౪. చతుత్థపారాజికవణ్ణనా

చతుత్థే అనభిజానన్తి సకసన్తానే అనుప్పన్నత్తా అత్తని అత్థిభావం అజానన్తో. ఉత్తరిమనుస్సధమ్మన్తి ఉత్తరిమనుస్సానం ఝాయీనఞ్చేవ అరియానఞ్చ ధమ్మం. అత్తుపనాయికన్తి అత్తని తం ఉపనేతి ‘‘మయి అత్థీ’’తి సముదాచరన్తో, అత్తానం వా తత్థ ఉపనేతి ‘‘అహం ఏత్థ సన్దిస్సామీ’’తి సముదాచరన్తోతి అత్తుపనాయికో, తం అత్తుపనాయికం. ఏవం కత్వా సముదాచరేయ్యాతి సమ్బన్ధో. అలమరియఞాణదస్సనన్తిఏత్థ మహగ్గతలోకుత్తరపఞ్ఞా జాననట్ఠేన ఞాణం, చక్ఖునా చ దిట్ఠమివ ధమ్మం పచ్చక్ఖకరణతో దస్సనత్థేన దస్సనన్తి ఞాణదస్సనం, అరియం విసుద్ధం ఉత్తమం ఞాణదస్సనన్తి అరియఞాణదస్సనం, అలం పరియత్తం కిలేసవిద్ధంసనసమత్థం అరియఞాణదస్సనమేత్థ ఝానాదిభేదే ఉత్తరిమనుస్సధమ్మే, అలం వా అరియఞాణదస్సనమస్సాతి అలమరియఞాణదస్సనో, తం అలమరియఞాణదస్సనం. సముదాచరేయ్యాతి వుత్తప్పకారమేతం ఉత్తరిమనుస్సధమ్మం అత్తుపనాయికం కత్వా కాయేన వా వాచాయ వా తదుభయేన వా విఞ్ఞుస్స మనుస్సజాతికస్స ఆరోచేయ్య. ఇతి జానామి ఇతి పస్సామీతి సముదాచరణాకారదస్సనమేతం, అత్తుపనాయికఞ్హి కత్వా వినా అఞ్ఞాపదేసేన సముదాచరన్తో ఏవం సముదాచరతి, తస్మా య్వాయం పదభాజనే (పారా. ౨౦౯) ‘‘పఠమం ఝానం సమాపజ్జిం, సమాపజ్జామి, సమాపన్నో’’తిఆదిభేదో వుత్తో, సో సబ్బో ఇధేవ సఙ్గహం గచ్ఛతీతి వేదితబ్బో. ‘‘ఇతి జానామి ఇతి పస్సామీ’’తి హి వదన్తో న యిదం వచనమత్తమేవ వదతి, అథ ఖో ‘‘ఇమినా చ ఇమినా చ కారణేన అయం ధమ్మో మయి అత్థీ’’తి దీపేతి, ‘‘సమాపజ్జి’’న్తిఆదీని చ వదన్తేన హి సమాపజ్జనాదీహి కారణేహి అత్థితా దీపితా హోతి, తేన వుత్తం ‘‘య్వాయం పదభాజనే పఠమం ఝానం సమాపజ్జిం, సమాపజ్జామి, సమాపన్నోతిఆదిభేదో వుత్తో, సో సబ్బో ఇధేవ సఙ్గహం గచ్ఛతీ’’తి. తతో అపరేన సమయేనాతి తతో ఆరోచితకాలతో అఞ్ఞతరస్మిం కాలే. ఇతి ఆపత్తిపటిజాననకాలదస్సనమేతం, అయం పన ఆరోచితక్ఖణేవ ఆపత్తిం ఆపజ్జతి. ఆపత్తిం పన ఆపన్నో యస్మా పరేన చోదితో వా అచోదితో వా పటిజానాతి, తస్మా ‘‘సమనుగ్గాహీయమానో వా అసమనుగ్గాహీయమానో వా’’తి వుత్తం. ఆపన్నోతి ఆరోచితక్ఖణేయేవ పారాజికం ఆపన్నో. విసుద్ధాపేక్ఖోతి అత్తనో గిహిభావాదికం విసుద్ధిం అపేక్ఖమానో ఇచ్ఛమానో. అయఞ్హి యస్మా పారాజికం ఆపన్నో, తస్మా భిక్ఖుభావే ఠత్వా అభబ్బో ఝానాదీని అధిగన్తుం, ఇచ్చస్స భిక్ఖుభావో విసుద్ధి నామ న హోతి. యస్మా పన గిహి వా ఉపాసకారామికసామణేరానం వా అఞ్ఞతరో హుత్వా దానాదీహి సగ్గమగ్గం వా ఝానాదీహి మోక్ఖమగ్గం వా ఆరాధేతుం భబ్బో హోతి, తస్మాస్స గిహిఆదిభావో విసుద్ధి నామ హోతి. తేన వుత్తం ‘‘గిహిభావాదికం విసుద్ధిం అపేక్ఖమానో’’తి. ఏవం వదేయ్యాతి ఏవం భణేయ్య, కథం? ‘‘అజానమేవం, ఆవుసో’’తిఆదిం. తత్థ అజానన్తి అజానన్తో. అపస్సన్తి అపస్సన్తో. తుచ్ఛం ముసా విలపిన్తి అహం వచనత్థవిరహతో తుచ్ఛం, వఞ్చనాధిప్పాయతో ముసా విలపిం అభణిన్తి వుత్తం హోతి. అఞ్ఞత్ర అధిమానాతి య్వాయం తిలక్ఖణం ఆరోపేత్వా సఙ్ఖారే సమ్మసన్తస్స ఆరద్ధవిపస్సకస్స అపత్తే పత్తసఞ్ఞితాసఙ్ఖాతో అధిమానో ఉప్పజ్జతి, తం అధిమానం ఠపేత్వా కేవలం పాపిచ్ఛతాయ యో సముదాచరేయ్య, అయమ్పి పారాజికో హోతీతి అత్థో.

వేసాలియం వగ్గుముదాతీరియే భిక్ఖూ ఆరబ్భ తేసం ఉత్తరిమనుస్సధమ్మారోచనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, ‘‘అఞ్ఞత్ర అధిమానా’’తి అయమేత్థ అనుపఞ్ఞత్తి, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, ‘‘పఠమం ఝానం సమాపజ్జి’’న్తిఆదినా నయేన వుత్తప్పకారం అసన్తం ఝానాదిధమ్మం ఆరోచేన్తస్స సచే యస్స కస్సచి ఆరోచేతి, సో మనుస్సజాతికో హోతి, అనన్తరమేవ ‘‘అయం ఝానలాభీ’’తి వా ‘‘అరియో’’తి వా యేన కేనచి ఆకారేన తమత్థం జానాతి, పారాజికం. సచే న జానాతి, థుల్లచ్చయం. సచే పన ‘‘యో తే విహారే వసి, సో భిక్ఖు పఠమం ఝానం సమాపజ్జీ’’తిఆదినా (పారా. ౨౨౦) నయేన అఞ్ఞాపదేసేన ఆరోచేన్తస్స జానాతి, థుల్లచ్చయం. సచే న జానాతి, దుక్కటం. అధిమానేన ఆరోచేన్తస్స, అనుల్లపనాధిప్పాయస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. సీలవిపత్తి, ఉత్తరిమనుస్సధమ్మస్స అత్తని అసన్తతా, పాపిచ్ఛతాయ తస్స ఆరోచనం, అనఞ్ఞాపదేసో, యస్స ఆరోచేతి, తస్స మనుస్సజాతికతా, తఙ్ఖణవిజాననన్తి ఇమానేత్థ పఞ్చ అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని అదిన్నాదానే వుత్తసదిసానేవాతి.

చతుత్థపారాజికవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఉద్దిట్ఠా ఖో ఆయస్మన్తో చత్తారో పారాజికా ధమ్మాతిఇదం ఇధ ఉద్దిట్ఠపారాజికపరిదీపనమేవ. సమోధానేత్వా పన సబ్బానేవ చతువీసతి పారాజికాని వేదితబ్బాని. కతమాని చతువీసతి? పాళియం ఆగతాని తావ భిక్ఖూనం చత్తారి భిక్ఖునీనం అసాధారణాని చత్తారీతి అట్ఠ, తాని ఏకాదసన్నం పణ్డకాదీనం అభబ్బభావసఙ్ఖాతేహి ఏకాదసహి పారాజికేహి సద్ధిం ఏకూనవీసతి, గిహిభావం పత్థయమానాయ భిక్ఖునియా విబ్భన్తభావపారాజికేన సద్ధిం వీసతి, అపరానిపి లమ్బీ, ముదుపిట్ఠికో, పరస్స అఙ్గజాతం ముఖేన గణ్హాతి, పరస్స అఙ్గజాతే అభినిసీదతీతి ఇమేసం చతున్నం వసేన ‘‘చత్తారి అనులోమపారాజికానీ’’తి వదన్తి, ఇతి ఇమాని చ చత్తారి, పురిమాని చ వీసతీతి సమోధానేత్వా సబ్బానేవ చతువీసతి పారాజికాని వేదితబ్బాని. న లభతి భిక్ఖూహి సద్ధిం సంవాసన్తి ఉపోసథాదిభేదం సంవాసం భిక్ఖూహి సద్ధిం న లభతి. యథా పురే, తథా పచ్ఛాతి యథా పుబ్బే గిహికాలే అనుపసమ్పన్నకాలే చ, పచ్ఛా పారాజికం ఆపన్నోపి తథేవ అసంవాసో హోతి, నత్థి తస్స భిక్ఖూహి సద్ధిం ఉపోసథాదిభేదో సంవాసోతి. తత్థాయస్మన్తే పుచ్ఛామీతి తేసు చతూసు పారాజికేసు ఆయస్మన్తే ‘‘కచ్చిత్థ పరిసుద్ధా’’తి పుచ్ఛామి. కచ్చిత్థాతి కచ్చి ఏత్థ, ఏతేసు చతూసు పారాజికేసు కచ్చి పరిసుద్ధాతి అత్థో. అథ వా కచ్చిత్థ పరిసుద్ధాతి కచ్చి పరిసుద్ధా అత్థ, భవథాతి అత్థో. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

కఙ్ఖావితరణియా పాతిమోక్ఖవణ్ణనాయ

పారాజికవణ్ణనా నిట్ఠితా.