౯. ఛత్తుపాహనవగ్గో
౧. ఛత్తుపాహనసిక్ఖాపదవణ్ణనా
ఛత్తవగ్గస్స పఠమే ఛత్తుపాహనన్తి పదభాజనే (పాచి. ౧౧౭౮-౧౧౮౨) వుత్తలక్ఖణం ఛత్తఞ్చ ఉపాహనాయో చ. ధారేయ్యాతి పరిభోగవసేన మగ్గగమనే ఏకప్పయోగేనేవ దివసమ్పి ధారేన్తియా ఏకా ఆపత్తి. సచే పన తాదిసం ఠానం పత్వా ఛత్తమ్పి అపనామేత్వా ఉపాహనాపి ఓముఞ్చిత్వా పునప్పునం ధారేతి, పయోగగణనాయ పాచిత్తియం.
సావత్థియం ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖునియో ఆరబ్భ ఛత్తుపాహనధారణవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, ‘‘అగిలానా’’తి అయమేత్థ అనుపఞ్ఞత్తి, ఛత్తస్సేవ ఉపాహనానంయేవ వా ధారణే దుక్కటం, అగిలానాయ తికపాచిత్తియం, గిలానాయ ద్వికదుక్కటం. గిలానసఞ్ఞాయ పన, ఆరామే ఆరామూపచారే ధారేన్తియా, ఆపదాసు, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఉభిన్నం ధారణం, అనుఞ్ఞాతకారణాభావోతి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని ఏళకలోమసదిసానీతి.
ఛత్తుపాహనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౨. యానసిక్ఖాపదవణ్ణనా
దుతియే యానేనాతి వయ్హాదినా. ఏత్థాపి ఓరోహిత్వా పునప్పునం అభిరుహన్తియా పయోగగణనాయ పాచిత్తియం. అనాపత్తియం ‘‘ఆరామే ఆరామూపచారే’’తి నత్థి, సేసం పఠమే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బన్తి.
యానసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౩. సఙ్ఘాణిసిక్ఖాపదవణ్ణనా
తతియే సఙ్ఘాణిన్తి యంకిఞ్చి కటూపగం. ధారేయ్యాతి కటియం పటిముఞ్చేయ్య. ఏత్థాపి ఓముఞ్చిత్వా ఓముఞ్చిత్వా ధారేన్తియా పయోగగణనాయ పాచిత్తియం.
సావత్థియం అఞ్ఞతరం భిక్ఖునిం ఆరబ్భ సఙ్ఘాణిం ధారణవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం. ఆబాధపచ్చయా కటిసుత్తం ధారేన్తియా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. సేసం వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం, ఇదం పన అకుసలచిత్తన్తి.
సఙ్ఘాణిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౪. ఇత్థాలఙ్కారసిక్ఖాపదవణ్ణనా
చతుత్థే ఇత్థాలఙ్కారన్తి సీసూపగాదీసు అఞ్ఞతరం యంకిఞ్చి పిళన్ధనం. ఇధ తస్స తస్స వసేన వత్థుగణనాయ ఆపత్తి వేదితబ్బా.
సావత్థియం ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖునియో ఆరబ్భ ఇత్థాలఙ్కారం ధారణవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, ఆబాధపచ్చయా కిఞ్చిదేవ ధారేన్తియా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. సేసం వుత్తసదిసమేవాతి.
ఇత్థాలఙ్కారసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౫. గన్ధవణ్ణకసిక్ఖాపదవణ్ణనా
పఞ్చమే గన్ధవణ్ణకేనాతి యేనకేనచి గన్ధేన చ వణ్ణకేన చ. ఇధ గన్ధాదియోజనతో పట్ఠాయ పుబ్బపయోగే దుక్కటం, నహానపరియోసానే పాచిత్తియం. ఆబాధపచ్చయా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. సేసం చతుత్థసదిసమేవాతి.
గన్ధవణ్ణకసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౬. వాసితకసిక్ఖాపదవణ్ణనా
ఛట్ఠే వాసితకేనాతి గన్ధవాసితకేన. పిఞ్ఞాకేనాతి తిలపిట్ఠేన. సేసం పఞ్చమసదిసమేవాతి.
వాసితకసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౭. భిక్ఖునిఉమ్మద్దాపనసిక్ఖాపదవణ్ణనా
సత్తమే ఉమ్మద్దాపేయ్యాతి ఉబ్బట్టాపేయ్య. పరిమద్దాపేయ్యాతి సమ్బాహాపేయ్య. ఏత్థ చ హత్థం అముఞ్చిత్వా ఉబ్బట్టనే ఏకావ ఆపత్తి, మోచేత్వా మోచేత్వా ఉబ్బట్టనే పయోగగణనాయ ఆపత్తియో. సమ్బాహనేపి ఏసేవ నయో.
సావత్థియం సమ్బహులా భిక్ఖునియో ఆరబ్భ భిక్ఖునియా ఉమ్మద్దాపనపరిమద్దాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, గిలానాయ, ఆపదాసు, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఇధ మగ్గగమనపరిస్సమోపి గేలఞ్ఞం, చోరభయాదీహి సరీరకమ్పనాదయోపి ఆపదా. సేసం చతుత్థే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బన్తి.
భిక్ఖునిఉమ్మద్దాపనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౮-౯-౧౦. సిక్ఖమానఉమ్మద్దాపనాదిసిక్ఖాపదవణ్ణనా
అట్ఠమనవమదసమేసుపి సిక్ఖమానాయ సామణేరియా గిహినియాతి ఏత్తకమేవ నానం. సేసం సత్తమసదిసమేవాతి.
సిక్ఖమానఉమ్మద్దాపనాదిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౧౧. అనాపుచ్ఛాసిక్ఖాపదవణ్ణనా
ఏకాదసమే భిక్ఖుస్స పురతోతి న అభిముఖమేవాతి అత్థో, ఇదం పన ఉపచారం సన్ధాయ కథితన్తి వేదితబ్బం. తస్మా భిక్ఖుస్స ఉపచారే అన్తమసో ఛమాయపి ‘‘నిసీదామి, అయ్యా’’తి అనాపుచ్ఛిత్వా నిసీదన్తియా పాచిత్తియం.
సావత్థియం సమ్బహులా భిక్ఖునియో ఆరబ్భ అనాపుచ్ఛా నిసీదనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, తికపాచిత్తియం, ఆపుచ్ఛితే ద్వికదుక్కటం. తస్మిం ఆపుచ్ఛితసఞ్ఞాయ, గిలానాయ, ఆపదాసు, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. భిక్ఖుస్స అనాపుచ్ఛా, ఉపచారే నిసజ్జా, అనుఞ్ఞాతకారణాభావోతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని కథినసదిసాని, ఇదం పన కిరియాకిరియన్తి.
అనాపుచ్ఛాసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౧౨. పఞ్హాపుచ్ఛనసిక్ఖాపదవణ్ణనా
ద్వాదసమే అనోకాసకతన్తి ‘‘అసుకస్మిం నామ ఠానే పుచ్ఛామీ’’తి ఏవం అకతఓకాసం, తస్మా సుత్తన్తే ఓకాసం కారాపేత్వా వినయం వా అభిధమ్మం వా పుచ్ఛన్తియా పాచిత్తియం. సేసేసుపి ఏసేవ నయో, సబ్బసో అకారితే పన వత్తబ్బమేవ నత్థి.
సావత్థియం సమ్బహులా భిక్ఖునియో ఆరబ్భ అనోకాసకతం భిక్ఖుం పఞ్హం పుచ్ఛనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం. తత్థ తత్థ ఓకాసం కారాపేత్వా పుచ్ఛన్తియా, అనోదిస్స ఓకాసం కారాపేత్వా యత్థ కత్థచి పుచ్ఛన్తియా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. భిక్ఖుస్స అనోకాసకారాపనం, పఞ్హం పుచ్ఛనన్తి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని పదసోధమ్మసదిసాని, ఇదం పన కిరియాకిరియన్తి.
పఞ్హాపుచ్ఛనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౧౩. అసంకచ్చికసిక్ఖాపదవణ్ణనా
తేరసమే అసంకచ్చికాతి అధక్ఖకఉబ్భనాభిమణ్డలసఙ్ఖాతస్స సరీరస్స పటిచ్ఛాదనత్థం అనుఞ్ఞాతసంకచ్చికవిరహితా. గామం పవిసేయ్యాతి ఏత్థ పరిక్ఖిత్తస్స గామస్స పరిక్ఖేపం, అపరిక్ఖిత్తస్స ఉపచారం అతిక్కమన్తియా వా ఓక్కమన్తియా వా పఠమపాదే దుక్కటం, దుతియే పాచిత్తియం.
సావత్థియం అఞ్ఞతరం భిక్ఖునిం ఆరబ్భ అసంకచ్చికాయ గామం పవిసనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం. యస్సా పన సంకచ్చికచీవరం అచ్ఛిన్నం వా నట్ఠం వా, తస్సా, గిలానాయ, ఆపదాసు, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. అసంకచ్చికతా, వుత్తపరిచ్ఛేదాతిక్కమో, అనుఞ్ఞాతకారణాభావోతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని ఏళకలోమసదిసానీతి.
అసంకచ్చికసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
ఛత్తుపాహనవగ్గో నవమో.
౧౦…పే…౧౬. ముసావాదాదివగ్గో
ముసావాదాదిసిక్ఖాపదవణ్ణనా
ఇతో పరేసు ముసావాదవగ్గాదీసు సత్తసు వగ్గేసు భిక్ఖుపాతిమోక్ఖవణ్ణనాయం వుత్తనయేనేవ వినిచ్ఛయో వేదితబ్బోతి.
సోళసమవగ్గో.
ఉద్దిట్ఠా ఖో అయ్యాయో ఛసట్ఠిసతా పాచిత్తియా ధమ్మాతి భిక్ఖూ ఆరబ్భ పఞ్ఞత్తా సాధారణా సత్తతి, అసాధారణా ఛన్నవుతీతి ఏవం ఛసట్ఠిసతా. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.
కఙ్ఖావితరణియా పాతిమోక్ఖవణ్ణనాయ
భిక్ఖునిపాతిమోక్ఖే
సుద్ధపాచిత్తియవణ్ణనా నిట్ఠితా.
తత్రాయం సఙ్ఖేపతో అసాధారణసిక్ఖాపదేసు సముట్ఠానవినిచ్ఛయో – గిరగ్గసమజ్జా చిత్తాగారసిక్ఖాపదం సఙ్ఘాణీ ఇత్థాలఙ్కారో గన్ధవణ్ణకో వాసితకపిఞ్ఞాకో భిక్ఖునిఆదీహి ఉమ్మద్దనపరిమద్దనాతి ఇమాని దస సిక్ఖాపదాని అచిత్తకాని లోకవజ్జాని అకుసలచిత్తాని. అయం పనేత్థ అధిప్పాయో, వినాపి చిత్తేన ఆపజ్జితబ్బత్తా అచిత్తకాని, చిత్తే పన సతి అకుసలేనేవ ఆపజ్జితబ్బత్తా లోకవజ్జాని చేవ అకుసలచిత్తాని చాతి. అవసేసాని సచిత్తకాని పణ్ణత్తివజ్జానేవ. చోరివుట్ఠాపనం గామన్తరం ఆరామసిక్ఖాపదం గబ్భినివగ్గే ఆదితో పట్ఠాయ సత్త, కుమారిభూతవగ్గే ఆదితో పట్ఠాయ పఞ్చ పురిసాదిసంసట్ఠం పారివాసికఛన్దదానం అనువస్సవుట్ఠాపనం ఏకన్తరికవుట్ఠాపనన్తి ఇమాని ఏకూనవీసతి సిక్ఖాపదాని సచిత్తకాని పణ్ణత్తివజ్జాని. అవసేసాని సచిత్తకాని లోకవజ్జానేవాతి.