాలేపి సఙ్ఘస్స వా ‘‘ఇదం అకాలచీవర’’న్తి, పుగ్గలస్స వా ‘‘ఇదం తుయ్హం దమ్మీ’’తిఆదినా నయేన దిన్నం, ఏతం అకాలచీవరం నామ. ఉప్పజ్జేయ్యాతి ఏవరూపం చీవరం అత్తనో భాగపటిలాభవసేన సఙ్ఘతో వా సుత్తన్తికాదిగణతో వా ఞాతితో వా మిత్తతో వా పంసుకూలం వా అత్తనో వా ధనేన (పారా. ౫౦౦), అథ వా పన ‘‘అట్ఠిమా, భిక్ఖవే, మాతికా చీవరస్స ఉప్పాదాయ సీమాయ దేతి, కతికాయ దేతి, భిక్ఖాపఞ్ఞత్తికాయ దేతి, సఙ్ఘస్స దేతి, ఉభతోసఙ్ఘస్స దేతి, వస్సంవుట్ఠసఙ్ఘస్స దేతి, ఆదిస్స దేతి, పుగ్గలస్స దేతీ’’తి (మహావ. ౩౭౯) ఇమాసం అట్ఠన్నం మాతికానం అఞ్ఞతరతో ఉప్పజ్జేయ్య. ఏత్థ చ ‘‘సీమాయ దమ్మీ’’తి ఏవం సీమం పరామసిత్వా దేన్తో సీమాయ దేతి నామ, ఏస నయో సబ్బత్థ. ఏత్థ చ సీమాతి ఖణ్డసీమా ఉపచారసీమా సమానసంవాససీమా అవిప్పవాససీమా లాభసీమా గామసీమా నిగమసీమా నగరసీమా అబ్భన్తరసీమా ఉదకుక్ఖేపసీమా జనపదసీమా రట్ఠసీమా రజ్జసీమా దీపసీమా చక్కవాళసీమాతి పన్నరసవిధా. తత్థ ఉపచారసీమా నామ పరిక్ఖిత్తస్స విహారస్స పరిక్ఖేపేన, అపరిక్ఖిత్తస్స పరిక్ఖేపారహట్ఠానేన పరిచ్ఛిన్నా. అపి చ భిక్ఖూనం ధువసన్నిపాతట్ఠానతో వా పరియన్తే ఠితభోజనసాలతో వా నిబద్ధవసనకఆవాసతో వా థామమజ్ఝిమస్స పురిసస్స ద్విన్నం లేడ్డుపాతానం అన్తో ‘‘ఉపచారసీమా’’తి వేదితబ్బా. సా పన ఆవాసే వడ్ఢన్తే వడ్ఢతి, హాయన్తే హాయతి, యోజనసతమ్పి ఉపచారసీమావ హోతి. తత్థ దిన్నలాభో సబ్బేసం అన్తోసీమగతానం పాపుణాతి, భిక్ఖునీనం ఆరామపవేసనసేనాసనాపుచ్ఛనాని పరివాసమానత్తారోచనం వస్సచ్ఛేదనిస్సయసేనాసనగ్గాహాదివిధానన్తి ఇదమ్పి సబ్బం ఇమిస్సావ సీమాయ వసేన వేదితబ్బం. లాభసీమాతి యం రాజరాజమహామత్తాదయో విహారం కారాపేత్వా గావుతం వా అద్ధయోజనం వా యోజనం వా సమన్తా పరిచ్ఛిన్దిత్వా ‘‘అయం అమ్హాకం విహారస్స లాభసీమా, యం ఏత్థన్తరే ఉప్పజ్జతి, తం సబ్బం అమ్హాకం విహారస్స దేమా’’తి ఠపేన్తి, అయం లాభసీమా నామ. కాసికోసలాదీనం పన రట్ఠానం అన్తో బహూ జనపదా హోన్తి, తత్థ ఏకో జనపదపరిచ్ఛేదో జనపదసీమా, కాసికోసలాదిరట్ఠపరిచ్ఛేదో రట్ఠసీమా, ఏకస్స రఞ్ఞో ఆణాపవత్తిట్ఠానం రజ్జసీమా, సముద్దన్తేన పరిచ్ఛిన్నో మహాదీపో వా అన్తరదీపో వా దీపసీమా, ఏకచక్కవాళపబ్బతపరిక్ఖేపబ్భన్తరం చక్కవాళసీమా, సేసా నిదానకథాయం వుత్తనయా ఏవ. తత్థ ‘‘ఖణ్డసీమాయ దేమా’’తి దిన్నం ఖణ్డసీమట్ఠానంయేవ పాపుణాతి, తతో బహిసీమాయ సీమన్తరికట్ఠానమ్పి న పాపుణాతి. ‘‘ఉపచారసీమాయ దేమా’’తి దిన్నం పన అన్తోపరిచ్ఛేదే ఖణ్డసీమాసీమన్తరికాసు ఠితానమ్పి పాపుణాతి, సమానసంవాససీమాయ దిన్నం ఖణ్డసీమాసీమన్తరికట్ఠానం న పాపుణాతి, అవిప్పవాససీమాలాభసీమాసు దిన్నం తాసం అన్తోగధానంయేవ పాపుణాతి, గామసీమాదీసు దిన్నం తాసం సీమానం అబ్భన్తరే బద్ధసీమట్ఠానమ్పి పాపుణాతి, అబ్భన్తరసీమాఉదకుక్ఖేపసీమాసు దిన్నం తత్థ అన్తోగధానంయేవ పాపుణాతి, జనపదసీమాదీసు దిన్నమ్పి తాసం అబ్భన్తరే బద్ధసీమట్ఠానమ్పి పాపుణాతి, తస్మా యం జమ్బుదీపే ఠత్వా ‘‘తమ్బపణ్ణిదీపే సఙ్ఘస్స దేమా’’తి దీయతి, తం తమ్బపణ్ణిదీపతో ఏకోపి గన్త్వా సబ్బేసం సఙ్గణ్హితుం లభతి. సచేపి తత్థేవ ఏకో సభాగో భిక్ఖు సభాగానం భాగం గణ్హాతి, న వారేతబ్బో. యో పన విహారం పవిసిత్వా ‘‘అసుకసీమాయా’’తి అవత్వావ కేవలం ‘‘సీమాయ దమ్మీ’’తి వదతి, సో పుచ్ఛితబ్బో ‘‘సీమా నామ బహువిధా, కతరం సన్ధాయ వదసీ’’తి, సచే వదతి ‘‘అహమేతం భేదం న జానామి, సీమట్ఠకసఙ్ఘో గణ్హతూ’’తి, ఉపచారసీమట్ఠేహి భాజేతబ్బం.
కతికాయాతిఏత్థ కతికా నామ సమానలాభకతికా. సా పన ఏవం కాతబ్బా, ఏకస్మిం విహారే సన్నిపతితేహి భిక్ఖూహి యం విహారం సఙ్గణ్హితుకామా సమానలాభం కాతుం ఇచ్ఛన్తి, తస్స నామం గహేత్వా ‘‘అసుకో నామ విహారో పోరాణకో అప్పలాభో’’తి యం కిఞ్చి కారణం వత్వా ‘‘తం విహారం ఇమినా విహారేన సద్ధిం ఏకలాభం కాతుం సఙ్ఘస్స రుచ్చతీ’’తి తిక్ఖత్తుం సావేతబ్బం, ఏత్తావతా తస్మిం విహారే నిసిన్నోపి ఇధ నిసిన్నోవ హోతి, తస్మిం విహారేపి ఏవమేవ కాతబ్బం, ఏత్తావతా ఇధ నిసిన్నోపి తస్మిం నిసిన్నోవ హోతి. ఏకస్మిం విహారే లాభే భాజియమానే ఇతరస్మిం ఠితస్స భాగం గహేతుం వట్టతి.
భిక్ఖాపఞ్ఞత్తియాతి ఏత్థ భిక్ఖాపఞ్ఞత్తి నామ దాయకస్స పరిచ్చాగపఞ్ఞత్తిట్ఠానం, తస్మా ‘‘యత్థ మయ్హం ధువకారా కరీయన్తి, తత్థ దమ్మీ’’తి వా ‘‘తత్థ దేథా’’తి వా వుత్తే యత్థ తస్స పాకవత్తం వా వత్తతి, యతో వా భిక్ఖూ నిచ్చం భోజేతి, యత్థ వా తేన కిఞ్చి సేనాసనం కతం, సబ్బత్థ దిన్నమేవ హోతి. సచే పన ఏకస్మిం ధువకారట్ఠానే థోకతరా భిక్ఖూ హోన్తి, ఏకమేవ వా వత్థం హోతి, మాతికం ఆరోపేత్వా యథా సో వదతి, తథా గహేతబ్బం.
సఙ్ఘస్స దేతీతి ఏత్థ విహారం పవిసిత్వా ‘‘సఙ్ఘస్స దమ్మీ’’తి దిన్నం ఉపచారసీమాగతానఞ్చ తతో బహిద్ధాపి తేహి సద్ధిం ఏకాబద్ధానఞ్చ పాపుణాతి, తస్మా తేసం గాహకే సతి అసమ్పత్తానమ్పి భాగో దాతబ్బో. యం పన బహి ఉపచారసీమాయ భిక్ఖూ దిస్వా ‘‘సఙ్ఘస్సా’’తి దీయతి, తం ఏకాబద్ధపరిసాయ పాపుణాతి. యే పన ద్వాదసహి హత్థేహి పరిసం అసమ్పత్తా, తేసం న పాపుణాతి.
ఉభతోసఙ్ఘస్సాతి ఏత్థ పన యం ఉభతోసఙ్ఘస్స దిన్నం, తతో ఉపడ్ఢం భిక్ఖూనం, ఉపడ్ఢం భిక్ఖునీనం దాతబ్బం. సచేపి ఏకో భిక్ఖు హోతి, ఏకా వా భిక్ఖునీ, అన్తమసో అనుపసమ్పన్నస్సాపి ఉపడ్ఢమేవ దాతబ్బం. ‘‘ఉభతోసఙ్ఘస్స చ తుయ్హఞ్చా’’తి వుత్తే పన సచే దస భిక్ఖూ చ దస భిక్ఖునియో చ హోన్తి, ఏకవీసతి పటివీసే కత్వా ఏకో పుగ్గలస్స దాతబ్బో, దస భిక్ఖుసఙ్ఘస్స, దస భిక్ఖునిసఙ్ఘస్స చ, యేన పుగ్గలికో లద్ధో, సో సఙ్ఘతోపి అత్తనో వస్సగ్గేన గహేతుం లభతి, కస్మా? ఉభతోసఙ్ఘగ్గహణేన గహితత్తా, ‘‘ఉభతోసఙ్ఘస్స చ చేతియస్స చా’’తి వుత్తేపి ఏసేవ నయో. ఇధ పన చేతియస్స సఙ్ఘతో పాపుణకోట్ఠాసో నామ నత్థి, ఏకపుగ్గలస్స పత్తకోట్ఠాససమో ఏకో కోట్ఠాసో హోతి. ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ భిక్ఖునీనఞ్చా’’తి వుత్తే పన న మజ్ఝే భిన్దిత్వా దాతబ్బం, భిక్ఖూ చ భిక్ఖునియో చ గణేత్వా దాతబ్బం. ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ భిక్ఖునీనఞ్చ తుయ్హఞ్చా’’తి వుత్తే పుగ్గలో విసుం న లభతి, పాపుణకోట్ఠాసతో ఏకమేవ లభతి. ‘‘చేతియస్స చా’’తి వుత్తే పన చేతియస్స ఏకో పుగ్గలపటివీసో లబ్భతి. ‘‘భిక్ఖూనఞ్చ భిక్ఖునీనఞ్చా’’తి వుత్తేపి న మజ్ఝే భిన్దిత్వా దాతబ్బం, పుగ్గలగణనాయ ఏవ విభజితబ్బం, తేహి సద్ధిం పుగ్గలచేతియపరామసనం అనన్తరనయసదిసమేవ, యథా చ భిక్ఖుసఙ్ఘం ఆదిం కత్వా నయో నీతో, ఏవం భిక్ఖునిసఙ్ఘం ఆదిం కత్వాపి నేతబ్బో. ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ తుయ్హఞ్చా’’తి వుత్తేపి పుగ్గలస్స విసుం న లబ్భతి, చేతియస్స పన లబ్భతి. ‘‘భిక్ఖూనఞ్చ తుయ్హఞ్చా’’తి వుత్తేపి విసుం న లబ్భతి, చేతియస్స పన లబ్భతియేవ.
వస్సంవుట్ఠసఙ్ఘస్సాతి ఏత్థ సచే విహారం పవిసిత్వా ‘‘వస్సంవుట్ఠసఙ్ఘస్స దమ్మీ’’తి వదతి, యే తత్థ వస్సచ్ఛేదం అకత్వా పురిమవస్సంవుట్ఠా, తేసం బహి సీమట్ఠానమ్పి పాపుణాతి, న అఞ్ఞేసం. సచే పన బహిఉపచారసీమాయం ఠితో ‘‘వస్సంవుట్ఠసఙ్ఘస్సా’’తి వదతి, యత్థకత్థచి వుట్ఠవస్సానం సబ్బేసం సమ్పత్తానం పాపుణాతి. అథ ‘‘అసుకవిహారే వస్సంవుట్ఠస్సా’’తి వదతి, తత్థ వస్సంవుట్ఠానంయేవ యావ కథినస్సుబ్భారా పాపుణాతి. గిమ్హానం పఠమదివసతో పట్ఠాయ ఏవం వదతి, తత్ర సమ్ముఖీభూతానం సబ్బేసం పాపుణాతి, న అఞ్ఞేసం.
ఆదిస్స దేతీతి ఆదిసిత్వా పరిచ్ఛిన్దిత్వా దేతి, కథం? భిక్ఖూ అజ్జతనాయ వా స్వాతనాయ వా యాగుయా నిమన్తేత్వా తే ఘరే యాగుం పాయేత్వా ‘‘ఇమాని చీవరాని యేహి మయ్హం యాగు పీతా, తేసం దమ్మీ’’తి వదతి, యేహి నిమన్తితేహి యాగు పీతా, తేసంయేవ పాపుణాతి, భత్తఖజ్జకాదీహి నిమన్తితేసుపి ఏసేవ నయో.
పుగ్గలస్స దేతీతి ‘‘ఇదం చీవరం ఇత్థన్నామస్స దమ్మీ’’తి ఏవం పరమ్ముఖా వా, పాదమూలే ఠపేత్వా ‘‘ఇదం తుమ్హాక’’న్తి ఏవం సమ్ముఖా వా దేతీతి అయమేత్థ సఙ్ఖేపకథా, విత్థారో పన సమన్తపాసాదికాయం వుత్తో. ఇతి ఇమాసం అట్ఠన్నం మాతికాపదానం వసేన యం అకాలచీవరలక్ఖణేన పటిలద్ధం, తం సన్ధాయ ‘‘అకాలచీవరం ఉప్పజ్జేయ్యా’’తి వుత్తం.
ఆకఙ్ఖమానేనాతి ఇచ్ఛమానేన. ఖిప్పమేవ కారేతబ్బన్తి సీఘం అన్తోదసాహేయేవ కారేతబ్బం. నో చస్స పారిపూరీతి నో చే పారిపూరీ భవేయ్య, యత్తకేన కరియమానం అధిట్ఠానచీవరం పహోతి, తం చీవరం తత్తకం న భవేయ్య, ఊనకం భవేయ్యాతి అత్థో. సతియా పచ్చాసాయాతి ‘‘అసుకదివసం నామ సఙ్ఘో చీవరాని లభిస్సతి, తతో మే చీవరం ఉప్పజ్జిస్సతీ’’తిఇమినా నయేన సఙ్ఘగణఞాతిమిత్తేసు వా అఞ్ఞతరట్ఠానతో, ‘‘పంసుకూలం వా లచ్ఛామీ’’తి, ‘‘ఇమినా వా కప్పియభణ్డేన చీవరం గణ్హిస్సామీ’’తి ఏవం విజ్జమానాయ చీవరాసాయ. తతో చే ఉత్తరీతి మాసపరమతో చే ఉత్తరి నిక్ఖిపేయ్య, నిస్సగ్గియన్తి అత్థో. యది పనస్స మూలచీవరం సణ్హం హోతి, పచ్చాసాచీవరం థూలం హోతి, న సక్కా యోజేతుం, రత్తియో చ సేసా హోన్తి, న తావ మాసో పూరతి, న అకామా చీవరం కారేతబ్బం, అఞ్ఞం పచ్చాసాచీవరం లభిత్వా ఏవ కాలబ్భన్తరే కారేతబ్బం. సచే న లభతి, పచ్చాసాచీవరమ్పి పరిక్ఖారచోళం అధిట్ఠాతబ్బం. అథ మూలచీవరం థూలం హోతి, పచ్చాసాచీవరం సణ్హం, మూలచీవరం పరిక్ఖారచోళం అధిట్ఠహిత్వా పచ్చాసాచీవరమేవ మూలచీవరం కత్వా ఠపేతబ్బం, తం పున మాసపరిహారం లభతి, ఏతేనుపాయేన యావ న లచ్ఛతి, తావ అఞ్ఞం మూలచీవరం కత్వా ఠపేతుం లబ్భతి. ఇమస్స ‘‘ఇదం మే, భన్తే, అకాలచీవరం మాసాతిక్కన్తం నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౫౦౦) ఇమినా నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం.
సావత్థియం సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ అకాలచీవరం పటిగ్గహేత్వా మాసం అతిక్కమనవత్థుస్మిం
పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, ఇతో పరం సబ్బం పఠమకథినే వుత్తసదిసమేవ. కేవలఞ్హి తత్థ దసాహాతిక్కమో, ఇధ మాసాతిక్కమోతి అయం విసేసో. సేసం తాదిసమేవాతి.
అకాలచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౪. పురాణచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా
చతుత్థే అఞ్ఞాతికాయాతి న ఞాతికాయ, మాతితో వా పితితో వా యావ సత్తమం యుగం, తావ కేనచి ఆకారేన అసమ్బద్ధాయాతి అత్థో. భిక్ఖునియాతి సాకియానియో వియ సుద్ధభిక్ఖుసఙ్ఘే వా ఉభతోసఙ్ఘే వా ఉపసమ్పన్నాయ. పురాణచీవరన్తి రజిత్వా కప్పం కత్వా ఏకవారమ్పి నివత్థం వా పారుతం వా, యం అన్తమసో పరిభోగసీసేన అంసే వా మత్థకే వా కత్వా మగ్గం గతో హోతి, ఉస్సీసకం వా కత్వా నిపన్నో, ఏతమ్పి పురాణచీవరమేవ. ధోవాపేయ్య వాతి సచే ‘‘ధోవా’’తివాచాయ వదతి, కాయవికారం వా కరోతి, హత్థేన వా హత్థే దేతి, పాదమూలే వా ఠపేతి, అన్తోద్వాదసహత్థే ఓకాసే ఠత్వా ఉపరి వా ఖిపతి, అఞ్ఞస్స వా హత్థే పేసేతి, తాయ ధోతం, ధోవాపితమేవ హోతి, రజాపనాకోటాపనేసుపి ఏసేవ నయో. సిక్ఖమానాయ వా సామణేరియా వా ఉపాసికాయ వా హత్థే ధోవనత్థాయ దేతి, సా సచే ఉపసమ్పజ్జిత్వా ధోవతి, ఏవమ్పి నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. ఉపాసకస్స వా సామణేరస్స వా హత్థే దిన్నం హోతి, సో చే లిఙ్గే పరివత్తే ఉపసమ్పజ్జిత్వా ధోవతి, దహరస్స భిక్ఖుస్స వా దిన్నం హోతి, సోపి లిఙ్గే పరివత్తే ధోవతి, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియమేవ, రజాపనాకోటాపనేసుపి ఏసేవ నయో. ‘‘ఇదం మే, భన్తే, పురాణచీవరం అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా ధోవాపితం నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౫౦౫) ఇమినా పనేత్థ నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం.
సావత్థియం ఉదాయిత్థేరం ఆరబ్భ పురాణచీవరధోవాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, అసాధారణపఞ్ఞత్తి, సాణత్తికం ‘‘ధోవా’’తిఆదికాయ ఆణత్తియా, ఏవం ఆణత్తాయ చ భిక్ఖునియా ఉద్ధనసజ్జనాదీసు సబ్బప్పయోగేసు భిక్ఖునో దుక్కటం. ధోవిత్వా ఉక్ఖిత్తమత్తం పన రత్తమత్తం ఆకోటితమత్తఞ్చ నిస్సగ్గియం హోతి, ధోవనాదీని తీణిపి ద్వే వా కారాపేన్తస్స ఏకేన వత్థునా నిస్సగ్గియం, ఇతరేహి దుక్కటం. సచే పన ‘‘ధోవా’’తి వుత్తా సబ్బానిపి కరోతి, ధోవనపచ్చయావ ఆపత్తి. ‘‘ఇమస్మిం చీవరే యం కత్తబ్బం, తం కరోహీ’’తి వదతో పన ఏకవాచాయ పాచిత్తియేన సద్ధిం ద్వే దుక్కటాని, భిక్ఖునిసఙ్ఘవసేన ఏకతోఉపసమ్పన్నాయ ధోవాపేన్తస్స అనిస్సజ్జిత్వా పరిభుఞ్జన్తస్స, అఞ్ఞస్స వా సన్తకం నిసీదనపచ్చత్థరణం వా ధోవాపేన్తస్స, ఞాతికాయ అఞ్ఞాతికసఞ్ఞినో చేవ, వేమతికస్స చ దుక్కటం, అఞ్ఞాతికాయ ఞాతికసఞ్ఞినోపి వేమతికస్సాపి నిస్సగ్గియం పాచిత్తియమేవ. ఇతో పరం పన ఏవరూపేసు ఠానేసు ‘‘తికపాచిత్తియ’’న్తి వక్ఖామ, సచే ఞాతికాయ సహాయా అఞ్ఞాతికా ‘‘ధోవా’’తి అవుత్తా వా ధోవతి, అపరిభుత్తం వా అఞ్ఞం వా పరిక్ఖారం ధోవతి, సిక్ఖమానసామణేరియో వా ధోవన్తి, అనాపత్తి, ఉమ్మత్తకాదీనం అనాపత్తియేవ. పురాణచీవరతా, ఉపచారే ఠత్వా అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా ఆణాపనం, తస్సా ధోవనాదీని చాతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సఞ్చరిత్తసముట్ఠానం, కిరియం, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.
పురాణచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౫. చీవరప్పటిగ్గహణసిక్ఖాపదవణ్ణనా
పఞ్చమే అఞ్ఞాతికాయాతిఇదం వుత్తనయమేవ, తస్మా ఇతో పరం కత్థచి న విచారయిస్సామ. చీవరన్తి ఛన్నం అఞ్ఞతరం వికప్పనుపగం, ఏస నయో సబ్బేసు చీవరప్పటిసంయుత్తసిక్ఖాపదేసు. యత్థ పన విసేసో భవిస్సతి, తత్థ వక్ఖామ. పటిగ్గణ్హేయ్యాతిఏత్థ హత్థేన వా హత్థే దేతు, పాదమూలే వా ఠపేతు, ధమ్మకథం కథేన్తస్స వత్థేసు ఖిపియమానేసు ఉపచారం ముఞ్చిత్వాపి ఉపరి వా ఖిపతు, సచే సాదియతి, పటిగ్గహితమేవ హోతి. యస్స కస్సచి పన అనుపసమ్పన్నస్స హత్థే పేసితం గణ్హితుం వట్టతి, ‘‘పంసుకూలం గణ్హిస్సతీ’’తి సఙ్కారకూటాదీసు ఠపితమ్పి పంసుకూలం అధిట్ఠహిత్వా గహేతుం వట్టతియేవ. అఞ్ఞత్ర పారివత్తకాతి యం ‘‘అన్తమసో హరీటకక్ఖణ్డమ్పి దత్వా వా దస్సామీ’’తి ఆభోగం కత్వా వా పారివత్తకం గణ్హాతి, తం ఠపేత్వా అఞ్ఞం అన్తమసో వికప్పనుపగం పటపరిస్సావనమ్పి గణ్హన్తస్స నిస్సగ్గియం హోతి. తత్ర ‘‘ఇదం మే, భన్తే, చీవరం అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా హత్థతో పటిగ్గహితం అఞ్ఞత్ర పారివత్తకా నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౫౧౨) ఇమినా నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం.
రాజగహే ఉదాయిత్థేరం ఆరబ్భ చీవరప్పటిగ్గహణవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, ‘‘అఞ్ఞత్ర పారివత్తకా’’తి అయమేత్థ అనుపఞ్ఞత్తి, అసాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, గహణత్థాయ హత్థప్పసారణాదిప్పయోగే దుక్కటం, పటిలాభేన నిస్సగ్గియం హోతి, నిస్సజ్జితబ్బం, తికపాచిత్తియం, ఏకతోఉపసమ్పన్నాయ ఞాతికాయ చ అఞ్ఞాతికసఞ్ఞిస్స వేమతికస్స వా దుక్కటం. విస్సాసగ్గాహే, తావకాలికే, పత్తత్థవికాదిమ్హి చ అనధిట్ఠాతబ్బపరిక్ఖారే, సిక్ఖమానసామణేరీనం హత్థతో గహణే, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. వికప్పనుపగచీవరతా, పారివత్తకాభావో, అఞ్ఞాతికాయ హత్థతో గహణన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సఞ్చరిత్తసముట్ఠానం, కిరియాకిరియం, సేసం చతుత్థసదిసమేవాతి.
చీవరప్పటిగ్గహణసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౬. అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదవణ్ణనా
ఛట్ఠే గహపతిన్తి భిక్ఖూసు అపబ్బజితమనుస్సం. గహపతానిన్తి భిక్ఖునీసు అపబ్బజితిత్థిం, ఏస నయో సబ్బేసు గహపతిప్పటిసంయుత్తేసు సిక్ఖాపదేసు. విఞ్ఞాపేయ్యాతి యాచేయ్య వా యాచాపేయ్య వా. అఞ్ఞత్ర సమయాతి యో అచ్ఛిన్నచీవరో వా హోతి నట్ఠచీవరో వా, తస్స తం సమయం ఠపేత్వా అఞ్ఞస్మిం విఞ్ఞాపనప్పయోగే దుక్కటం, పటిలాభేన నిస్సగ్గియం హోతి. తత్థ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, చీవరం అఞ్ఞాతకం గహపతికం అఞ్ఞత్ర సమయా విఞ్ఞాపితం నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౫౨౪) ఇమినా నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం.
సావత్థియం ఉపనన్దం ఆరబ్భ చీవరవిఞ్ఞాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం. ‘‘అఞ్ఞత్ర సమయా’’తి అయమేత్థ అనుపఞ్ఞత్తి, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, ఞాతకే అఞ్ఞాతకసఞ్ఞినో వేమతికస్స చ దుక్కటం. సమయే వా ఞాతకప్పవారితే వా విఞ్ఞాపేన్తస్స, అఞ్ఞస్స వా ఞాతకప్పవారితే తస్సేవత్థాయ విఞ్ఞాపేన్తస్స, అత్తనో ధనేన గణ్హన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. వికప్పనుపగచీవరతా, సమయాభావో, అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తి, తాయ చ పటిలాభోతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని చతుత్థసదిసానేవాతి.
అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౭. తతుత్తరిసిక్ఖాపదవణ్ణనా
సత్తమే తఞ్చేతి తం అచ్ఛిన్నచీవరం వా నట్ఠచీవరం వా. అభిహట్ఠున్తి అభీతి ఉపసగ్గో, హరితున్తి అత్థో, గణ్హితున్తి వుత్తం హోతి. పవారేయ్యాతి ఇచ్ఛాపేయ్య, ఇచ్ఛం రుచిం ఉప్పాదేయ్య, ‘‘యావత్తకం ఇచ్ఛసి, తావత్తకం గణ్హాహీ’’తి ఏవం నిమన్తేయ్యాతి అత్థో, యథా వా ‘‘నేక్ఖమ్మం దట్ఠు ఖేమతో’’తి (సు. ని. ౪౨౬, ౧౧౦౪; చూళని. జతుకణ్ణీమాణవపుచ్ఛానిద్దేస ౬౭) ఏత్థ దిస్వాతి అత్థో, ఏవమిధాపి ‘‘అభిహట్ఠుం పవారేయ్యా’’తి ఉపనేత్వా పురతో ఠపేన్తో కాయేన వా, ‘‘అమ్హాకం దుస్సకోట్ఠాగారతో యత్తకం ఇచ్ఛథ, తత్తకం గణ్హథా’’తి వదన్తో వాచాయ వా అభిహరిత్వా నిమన్తేయ్యాతి అత్థో. సన్తరుత్తరపరమన్తి సఅన్తరం ఉత్తరం పరమం అస్స చీవరస్సాతి సన్తరుత్తరపరమం, నివాసనేన సద్ధిం పారుపనం ఉక్కట్ఠపరిచ్ఛేదో అస్సాతి వుత్తం హోతి. తతో చీవరం సాదితబ్బన్తి తతో అభిహటచీవరతో ఏత్తకం చీవరం గహేతబ్బం, న తతో పరం.
తత్రాయం వినిచ్ఛయో – యస్స అధిట్ఠితచీవరస్స తీణి నట్ఠాని, తేన ద్వే సాదితబ్బాని, ఏకం నివాసేత్వా ఏకం పారుపిత్వా అఞ్ఞం సభాగట్ఠానతో పరియేసితబ్బం. యస్స ద్వే నట్ఠాని, తేన ఏకం సాదితబ్బం. సచే పన పకతియావ సన్తరుత్తరేన చరతి, ద్వే సాదితబ్బాని, ఏవం ఏకం సాదియన్తేనేవ సమో భవిస్సతి. యస్స తీసు ఏకం నట్ఠం, కిఞ్చి న సాదితబ్బం. యస్స పన ద్వీసు ఏకం నట్ఠం, ఏకం సాదితబ్బం. యస్స ఏకంయేవ హోతి, తఞ్చ నట్ఠం, ద్వే సాదితబ్బాని. భిక్ఖునియా పన పఞ్చసు నట్ఠేసు ద్వే సాదితబ్బాని, చతూసు నట్ఠేసు ఏకం సాదితబ్బం, తీసు నట్ఠేసు న కిఞ్చి సాదితబ్బం, కో పన వాదో ద్వీసు వా ఏకస్మిం వా. యేన కేనచి హి సన్తరుత్తరపరమతాయ ఠాతబ్బం, తతో ఉత్తరి విఞ్ఞాపనప్పయోగే దుక్కటం, పటిలాభేన నిస్సగ్గియం హోతి. తత్థ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, చీవరం అఞ్ఞాతకం గహపతికం తతుత్తరి విఞ్ఞాపితం నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౫౨౪) ఇమినా నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం.
సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే భిక్ఖూ ఆరబ్భ బహుచీవరవిఞ్ఞాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, ఞాతకే అఞ్ఞాతకసఞ్ఞినో వేమతికస్స వా దుక్కటం. ద్వే చీవరాని కత్వా ‘‘సేసకం ఆహరిస్సామీ’’తి వత్వా గణ్హన్తస్స, ‘‘సేసకం తుయ్హంయేవ హోతూ’’తి వుత్తస్స, న అచ్ఛిన్ననట్ఠకారణా దిన్నం గణ్హన్తస్స, వుత్తనయేన ఞాతకప్పవారితే విఞ్ఞాపేన్తస్స, అత్తనో ధనేన గణ్హన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. తతుత్తరితా, అచ్ఛిన్నాదికారణతా, అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తి, తాయ చ పటిలాభోతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని చతుత్థసదిసానేవాతి.
తతుత్తరిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౮. ఉపక్ఖటసిక్ఖాపదవణ్ణనా
అట్ఠమే భిక్ఖుం పనేవ ఉద్దిస్సాతి ‘‘ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో దస్సామీ’’తి ఏవం అపదిసిత్వా. చీవరచేతాపన్నన్తి హిరఞ్ఞాదికం చీవరమూలం. ఉపక్ఖటం హోతీతి సజ్జితం హోతి, సంహరిత్వా ఠపితం. చేతాపేత్వాతి పరివత్తేత్వా, కారేత్వా వా కిణిత్వా వాతి అత్థో. చీవరేన అచ్ఛాదేస్సామీతి వోహారవచనమేతం, ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో దస్సామీతి అయం పనేత్థ అత్థో. తత్ర చే సోతి యత్ర సో గహపతి వా గహపతానీ వా, తత్ర సో భిక్ఖు పుబ్బే అప్పవారితో ఉపసఙ్కమిత్వా చీవరే వికప్పం ఆపజ్జేయ్య చేతి అయమేత్థ పదసమ్బన్ధో. వికప్పం ఆపజ్జేయ్యాతి విసిట్ఠకప్పం అధికవిధానం ఆపజ్జేయ్య. యథా పన తమాపజ్జతి, తం దస్సేతుం సాధు వతాతిఆదిమాహ. తత్థ సాధూతి ఆయాచనే నిపాతో. వతాతి పరివితక్కే. మన్తి అత్తానం నిద్దిసతి. ఆయస్మాతి పరం ఆలపతి. ఏవరూపం వా ఏవరూపం వాతి ఆయతాదీసు అఞ్ఞతరం. కల్యాణకమ్యతం ఉపాదాయాతి సున్దరకామతం విసిట్ఠకామతం చిత్తేన గహేత్వా, తస్స ‘‘ఆపజ్జేయ్య చే’’తిఇమినా సమ్బన్ధో, సచే పన ఏవరూపం ఆపజ్జన్తస్స తస్స వచనేన యో పఠమం అధిప్పేతతో మూలం వడ్ఢేత్వా సున్దరతరం చేతాపేతి, తస్స పయోగే భిక్ఖునో దుక్కటం, పటిలాభేన నిస్సగ్గియం హోతి. తత్థ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, చీవరం పుబ్బే అప్పవారితం అఞ్ఞాతకం గహపతికం ఉపసఙ్కమిత్వా వికప్పం ఆపన్నం నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౫౨౯) ఇమినా నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం.
సావత్థియం ఉపనన్దం ఆరబ్భ చీవరే వికప్పం ఆపజ్జనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, ఞాతకే అఞ్ఞాతకసఞ్ఞినో వేమతికస్స వా దుక్కటం. మహగ్ఘం చేతాపేతుకామం అప్పగ్ఘం వా, ఏతేనేవ మూలేన ‘‘అఞ్ఞం ఏవరూపం వా దేహీ’’తి వదన్తస్స, వుత్తనయేన ఞాతకప్పవారితే విఞ్ఞాపేన్తస్స, అత్తనో ధనేన గణ్హన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. చీవరే భియ్యోకమ్యతా, అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తి, తాయ చ పటిలాభోతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని చతుత్థసదిసానేవాతి.
ఉపక్ఖటసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౯. దుతియఉపక్ఖటసిక్ఖాపదవణ్ణనా
నవమే ఇమినావ నయేన అత్థో వేదితబ్బో. ఇదఞ్హి పురిమస్స అనుపఞ్ఞత్తిసదిసం, కేవలం తత్థ ఏకస్స పీళా కతా, ఇధ ద్విన్నం, అయమేత్థ విసేసో, సేసం సబ్బం పురిమసదిసమేవ. యథా చ ద్విన్నం, ఏవం బహూనం పీళం కత్వా గణ్హతోపి ఆపత్తి వేదితబ్బా. నిస్సజ్జనవిధానే చ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, చీవరం పుబ్బే అప్పవారితే అఞ్ఞాతకే గహపతికే ఉపసఙ్కమిత్వా వికప్పం ఆపన్నం నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౫౩౪) ఇమినా నయేన వచనభేదో ఞాతబ్బోతి.
దుతియఉపక్ఖటసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౧౦. రాజసిక్ఖాపదవణ్ణనా
దసమే రాజభోగ్గోతి రాజతో భోగ్గం భుఞ్జితబ్బం అస్స అత్థీతి రాజభోగ్గో, ‘‘రాజభోగో’’తిపి పాఠో, రాజతో భోగో అస్స అత్థీతి అత్థో. చీవరచేతాపన్నన్తి హిరఞ్ఞాదికం అకప్పియం. పహిణేయ్యాతి పేసేయ్య. ఇమినాతిఆది ఆగమనసుద్ధిం దస్సేతుం వుత్తం. సచే హి ‘‘ఇదం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో దేహీ’’తి పేసేయ్య, ఆగమనస్స అసుద్ధత్తా అకప్పియవత్థుం ఆరబ్భ భిక్ఖునా కప్పియకారకోపి నిద్దిసితబ్బో న భవేయ్య. ఆభతన్తి ఆనీతం. న ఖో మయన్తిఆది ఇదం కప్పియవసేన ఆభతమ్పి చీవరమూలం ఈదిసేన దూతవచనేన అకప్పియం హోతి, తస్మా తం పటిక్ఖిపితబ్బన్తి దస్సేతుం వుత్తం. సువణ్ణం రజతం కహాపణో మాసకోతి ఇమాని హి చత్తారి నిస్సగ్గియవత్థూని, ముత్తా మణి వేళురియో సఙ్ఖో సిలా పవాళం లోహితఙ్కో మసారగల్లం సత్త ధఞ్ఞాని దాసిదాసఖేత్తవత్థుపుప్ఫారామఫలారామాదయోతి ఇమాని దుక్కటవత్థూని చ అత్తనో వా చేతియసఙ్ఘగణపుగ్గలానం వా అత్థాయ సమ్పటిచ్ఛితుం న వట్టన్తి, తస్మా తం సాదితుం న వట్టతీతి దస్సనత్థం ‘‘న ఖో మయ’’న్తిఆది వుత్తం.
చీవరఞ్చ ఖో మయం పటిగ్గణ్హామాతి ఇదం పన అత్తానం ఉద్దిస్స ఆభతత్తా వత్తుం వట్టతి, తస్మా వుత్తం. కాలేనాతి యుత్తపత్తకాలేన, యదా నో అత్థో హోతి, తదా కప్పియం చీవరం పటిగ్గణ్హామాతి అత్థో. వేయ్యావచ్చకరోతి కప్పియకారకో. నిద్దిసితబ్బోతిఇదం ‘‘అత్థి పనాయస్మతో కోచి వేయ్యావచ్చకరో’’తి కప్పియవచనేన వుత్తత్తా అనుఞ్ఞాతం. సచే పన దూతో ‘‘కో ఇమం గణ్హాతీ’’తి వా ‘‘కస్స దేమీ’’తి వా వదతి, న నిద్దిసితబ్బో. ఆరామికో వా ఉపాసకో వాతిఇదం సారుప్పతాయ వుత్తం, ఠపేత్వా పన పఞ్చ సహధమ్మికే యో కోచి కప్పియకారకో వట్టతి. ఏసో ఖో, ఆవుసోతిఇదం భిక్ఖుస్స కప్పియవచనదస్సనత్థం వుత్తం, ఏవమేవ హి వత్తబ్బం, ‘‘ఏతస్స దేహీ’’తిఆది న వత్తబ్బం. సఞ్ఞత్తో సో మయాతి ఆణత్తో సో మయా, యథా తుమ్హాకం చీవరేన అత్థే సతి చీవరం దస్సతి, ఏవం వుత్తోతి అత్థో. దూతేన హి ఏవం ఆరోచితేయేవ తం చోదేతుం వట్టతి, నేవ తస్స హత్థే దత్వా గతమత్తకారణేన. సచే పన ‘‘అయం వేయ్యావచ్చకరో’’తి సమ్ముఖా నిద్దిట్ఠో హోతి, దూతో చ సమ్ముఖా ఏవ తస్స హత్థే చేతాపన్నం దత్వా ‘‘థేరస్స చీవరం కిణిత్వా దేహీ’’తి గచ్ఛతి, ఏవం ‘‘సఞ్ఞత్తో సో మయా’’తి అవుత్తేపి చోదేతుం వట్టతి. సచే పన దూతో గచ్ఛన్తోవ ‘‘అహం తస్స హత్థే దస్సామి, తుమ్హే చీవరం గణ్హేయ్యాథా’’తి భిక్ఖునో వత్వా వా గచ్ఛతి, అఞ్ఞం వా పేసేత్వా ఆరోచాపేతి, ఏవం సతి ఇతరమ్పి చోదేతుం వట్టతియేవ. దేసనామత్తమేవ చేతం ‘‘దూతేనా’’తి. యోపి అత్తనా ఆహరిత్వా ఏవం పటిపజ్జతి, తస్మిమ్పి ఇదమేవ లక్ఖణం. అత్థో మే, ఆవుసో, చీవరేనాతి చోదనాలక్ఖణనిదస్సనమేతం. సచే హి వాచాయ చోదేతి, ఇదం వా వచనం యాయ కాయచి భాసాయ ఏతస్స అత్థో వా వత్తబ్బో, ‘‘దేహి మే, ఆహర మే’’తిఆదినా నయేన పన వత్తుం న వట్టతి. అభినిప్ఫాదేయ్యాతి ఏవం వచీభేదం కత్వా తిక్ఖత్తుం చోదయమానో పటిలాభవసేన సాధేయ్య. ఇచ్చేతం కుసలన్తి ఏతం సున్దరం.
ఛక్ఖత్తుపరమన్తి భావనపుంసకవచనమేతం. ఛక్ఖత్తుపరమఞ్హి తేన చీవరం ఉద్దిస్స తుణ్హీభూతేన ఠాతబ్బం, న నిసీదితబ్బం, న ఆమిసం పటిగ్గహేతబ్బం, న ధమ్మో భాసితబ్బో. ‘‘కింకారణా ఆగతోసీ’’తి వుత్తే పన ‘‘జానాహి, ఆవుసో’’తి ఏత్తకమేవ వత్తబ్బం. సచే నిసజ్జాదీని కరోతి, ఠానం భఞ్జతి, ఆగతకారణం వినాసేతి, ఇదం కాయేన చోదనాయ లక్ఖణదస్సనత్థం వుత్తం. ఏత్థ చ ఉక్కట్ఠపరిచ్ఛేదేన తిస్సన్నం చోదనానం ఛన్నఞ్చ ఠానానం అనుఞ్ఞాతత్తా చోదనాయ దిగుణం ఠానం అనుఞ్ఞాతం హోతి, తస్మా సచే చోదేతియేవ, న తిట్ఠతి, ఛ చోదనాయో లబ్భన్తి. సచే తిట్ఠతియేవ, న చోదేతి, ద్వాదస ఠానాని లబ్భన్తి. సచే ఉభయం కరోతి, ఏకాయ చోదనాయ ద్వే ఠానాని హాపేతబ్బాని. తత్థ యో ఏకదివసమేవ పునప్పునం గన్త్వా ఛక్ఖత్తుం చోదేతి, సకింయేవ వా గన్త్వా ‘‘అత్థో మే, ఆవుసో, చీవరేనా’’తి ఛక్ఖత్తుం వదతి, తథా ఏకదివసమేవ పునప్పునం గన్త్వా ద్వాదసక్ఖత్తుం తిట్ఠతి, సకింయేవ వా గన్త్వా తత్ర తత్ర ఠానే తిట్ఠతి, సోపి సబ్బచోదనాయో సబ్బట్ఠానాని చ భఞ్జతి, కో పన వాదో నానాదివసేసు ఏవం కరోన్తస్సాతి అయమేత్థ వినిచ్ఛయో. యే పన కప్పియకారకే దాయకో సయమేవ గన్త్వా నిసీదతి తే సతక్ఖత్తుమ్పి చోదేతుం వట్టతి. యో పన ఉభోహి పి అనిద్దిట్ఠో ముఖవేవటికకప్పియకారకో చ పరమ్ముఖకప్పియకారకో చ, సో న కిఞ్చి వత్తబ్బో, ఏవం ఇధ దసపి కప్పియకారకా దస్సితా హోన్తి.
తతో చే ఉత్తరీతి వుత్తచోదనాఠానపరిమాణతో ఉత్తరి. నిస్సగ్గియన్తి ఉత్తరి వాయామమానస్స సబ్బప్పయోగేసు దుక్కటం, పటిలాభేన నిస్సగ్గియం హోతి. ఏత్థ చ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, చీవరం అతిరేకతిక్ఖత్తుం చోదనాయ అతిరేకఛక్ఖత్తుం ఠానేన అభినిప్ఫాదితం నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౫౩౯) ఇమినా నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం. యతస్స చీవరచేతాపన్నం ఆభతన్తి యతో రాజతో వా రాజభోగ్గతో వా అస్స భిక్ఖునో చీవరచేతాపన్నం ఆనీతం, ‘‘యత్వస్సా’’తిపి పాఠో, అయమేవ అత్థో. తత్థాతి తస్స రఞ్ఞో వా రాజభోగ్గస్స వా సన్తికం, సమీపత్థే హి ఇదం భుమ్మవచనం. న తం తస్స భిక్ఖునో కిఞ్చి అత్థం అనుభోతీతి తం చేతాపన్నం తస్స భిక్ఖునో అప్పమత్తకమ్పి కమ్మం న నిప్ఫాదేతి. యుఞ్జన్తాయస్మన్తో సకన్తి ఆయస్మన్తో అత్తనో సన్తకం ధనం పాపుణన్తు. మా వో సకం వినస్సాతి తుమ్హాకం సన్తకం మా వినస్సతు. అయం తత్థ సామీచీతి అయం తత్థ అనుధమ్మతా లోకుత్తరధమ్మం అనుగతా, వత్తధమ్మతాతి అత్థో, తస్మా ఏవం అకరోన్తో వత్తభేదే దుక్కటం ఆపజ్జతి.
సావత్థియం ఉపనన్దం ఆరబ్భ ‘‘అజ్జుణ్హో, భన్తే, ఆగమేహీ’’తి (పారా. ౫౩౭) వుచ్చమానో నాగమేసి, తస్మిం వత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, ఊనకేసు చోదనాఠానేసు అతిరేకసఞ్ఞినో వేమతికస్స వా దుక్కటం. అచోదనాయ లద్ధే, సామికేహి చోదేత్వా దిన్నే, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. కప్పియకారకస్స భిక్ఖునో నిద్దిట్ఠభావో, దూతేన అప్పితతా, తతుత్తరివాయామో, తేన వాయామేన పటిలాభోతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని చతుత్థసదిసానేవాతి.
రాజసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
చీవరవగ్గో పఠమో.