౧౩. కులదూసకసిక్ఖాపదవణ్ణనా

తేరసమే గామం వా నిగమంవాతి ఏత్థ నగరమ్పి గామే అన్తోగధమేవ. ఉపనిస్సాయ విహరతీతితత్థ పటిబద్ధచీవరాదిపచ్చయతాయ తం నిస్సాయ వసతి. పుప్ఫదానాదీహి మనుస్సానం సద్ధం వినాసేన్తో కులాని దూసేతీతి కులదూసకో. మాలావచ్ఛరోపనాదయో పాపకా సమాచారా అస్సాతి పాపసమాచారో. సో భిక్ఖూతి సో కులదూసకో భిక్ఖు. ఆయస్మా ఖో కులదూసకో…పే… అలం తే ఇధ వాసేనాతి ఇమినాస్స పబ్బాజనీయకమ్మారహతం దస్సేతి. పబ్బాజనీయకమ్మకతో పనేస యస్మిం గామే వా నిగమే వా కులదూసకకమ్మం కతం, యస్మిఞ్చ విహారే వసతి, నేవ తస్మిం గామే వా నిగమే వా చరితుం లభతి, న విహారే వసితుం. ఏవఞ్చ సో భిక్ఖూతిఏత్థ సోతి పబ్బాజనీయకమ్మకతో అధిప్పేతో. ఛన్దేన గచ్ఛన్తీతి ఛన్దగామినో, ఏస నయో సేసేసు. సో భిక్ఖూతి సో ‘‘ఛన్దగామినో’’తిఆదీని వదమానో. తస్స వచనస్స పటినిస్సగ్గాయ ఏవం వచనీయో, న కులదూసననివారణత్థాయ. కులదూసనకమ్మేన హి సో ఆపజ్జితబ్బా ఆపత్తియో పుబ్బేవ ఆపన్నో, ఏవం పనస్స విసుమ్పి సఙ్ఘమజ్ఝేపి వుచ్చమానస్స అప్పటినిస్సజ్జతో అపరం దుక్కటం. ఏవఞ్చ సోతిఆది ఇతో పుబ్బే వుత్తఞ్చ అవుత్తఞ్చ సబ్బం ఉత్తానత్థమేవ. వినిచ్ఛయకథాపి దసమే వుత్తసదిసాయేవ.

అయం పన విసేసో – ఇదం సావత్థియం అస్సజిపునబ్బసుకే భిక్ఖూ ఆరబ్భ ఛన్దగామితాదీహి పాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, అఙ్గేసు చ యథా తత్థ పరక్కమనం, ఏవం ఇధ ఛన్దాదీహి పాపనం దట్ఠబ్బన్తి.

కులదూసకసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

నిగమనవణ్ణనా

ఉద్దిట్ఠా ఖో…పే… ఏవమేతం ధారయామీతిఏత్థ పఠమం ఆపత్తి ఏతేసన్తి పఠమాపత్తికా, పఠమం వీతిక్కమనక్ఖణేయేవ ఆపజ్జితబ్బాతి అత్థో. ఇతరే పన యథా తతియే చ చతుత్థే చ దివసే హోతీతి ఏత్థ ‘‘తతియకో, చతుత్థకో’’తి వుచ్చతి, ఏవం యావతతియే సమనుభాసనకమ్మే హోన్తీతి యావతతియకాతి వేదితబ్బా. యావతీహన్తి యత్తకాని అహాని. జానం పటిచ్ఛాదేతీతి జానన్తో పటిచ్ఛాదేతి. తత్థాయం పటిచ్ఛాదనలక్ఖణస్స మాతికా – ఆపత్తి చ హోతి, ఆపత్తిసఞ్ఞీ చ, పకతత్తో చ హోతి, పకతత్తసఞ్ఞీ చ, అనన్తరాయికో చ హోతి, అనన్తరాయికసఞ్ఞీ చ, పహు చ హోతి, పహుసఞ్ఞీ చ, ఛాదేతుకామో చ హోతి, ఛాదేతి చాతి. తత్థ ఆపత్తి చ హోతి, ఆపత్తిసఞ్ఞీ చాతి యం ఆపత్తిం ఆపన్నో, సా తేరసన్నం అఞ్ఞతరా హోతి, సోపి చ తత్థ వత్థువసేన వా ‘‘ఇదం భిక్ఖూనం న వట్టతీ’’తి నామమత్తవసేన వా ‘‘అయం ఇత్థన్నామా ఆపత్తీ’’తి ఆపత్తిసఞ్ఞీయేవ హుత్వా ‘‘న దాని నం కస్సచి ఆరోచేస్సామీ’’తి ఏవం ఛాదేతుకామోవ ధురం నిక్ఖిపిత్వా అరుణం ఉట్ఠాపేతి, ఛన్నా హోతి ఆపత్తి. సచే పనేత్థ అనాపత్తిసఞ్ఞీ వా హోతి, అఞ్ఞాపత్తిక్ఖన్ధసఞ్ఞీ వా, వేమతికో వా, అచ్ఛన్నావ హోతి. పకతత్తోతి అనుక్ఖిత్తో సమానసంవాసకో. సో చే పకతత్తసఞ్ఞీ హుత్వా వుత్తనయేనేవ ఛాదేతి, ఛన్నా హోతి. అనన్తరాయికోతి యస్స దససు రాజచోరఅగ్గిఉదకమనుస్సఅమనుస్సవాళసరీసపజీవితబ్రహ్మచరియన్తరాయేసు ఏకోపి నత్థి, సో చే అనన్తరాయికసఞ్ఞీ ఛాదేతి, ఛన్నా హోతి. పహూతి యో సక్కోతి భిక్ఖునో సన్తికం గన్తుఞ్చేవ ఆరోచేతుఞ్చ, సో చే పహుసఞ్ఞీ హుత్వా ఛాదేతి, ఛన్నా హోతి. ఛాదేతుకామో చ హోతి, ఛాదేతి చాతిఇదం ఉత్తానమేవ. సచేపి హి సో సభాగం దిస్వా ‘‘అయం మే ఉపజ్ఝాయో వా ఆచరియో వా’’తి లజ్జాయ నారోచేతి, ఛన్నావ హోతి. ఉపజ్ఝాయాదిభావో హి ఇధ అప్పమాణం, సభాగమత్తమేవ పమాణం. అయం ‘‘జానం పటిచ్ఛాదేతీ’’తిపదస్స సఙ్ఖేపతో అత్థవినిచ్ఛయో.

తావతీహన్తి తత్తకాని అహాని, పటిచ్ఛాదితదివసతో పట్ఠాయ యావ ఆరోచితదివసో, తావ దివసపక్ఖమాససంవచ్ఛరవసేన యత్తకో కాలో అతిక్కన్తో, తత్తకం కాలన్తి అత్థో. అకామా పరివత్థబ్బన్తి న కామేన న వసేన, అథ ఖో అకామేన అవసేన పరివాసం సమాదాయ వత్థబ్బం. తత్థ పటిచ్ఛన్నపరివాసో సుద్ధన్తపరివాసో సమోధానపరివాసో చాతి తివిధో పరివాసో. తత్థ పటిచ్ఛన్నపరివాసో తావ యథాపటిచ్ఛన్నాయ ఆపత్తియా దాతబ్బో. కస్సచి హి ఏకాహప్పటిచ్ఛన్నా ఆపత్తి హోతి, కస్సచి ద్వీహాదిప్పటిచ్ఛన్నా. కస్సచి ఏకా ఆపత్తి హోతి, కస్సచి ద్వే వా తిస్సో వా తదుత్తరి వా. తస్మా పటిచ్ఛన్నపరివాసం దేన్తేన పఠమమేవ వుత్తనయేన పటిచ్ఛన్నభావం ఞత్వా తతో పటిచ్ఛన్నదివసే చ ఆపత్తియో చ సల్లక్ఖేత్వా సచే ఏకా ఏకాహప్పటిచ్ఛన్నా హోతి, ‘‘అహం, భన్తే, ఏకం ఆపత్తిం ఆపజ్జిం సఞ్చేతనికం సుక్కవిస్సట్ఠిం ఏకాహప్పటిచ్ఛన్న’’న్తి ఏవం పరివాసం యాచాపేత్వా ఖన్ధకే (చూళవ. ౯౮) ఆగతనయేన కమ్మవాచం వత్వా పరివాసో దాతబ్బో. అథ ద్వీహతీహాదిప్పటిచ్ఛన్నా హోతి, ద్వీహప్పటిచ్ఛన్నం తీహప్పటిచ్ఛన్నం చతూహప్పటిచ్ఛన్నం పఞ్చాహప్పటిచ్ఛన్నం…పే… చుద్దసాహప్పటిచ్ఛన్నన్తిఏవం యావ చుద్దసదివసాని దివసవసేన యోజనా కాతబ్బా, పఞ్చదసదివసప్పటిచ్ఛన్నాయం ‘‘పక్ఖప్పటిచ్ఛన్న’’న్తి యోజనా కాతబ్బా. తతో యావ ఏకూనతింసతిమో దివసో, తావ ‘‘అతిరేకపక్ఖప్పటిచ్ఛన్న’’న్తి, తతో మాసప్పటిచ్ఛన్నం అతిరేకమాసప్పటిచ్ఛన్నం ద్వేమాసప్పటిచ్ఛన్నం అతిరేకద్వేమాసప్పటిచ్ఛన్నం తేమాసప్పటిచ్ఛన్నం…పే… అతిరేకఏకాదసమాసప్పటిచ్ఛన్నన్తి ఏవం యోజనా కాతబ్బా. సంవచ్ఛరే పుణ్ణే ‘‘ఏకసంవచ్ఛరప్పటిచ్ఛన్న’’న్తి, తతో పరం అతిరేకసంవచ్ఛరం ద్వేసంవచ్ఛరం ఏవం యావ సట్ఠిసంవచ్ఛరఅతిరేకసట్ఠిసంవచ్ఛరప్పటిచ్ఛన్నన్తి, తతో వా భియ్యోపి వత్వా యోజనా కాతబ్బా.

సచే పన ద్వే తిస్సో తదుత్తరి వా ఆపత్తియో హోన్తి, యథా ‘‘ఏకం ఆపత్తి’’న్తి వుత్తం, ఏవం ‘‘ద్వే ఆపత్తియో, తిస్సో ఆపత్తియో’’తి వత్తబ్బం. తతో పరం పన సతం వా హోతు, సహస్సం వా, ‘‘సమ్బహులా’’తి వత్తుం వట్టతి. నానావత్థుకాసుపి ‘‘అహం, భన్తే, సమ్బహులా సఙ్ఘాదిసేసా ఆపత్తియో ఆపజ్జిం ఏకం సుక్కవిస్సట్ఠిం ఏకం కాయసంసగ్గం ఏకం దుట్ఠుల్లవాచం ఏకం అత్తకామం ఏకం సఞ్చరిత్తం ఏకాహప్పటిచ్ఛన్నాయో’’తి ఏవం గణనవసేన వా, ‘‘అహం, భన్తే, సమ్బహులా సఙ్ఘాదిసేసా ఆపత్తియో ఆపజ్జిం నానావత్థుకాయో ఏకాహప్పటిచ్ఛన్నాయో’’తి ఏవం వత్థుకిత్తనవసేన వా, ‘‘అహం, భన్తే, సమ్బహులా సఙ్ఘాదిసేసా ఆపత్తియో ఆపజ్జిం ఏకాహప్పటిచ్ఛన్నాయో’’తి ఏవం నామమత్తవసేన వా యోజనా కాతబ్బా. తత్థ నామం దువిధం సజాతిసాధారణం సబ్బసాధారణఞ్చ, తత్థ సఙ్ఘాదిసేసోతి సజాతిసాధారణం, ఆపత్తీతి సబ్బసాధారణం, తస్మా ‘‘సమ్బహులా ఆపత్తియో ఆపజ్జిం ఏకాహప్పటిచ్ఛన్నాయో’’తి ఏవం సబ్బసాధారణనామవసేనాపి వత్తుం వట్టతి. ఇదఞ్హి పరివాసాదివినయకమ్మం వత్థువసేన గోత్తవసేన నామవసేన ఆపత్తివసేన చ కాతుం వట్టతియేవ. తత్థ సుక్కవిస్సట్ఠీతి వత్థు చేవ గోత్తఞ్చ, సఙ్ఘాదిసేసోతి నామఞ్చేవ ఆపత్తి చ, తత్థ ‘‘సుక్కవిస్సట్ఠిం కాయసంసగ్గ’’న్తిఆదివచనేనాపి ‘‘నానావత్థుకాయో’’తివచనేనాపి వత్థు చేవ గోత్తఞ్చ గహితం హోతి, ‘‘సఙ్ఘాదిసేసో’’తివచనేనాపి ‘‘ఆపత్తియో’’తివచనేనాపి నామఞ్చేవ ఆపత్తి చ గహితా హోతి, తస్మా ఏతేసు యస్స కస్సచి వసేన కమ్మవాచా కాతబ్బా.

కమ్మవాచాపరియోసానే చ సచే అప్పభిక్ఖుకో ఆవాసో హోతి, సక్కా రత్తిచ్ఛేదం అనాపజ్జన్తేన వసితుం, తత్థేవ ‘‘పరివాసం సమాదియామి, వత్తం సమాదియామీ’’తి తిక్ఖత్తుం వత్తం సమాదాతబ్బం, సమాదియిత్వా తత్థేవ సఙ్ఘస్స ఆరోచేత్వా పున ఆగతాగతానం భిక్ఖూనం ఆరోచేన్తేన వత్తభేదఞ్చ రత్తిచ్ఛేదఞ్చ అకత్వా పరివసితబ్బం. సచే న సక్కా హోతి పరివాసం సోధేతుం, నిక్ఖిత్తవత్తేన వసితుకామో హోతి, తత్థేవ సఙ్ఘమజ్ఝే, ఏకపుగ్గలస్స వా సన్తికే ‘‘పరివాసం నిక్ఖిపామి, వత్తం నిక్ఖిపామీ’’తి పరివాసో నిక్ఖిపితబ్బో, ఏకపదేనాపి చేత్థ నిక్ఖిత్తో హోతి పరివాసో, ద్వీహి పన సునిక్ఖిత్తోయేవ, సమాదానేపి ఏసేవ నయో. నిక్ఖిత్తకాలతో పట్ఠాయ పకతత్తట్ఠానే తిట్ఠతి, అథానేన పచ్చూససమయే ఏకేన భిక్ఖునా సద్ధిం పరిక్ఖిత్తస్స విహారస్స పరిక్ఖేపతో, అపరిక్ఖిత్తస్స పరిక్ఖేపారహట్ఠానతో ద్వే లేడ్డుపాతే అతిక్కమిత్వా మహామగ్గతో ఓక్కమ్మ గుమ్బేన వా వతియా వా పటిచ్ఛన్నట్ఠానే నిసీదిత్వా అన్తోఅరుణేయేవ వత్తం సమాదియిత్వా ఆరోచేతబ్బం. యమ్పి అఞ్ఞం భిక్ఖుం పస్సతి, తస్సాపి ఆరోచేతబ్బమేవ. అరుణే ఉట్ఠితే తస్స సన్తికే వత్తం నిక్ఖిపిత్వా విహారం గన్తబ్బం. సచే సో పురే అరుణేయేవ కేనచి కరణీయేన గతో, విహారం గన్త్వా యం సబ్బపఠమం భిక్ఖుం పస్సతి, తస్స ఆరోచేత్వా నిక్ఖిపితబ్బం. ఏవం సల్లక్ఖేత్వా యావ రత్తియో పూరేన్తి, తావ పరివత్థబ్బం, అయం సఙ్ఖేపతో పటిచ్ఛన్నపరివాసవినిచ్ఛయో, విత్థారో పన సమన్తపాసాదికాయ వినయసంవణ్ణనాయ (చూళవ. అట్ఠ. ౯౭) వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బో.

ఇతరేసు పన ద్వీసు ‘‘ఆపత్తిపరియన్తం న జానాతి, రత్తిపరియన్తం న జానాతీ’’తి (చూళవ. ౧౫౭) ఇమస్మిం వత్థుస్మిం ఖన్ధకే అనుఞ్ఞాతో సుద్ధన్తపరివాసో నామ, సో దువిధో చూళసుద్ధన్తో మహాసుద్ధన్తోతి, దువిధోపి చేస రత్తిపరిచ్ఛేదం సకలం వా ఏకచ్చం వా అజానన్తస్స చ అస్సరన్తస్స చ తత్థ వేమతికస్స చ దాతబ్బో. ఆపత్తిపరియన్తం పన ‘‘ఏత్తికా అహం ఆపత్తియో ఆపన్నో’’తి జానాతు వా, మా వా, అకారణమేతం. తస్స దానవిధి ఖన్ధకే ఆగతో, వినిచ్ఛయకథా పన విత్థారతో సమన్తపాసాదికాయం (చూళవ. అట్ఠ. ౧౦౨) వుత్తా. ఇతరో పన సమోధానపరివాసో నామ, సో తివిధో హోతి ఓధానసమోధానో అగ్ఘసమోధానో మిస్సకసమోధానోతి. తత్థ ఓధానసమోధానో నామ అన్తరాపత్తిం ఆపజ్జిత్వా పటిచ్ఛాదేన్తస్స పరివుత్థదివసే ఓధునిత్వా మక్ఖేత్వా పురిమాయ ఆపత్తియా మూలదివసపరిచ్ఛేదే పచ్ఛా ఆపన్నం ఆపత్తిం సమోదహిత్వా దాతబ్బపరివాసో వుచ్చతి. అగ్ఘసమోధానో నామ సమ్బహులాసు ఆపత్తీసు యా ఏకా వా ద్వే వా తిస్సో వా సమ్బహులా వా ఆపత్తియో సబ్బచిరప్పటిచ్ఛన్నాయో, తాసం అగ్ఘేన సమోధాయ తాసం రత్తిపరిచ్ఛేదవసేన అవసేసానం ఊనతరప్పటిచ్ఛన్నానం ఆపత్తీనం దాతబ్బపరివాసో వుచ్చతి. మిస్సకసమోధానో నామ నానావత్థుకాయో ఆపత్తియో ఏకతో కత్వా దాతబ్బపరివాసో వుచ్చతి, అయం తివిధేపి సమోధానపరివాసే సఙ్ఖేపకథా, విత్థారో పన సమన్తపాసాదికాయం (చూళవ. అట్ఠ. ౧౦౨) వుత్తో, ఇదం ‘‘పరివత్థబ్బ’’న్తి పదస్స వినిచ్ఛయకథాముఖం.

ఉత్తరి ఛారత్తన్తి పరివాసతో ఉత్తరి ఛ రత్తియో. భిక్ఖుమానత్తాయాతి భిక్ఖూనం మానభావాయ, ఆరాధనత్థాయాతి వుత్తం హోతి. పటిపజ్జితబ్బన్తి వత్తితబ్బం. భిక్ఖుమానత్తఞ్చ పనేతం పటిచ్ఛన్నాపటిచ్ఛన్నవసేన దువిధం. తత్థ యస్స అప్పటిచ్ఛన్నాపత్తి హోతి, తస్స పరివాసం అదత్వా మానత్తమేవ దాతబ్బం, ఇదం అప్పటిచ్ఛన్నమానత్తం. యస్స పటిచ్ఛన్నా హోతి, తస్స పరివాసపరియోసానే దాతబ్బం మానత్తం పటిచ్ఛన్నమానత్తన్తి వుచ్చతి, ఇదం ఇధ అధిప్పేతం. ఉభిన్నమ్పి పనేతేసం దానవిధి వినిచ్ఛయకథా చ సమన్తపాసాదికాయం (చూళవ. అట్ఠ. ౧౦౨) వుత్తనయేన వేదితబ్బా, అయం పనేత్థ సఙ్ఖేపో. సచే అయం వత్తం నిక్ఖిపిత్వా పచ్చూససమయే సమాదాతుం గచ్ఛతి, సబ్బన్తిమేన పరిచ్ఛేదేన చతూహి భిక్ఖూహి సద్ధిం పరివాసే వుత్తప్పకారం పదేసం గన్త్వా ‘‘మానత్తం సమాదియామి, వత్తం సమాదియామీ’’తి సమాదియిత్వా నేసం ఆరోచేత్వా తతో తేసు గతేసు వా అగతేసు వా పురిమనయేన పటిపజ్జితబ్బం. యత్థ సియా వీసతిగణోతి ఏత్థ వీసతిసఙ్ఘో గణో అస్సాతి వీసతిగణో. తత్రాతి యత్ర సబ్బన్తిమేన పరిచ్ఛేదేన వీసతిగణో భిక్ఖుసఙ్ఘో అత్థి, తత్థ. అబ్భేతబ్బోతి అభిఏతబ్బో, సమ్పటిచ్ఛితబ్బో, అబ్భానకమ్మవసేన ఓసారేతబ్బోతి వుత్తం హోతి. అవ్హాతబ్బోతి వా అత్థో. అబ్భానకమ్మం పన పాళివసేన ఖన్ధకే (చూళవ. ౧౦౦ ఆదయో) వినిచ్ఛయవసేన సమన్తపాసాదికాయం వుత్తం. అనబ్భితోతి న అబ్భితో అసమ్పటిచ్ఛితో, అకతబ్భానకమ్మోతి వుత్తం హోతి. అనవ్హాతోతి వా అత్థో. తే చ భిక్ఖూ గారయ్హాతి యే ఊనభావం ఞత్వా అబ్భేన్తి, తే భిక్ఖూ చ గరహితబ్బా, సాతిసారా సదోసా దుక్కటం ఆపజ్జన్తీతి అత్థో. అయం తత్థ సామీచీతి అయం తత్థ అనుధమ్మతా లోకుత్తరధమ్మం అనుగతా ఓవాదానుసాసనీ సామీచి ధమ్మతా. సేసమేత్థ వుత్తనయమేవాతి.

కఙ్ఖావితరణియా పాతిమోక్ఖవణ్ణనాయ

సఙ్ఘాదిసేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.