౫. సఞ్చరిత్తసిక్ఖాపదవణ్ణనా

పఞ్చమే సఞ్చరిత్తన్తి ఇత్థిపురిసానం అన్తరే సంచరణభావం. సమాపజ్జేయ్యాతి సమ్మా పటిగ్గణ్హనవీమంసనపచ్చాహరణాని కరోన్తో ఆపజ్జేయ్య. ఇత్థియా వాతిఆది సమాపజ్జనాకారదస్సనం. తత్థ ఇత్థియా వా పురిసమతిన్తి పురిసేన వా తస్స మాతాపితాదీహి వా పేసితో పురిసస్స మతిం అధిప్పాయం ఇత్థియా ఆరోచేయ్యాతి అత్థో. పురిసస్స వా ఇత్థిమతిన్తి ఇత్థియా వా తస్సా మాతాపితాదీహి వా పేసితో ఇత్థియా మతిం అధిప్పాయం పురిసస్స ఆరోచేయ్యాతి అత్థో. జాయత్తనే వా జారత్తనే వాతి జాయభావే వా జారభావే వా. పురిసస్స హి మతిం ఇత్థియా ఆరోచేన్తో జాయత్తనే ఆరోచేతి, ఇత్థియా మతిం పురిసస్స ఆరోచేన్తో జారత్తనే ఆరోచేతి. అపిచ పురిసస్సేవ మతిం ఇత్థియా ఆరోచేన్తో జాయత్తనే వా ఆరోచేతి నిబద్ధభరియభావే, జారత్తనే వా మిచ్ఛాచారభావే, తేనేవస్స పదభాజనే (పారా. ౩౦౨) ‘‘జాయత్తనే వాతి జాయా భవిస్ససి, జారత్తనే వాతి జారీ భవిస్ససీ’’తి వుత్తం. ఏతేనేవ ఉపాయేన ఇత్థియా మతిం పురిసస్స ఆరోచనేపి ‘‘పతి భవిస్ససి, జారో భవిస్ససీ’’తి వత్తబ్బతా వేదితబ్బా. అన్తమసో తఙ్ఖణికాయపీతి సబ్బన్తిమేన పరిచ్ఛేదేన యా అయం తఙ్ఖణే ముహుత్తమత్తే సంవసితబ్బతో ‘‘తఙ్ఖణికా’’తి వుచ్చతి, ముహుత్తికాతి అత్థో. తస్సాపి ‘‘ముహుత్తికా భవిస్ససీ’’తి ఏవం పురిసస్స మతిం ఆరోచేన్తస్స సఙ్ఘాదిసేసో, ఏతేనేవ ఉపాయేన ‘‘ముహుత్తికో భవిస్ససీ’’తి ఏవం పురిసస్స ఇత్థిమతిం ఆరోచేన్తోపి సఙ్ఘాదిసేసం ఆపజ్జతీతి వేదితబ్బో.

సావత్థియం ఉదాయిత్థేరం ఆరబ్భ సఞ్చరిత్తసమాపజ్జనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, ‘‘అన్తమసో తఙ్ఖణికాయపీ’’తి అయమేత్థ అనుపఞ్ఞత్తి, సాధారణపఞ్ఞత్తి, ‘‘పటిగ్గణ్హాతి, వీమంసతి, అన్తేవాసిం పచ్చాహరాపేతీ’’తిఇమినా (పారా. ౩౩౮) నయేన సాణత్తికం, అఞ్ఞత్ర నాలంవచనీయాయ యాయ కాయచి ఇత్థియా అన్తమసో మాతుయాపి పురిసమతిం ఆరోచేన్తో ‘‘హోహి కిర భరియా ధనక్కీతా’’తి వత్తుకామో సచేపి ఛన్దవాసినీఆదీసు అఞ్ఞతరాకారేన ఆరోచేత్వా తాయ ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛితేపి అసమ్పటిచ్ఛితేపి పున ఆగన్త్వా యేన పహితో, తస్స తం పవత్తిం ఆరోచేతి, సఙ్ఘాదిసేసం ఆపజ్జతి. సా పన తస్స భరియా హోతు వా, మా వా, అకారణమేతం. సచేపి యస్సా సన్తికం పేసితో, తం అదిస్వా అఞ్ఞతరస్స అవస్సారోచనకస్స ‘‘ఆరోచేహీ’’తి వత్వా పచ్చాహరతి, ఆపజ్జతియేవ. ‘‘మాతురక్ఖితం బ్రూహీ’’తి పేసితస్స పన గన్త్వా అఞ్ఞం పితురక్ఖితాదీసు అఞ్ఞతరం వదన్తస్స విసఙ్కేతం హోతి, పురిసస్స వా ఇత్థియా వా వచనం ‘‘సాధూ’’తి కాయేన వా వాచాయ వా ఉభయేన వా పటిగ్గణ్హిత్వా తస్సా ఇత్థియా వా పురిసస్స వా ఆరోచేత్వా వా ఆరోచాపేత్వా వా పున యేన పేసితో, తస్స తం పవత్తిం సయం ఆరోచేన్తస్స వా అఞ్ఞేన ఆరోచాపేన్తస్స వా సఙ్ఘాదిసేసో. ఏత్తావతా హి ‘‘పటిగ్గణ్హాతి, వీమంసతి, పచ్చాహరతీ’’తిఇదం అఙ్గత్తయం సమ్పాదితమేవ హోతి, ఇతో పన యేహి కేహిచి ద్వీహి అఙ్గేహి, పణ్డకే చ అఙ్గత్తయేనాపి థుల్లచ్చయం. ఏకేన దుక్కటం. సఙ్ఘస్స వా చేతియస్స వా గిలానస్స వా కిచ్చేన గచ్ఛన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి.

సీలవిపత్తి, యేసు సఞ్చరిత్తం సమాపజ్జతి, తేసం మనుస్సజాతికతా, న నాలంవచనీయతా,

పటిగ్గణ్హనవీమంసనపచ్చాహరణానీతి ఇమానేత్థ పఞ్చ అఙ్గాని. ఛసముట్ఠానం, పణ్ణత్తిం వా అలంవచనీయభావం వా అజానన్తస్స కాయవికారేన సాసనం గహేత్వా తథేవ వీమంసిత్వా తథేవ పచ్చాహరన్తస్స కాయతో సముట్ఠాతి. ‘‘ఇత్థన్నామా ఆగమిస్సతి, తస్సా చిత్తం జానేయ్యాథా’’తి కేనచి వుత్తే ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛిత్వా తం ఆగతం వత్వా పున తస్మిం పురిసే ఆగతే ఆరోచేన్తస్స కాయేన కిఞ్చి అకతత్తా వాచతో సముట్ఠాతి. వాచాయ ‘‘సాధూ’’తి సాసనం గహేత్వా అఞ్ఞేన కరణీయేన తస్సా ఘరం గన్త్వా అఞ్ఞత్థ వా గమనకాలే తం దిస్వా వచీభేదేన వీమంసిత్వా పునపి అఞ్ఞేనేవ కారణేన తతో అపక్కమ్మ కదాచిదేవ తం పురిసం దిస్వా ఆరోచేన్తస్సాపి వాచతో సముట్ఠాతి. పణ్ణత్తిం అజానన్తస్స పన ఖీణాసవస్సాపి పితువచనేన గన్త్వా అలంవచనీయం మాతరమ్పి ‘‘ఏహి మే పితరం ఉపట్ఠాహీ’’తి వత్వా పచ్చాహరన్తస్స కాయవాచతో సముట్ఠాతి. ఇమాని తీణి అచిత్తకసముట్ఠానాని. తదుభయం పన జానిత్వా ఏతేహేవ తీహి నయేహి సమాపజ్జన్తస్స తానేవ తీణి తదుభయజాననచిత్తేన సచిత్తకాని హోన్తి, కిరియం, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, కుసలాదివసేన చేత్థ తీణి చిత్తాని, సుఖాదివసేన తిస్సో వేదనాతి.

సఞ్చరిత్తసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.