౮. కుమారిభూతవగ్గో
౧-౨-౩. పఠమకుమారిభూతాదిసిక్ఖాపదవణ్ణనా
కుమారిభూతవగ్గస్స పఠమదుతియతతియాని తీహి గిహిగతసిక్ఖాపదేహి సదిసానేవ. యా పన తా సబ్బపఠమా ద్వే మహాసిక్ఖమానా, తా అతిక్కన్తవీసతివస్సాతి వేదితబ్బా. తా హి గిహిగతా వా హోన్తు, అగిహిగతా వా, సమ్ముతికమ్మాదీసు ‘‘సిక్ఖమానా’’ఇచ్చేవ వత్తబ్బా, ‘‘గిహిగతా’’తి వా ‘‘కుమారిభూతా’’తి వా న వత్తబ్బా. గిహిగతాయ దసవస్సకాలే సిక్ఖాసమ్ముతిం దత్వా ద్వాదసవస్సకాలే ఉపసమ్పదా కాతబ్బా, ఏకాదసవస్సకాలే దత్వా తేరసవస్సకాలే కాతబ్బా, ద్వాదసతేరసచుద్దసపన్నరససోళససత్తరసఅట్ఠారసవస్సకాలే సిక్ఖాసమ్ముతిం దత్వా వీసతివస్సకాలే ఉపసమ్పదా కాతబ్బా. అట్ఠారసవస్సకాలతో పట్ఠాయ చ పనాయం ‘‘గిహిగతా’’తిపి ‘‘కుమారిభూతా’’తిపి వత్తుం వట్టతి. యా పనాయం ‘‘కుమారిభూతా’’తి వుత్తా సామణేరీ, సా ‘‘గిహిగతా’’తి న వత్తబ్బా, ‘‘కుమారిభూతా’’ఇచ్చేవ వత్తబ్బా. సిక్ఖాసమ్ముతిదానవసేన పన సబ్బాపి ‘‘సిక్ఖమానా’’తి వత్తుం వట్టతీతి.
పఠమకుమారిభూతాదిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౪. ఊనద్వాదసవస్ససిక్ఖాపదవణ్ణనా
చతుత్థే ఊనద్వాదసవస్సాతి ఉపసమ్పదావసేన అపరిపుణ్ణద్వాదసవస్సా. పాచిత్తియన్తి ఉపజ్ఝాయా హుత్వా వుట్ఠాపేన్తియా వుత్తనయేనేవ దుక్కటాని అన్తరా, కమ్మవాచాపరియోసానే పాచిత్తియన్తి.
ఊనద్వాదసవస్ససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౫. పరిపుణ్ణద్వాదసవస్ససిక్ఖాపదవణ్ణనా
పఞ్చమే సఙ్ఘేన అసమ్మతాతి యస్సా సఙ్ఘేన పదభాజనే (పాచి. ౧౧౩౨) వుత్తా వుట్ఠాపనసమ్ముతి న దిన్నా. సేసం ఉభయత్థాపి మహాసిక్ఖమానాసిక్ఖాపదద్వయసదిసమేవాతి.
పరిపుణ్ణద్వాదసవస్ససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౬. ఖీయనధమ్మసిక్ఖాపదవణ్ణనా
ఛట్ఠే అలం తావ తే అయ్యే వుట్ఠాపితేనాతి వుచ్చమానాతి వుట్ఠాపనసమ్ముతియా యాచితాయ సఙ్ఘేన ఉపపరిక్ఖిపిత్వా ‘‘యస్మా బాలా అబ్యత్తా చ అలజ్జినీ చ హోతి, తస్మా అలం తావ తుయ్హం ఉపసమ్పాదితేనా’’తి ఏవం నివారీయమానా. పచ్ఛా ఖీయనధమ్మన్తి పచ్ఛా అఞ్ఞాసం బ్యత్తానం లజ్జినీనం వుట్ఠాపనసమ్ముతిం దియ్యమానం దిస్వా ‘‘అహమేవ నూన బాలా’’తిఆదీని భణమానా యత్థ కత్థచి ఖీయేయ్య. పాచిత్తియన్తి ఏవం ఖీయనధమ్మం ఆపజ్జన్తియా పాచిత్తియం.
సావత్థియం చణ్డకాళిం ఆరబ్భ ఏవం ఖీయనధమ్మం ఆపజ్జనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, పకతియా ఛన్దాదీనం వసేన కరోన్తీనం ఖీయన్తియా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. వుట్ఠాపనసమ్ముతియా యాచనం, ఉపపరిక్ఖిత్వా న ఛన్దాదివసేన పటిక్ఖిత్తాయ ‘‘సాధూ’’తి పటిస్సవో, పచ్ఛాఖీయనన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని అదిన్నాదానసదిసాని, ఇదం పన దుక్ఖవేదనన్తి.
ఖీయనధమ్మసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౭-౮. సిక్ఖమాననవుట్ఠాపనపఠమదుతియసిక్ఖాపదవణ్ణనా
సత్తమే సా పచ్ఛాతి సిక్ఖమానాయ ఉపసమ్పదాయ యాచియమానాయ సా భిక్ఖునీ ఏవం వత్వా లద్ధే చీవరే పచ్ఛా అసతి అన్తరాయే ‘‘నేవ వుట్ఠాపేస్సామి, న వుట్ఠాపనాయ ఉస్సుక్కం కరిస్సామీ’’తి ధురం నిక్ఖిపేయ్య, తస్సా సహ ధురనిక్ఖేపేన పాచిత్తియన్తి. అట్ఠమేపి ఏసేవ నయో.
ఉభయమ్పి సావత్థియం థుల్లనన్దం ఆరబ్భ ఏతేసు వత్థూసు పఞ్ఞత్తం, ద్వీసుపి సతి అన్తరాయే, పరియేసిత్వా అలభన్తియా, గిలానాయ, ఆపదాసు, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఉభయత్థ ‘‘ఏవాహం తం వుట్ఠాపేస్సామీ’’తి పటిఞ్ఞా, ఆకఙ్ఖితనిప్ఫత్తి, పచ్ఛా ధురనిక్ఖేపో, అనుఞ్ఞాతకారణాభావోతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని సమనుభాసనసదిసానీతి.
సిక్ఖమాననవుట్ఠాపనపఠమదుతియసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౯. సోకావాససిక్ఖాపదవణ్ణనా
నవమే సోకావాసన్తి సఙ్కేతం కత్వా ఆగచ్ఛమానా పురిసానం అన్తోసోకం పవేసేతీతి సోకావాసా, తం సోకావాసం. అథ వా ఘరం వియ ఘరసామికా అయమ్పి పురిససమాగమం అలభమానా సోకం ఆవిసతి, ఇతి యం ఆవిసతి, స్వాస్సా ఆవాసో హోతీతి సోకావాసా. తేనేవస్స పదభాజనే (పాచి. ౧౧౬౦) ‘‘సోకావాసా నామ పరేసం దుక్ఖం ఉప్పాదేతి, సోకం ఆవిసతీ’’తి ద్విధా అత్థో వుత్తో. పాచిత్తియన్తి ఏవరూపం వుట్ఠాపేన్తియా వుత్తనయేనేవ కమ్మవాచాపరియోసానే ఉపజ్ఝాయాయ పాచిత్తియం.
సావత్థియం థుల్లనన్దం ఆరబ్భ ఏవరూపం సిక్ఖమానం వుట్ఠాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం. అజానన్తియా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. సోకావాసతా, జాననం, వుట్ఠాపనన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని గబ్భినివుట్ఠాపనసదిసానేవాతి.
సోకావాససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౧౦. అననుఞ్ఞాతసిక్ఖాపదవణ్ణనా
దసమే మాతాపితూహీతి విజాతమాతరా చ జనకపితరా చ. సామికేనాతి యేన పరిగ్గహితా, తేన. అననుఞ్ఞాతన్తి ఉపసమ్పదత్థాయ అననుఞ్ఞాతం. ద్విక్ఖత్తుఞ్హి భిక్ఖునీహి ఆపుచ్ఛితబ్బం, పబ్బజ్జాకాలే చ ఉపసమ్పదాకాలే చ, భిక్ఖూనం పన సకిం ఆపుచ్ఛితేపి వట్టతి. తస్మా యా ఉపసమ్పదాకాలే అనాపుచ్ఛా ఉపసమ్పాదేతి, తస్సా వుత్తనయేనేవ పాచిత్తియం.
సావత్థియం థుల్లనన్దం ఆరబ్భ అననుఞ్ఞాతవుట్ఠాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం. అపలోకేత్వా వుట్ఠాపేన్తియా, తేసం అత్థిభావం అజానన్తియా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. అనపలోకనం, అత్థిభావజాననం, వుట్ఠాపనన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. అననుఞ్ఞాతసముట్ఠానం, కిరియాకిరియం, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.
అననుఞ్ఞాతసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౧౧. పారివాసికసిక్ఖాపదవణ్ణనా
ఏకాదసమే పారివాసికఛన్దదానేనాతి పారివాసియేన ఛన్దదానేన. తత్థ చతుబ్బిధం పారివాసియం పరిసపారివాసియం రత్తిపారివాసియం ఛన్దపారివాసియం అజ్ఝాసయపారివాసియన్తి.
తత్థ పరిసపారివాసియం నామ భిక్ఖూ కేనచిదేవ కరణీయేన సన్నిపతితా హోన్తి, అథ మేఘో వా ఉట్ఠహతి, ఉస్సారణా వా కరీయతి, మనుస్సా వా అజ్ఝోత్థరన్తా ఆగచ్ఛన్తి, భిక్ఖూ ‘‘అనోకాసా మయం, అఞ్ఞత్ర గచ్ఛామా’’తి ఛన్దం అవిస్సజ్జిత్వావ ఉట్ఠహన్తి, ఇదం పరిసపారివాసియం నామ, కిఞ్చాపి పరిసపారివాసియం, ఛన్దస్స పన అవిస్సట్ఠత్తా కమ్మం కాతుం వట్టతి.
పున భిక్ఖూ ‘‘ఉపోసథాదీని కరిస్సామా’’తి రత్తిం సన్నిపతిత్వా ‘‘యావ సబ్బే సన్నిపతన్తి, తావ ధమ్మం సుణిస్సామా’’తి ఏకం అజ్ఝేసన్తి, తస్మిం ధమ్మకథం కథేన్తేయేవ అరుణో ఉగ్గచ్ఛతి. సచే ‘‘చాతుద్దసికం ఉపోసథం కరిస్సామా’’తి నిసిన్నా, ‘‘పన్నరసో’’తి కాతుం వట్టతి. సచే పన్నరసికం కాతుం నిసిన్నా, పాటిపదే అనుపోసథే ఉపోసథం కాతుం న వట్టతి. అఞ్ఞం పన సఙ్ఘకిచ్చం కాతుం వట్టతి, ఇదం రత్తిపారివాసియం నామ.
పున భిక్ఖూ ‘‘కిఞ్చిదేవ అబ్భానాదిసఙ్ఘకమ్మం కరిస్సామా’’తి సన్నిసిన్నా హోన్తి, తత్రేకో నక్ఖత్తపాఠకో భిక్ఖు ఏవం వదతి ‘‘అజ్జ నక్ఖత్తం దారుణం, మా ఇదం కమ్మం కరోథా’’తి. తే తస్స వచనేన ఛన్దం విస్సజ్జేత్వా తత్థేవ నిసిన్నా హోన్తి, అథఞ్ఞో ఆగన్త్వా ‘‘నక్ఖత్తం పతిమానేన్తం, అత్థో బాలం ఉపజ్ఝగా (జా. ౧.౧.౪౯), కిం నక్ఖత్తేన కరోథా’’తి వదతి, ఇదం ఛన్దపారివాసియఞ్చేవ అజ్ఝాసయపారివాసియఞ్చ. ఏతస్మిం పారివాసియే పున ఛన్దపారిసుద్ధిం అనాహరిత్వా కమ్మం కాతుం న వట్టతి, ఇదం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘పారివాసికఛన్దదానేనా’’తి. పాచిత్తియన్తి ఏవం వుట్ఠాపేన్తియా వుత్తనయేనేవ కమ్మవాచాపరియోసానే పాచిత్తియం.
రాజగహే థుల్లనన్దం ఆరబ్భ ఏవం వుట్ఠాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం. ఛన్దం అవిస్సజ్జేత్వావ అవుట్ఠితాయ పరిసాయ వుట్ఠాపేన్తియా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. పారివాసికఛన్దదానతా, వుట్ఠాపనన్తి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని గమ్భినిసిక్ఖాపదసదిసానేవాతి.
పారివాసికసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౧౨. అనువస్ససిక్ఖాపదవణ్ణనా
ద్వాదసమే అనువస్సన్తి అనుసంవచ్ఛరం. ఏవం వుట్ఠాపేన్తియాపి వుత్తనయేనేవ పాచిత్తియం.
సావత్థియం సమ్బహులా భిక్ఖునియో ఆరబ్భ అనువస్సం వుట్ఠాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం. ఏకన్తరికం వుట్ఠాపేన్తియా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. అనువస్సతా, వుట్ఠాపనన్తి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని ఏకాదసమే వుత్తనయానేవాతి.
అనువస్ససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౧౩. ఏకవస్ససిక్ఖాపదవణ్ణనా
తేరసమే ఏకన్తరికం ఏకం వుట్ఠాపేన్తియా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. సేసం ద్వాదసమేన సదిసమేవాతి.
ఏకవస్ససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
కుమారిభూతవగ్గో అట్ఠమో.