౬. ఆరామవగ్గో

౧. ఆరామపవిసనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ఆరామవగ్గస్స పఠమే సభిక్ఖుకం ఆరామన్తి యత్థ భిక్ఖూ రుక్ఖమూలేపి వసన్తి, తం పదేసం. అనాపుచ్ఛాతి ఏత్థ భిక్ఖుసామణేరఆరామికేసు యంకిఞ్చి అనాపుచ్ఛా, పరిక్ఖిత్తస్స ఆరామస్స పరిక్ఖేపం అతిక్కమన్తియా, అపరిక్ఖిత్తస్స ఉపచారం ఓక్కమన్తియా పఠమపాదే దుక్కటం, దుతియపాదే పాచిత్తియం.

సావత్థియం సమ్బహులా భిక్ఖునియో ఆరబ్భ అనాపుచ్ఛా ఆరామం పవిసనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, ‘‘సన్తం భిక్ఖుం అనాపుచ్ఛా’’తి చ ‘‘జానం సభిక్ఖుక’’న్తి చ ఇమానేత్థ ద్వే అనుపఞ్ఞత్తియో, సభిక్ఖుకే వేమతికాయ, అభిక్ఖుకే సభిక్ఖుకసఞ్ఞాయ చేవ వేమతికాయ చ దుక్కటం. తస్మిం పన దువిధేపి అభిక్ఖుకసఞ్ఞాయ, సన్తం భిక్ఖుం ఆపుచ్ఛా పవిసన్తియా, పఠమప్పవిట్ఠానం వా భిక్ఖునీనం సీసంనులోకికాయ, యత్థ వా భిక్ఖునియో సన్నిపతితా, తత్థ ‘‘తాసం సన్తికం గచ్ఛామీ’’తి సఞ్ఞాయ, ఆరామేన వా మగ్గో హోతి, తేన గచ్ఛన్తియా, ఆపదాసు, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. సభిక్ఖుకారామతా, సభిక్ఖుకసఞ్ఞితా, వుత్తపరిచ్ఛేదాతిక్కమో, అనుఞ్ఞాతకారణాభావోతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. సమనుభాసనసమఉట్ఠానం, కిరియాకిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.

ఆరామపవిసనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. భిక్ఖుఅక్కోసనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

దుతియే అక్కోసేయ్యాతి దసన్నం అక్కోసవత్థూనం అఞ్ఞతరేన సమ్ముఖా వా పరమ్ముఖా వా అక్కోసేయ్య. పరిభాసేయ్యాతి భయమస్స ఉపదంసేయ్య. పాచిత్తియన్తి తస్సా ఏవం కరోన్తియా పాచిత్తియం.

వేసాలియం ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖునియో ఆరబ్భ ఆయస్మన్తం ఉపాలిం అక్కోసనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, తికపాచిత్తియం, అనుపసమ్పన్నే తికదుక్కటం, అత్థధమ్మఅనుసాసనిపురేక్ఖారాయ, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఉపసమ్పన్నతా, అక్కోసనపరిభాసనం, అత్థపురేక్ఖారతాదీనం అభావోతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని అదిన్నాదానసదిసాని, ఇదం పన దుక్ఖవేదనన్తి.

భిక్ఖుఅక్కోసనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. గణపరిభాసనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

తతియే చణ్డికతాతి కుద్ధా. గణన్తి భిక్ఖునిసఙ్ఘం. పరిభాసేయ్యాతి ఏత్థ ‘‘బాలా ఏతా అబ్యత్తా ఏతా, నేతా జానన్తి కమ్మం వా కమ్మదోసం వా కమ్మసమ్పత్తిం వా కమ్మవిపత్తిం వా’’తి ఏవం యత్థ కత్థచి పరిభాసన్తియా పాచిత్తియం.

సావత్థియం థుల్లనన్దం ఆరబ్భ గణం పరిభాసనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సమ్బహులా వా ఏకం వా అనుపసమ్పన్నం వా పరిభాసన్తియా దుక్కటం. సేసం దుతియసదిసమేవాతి.

గణపరిభాసనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. పవారితసిక్ఖాపదవణ్ణనా

చతుత్థే గణభోజనే వుత్తనయేన నిమన్తితా, పవారణాసిక్ఖాపదే వుత్తనయేన పవారితా వేదితబ్బా. పాచిత్తియన్తి తస్సా పురేభత్తం ఠపేత్వా యాగుఞ్చేవ సేసాని చ తీణి కాలికాని అఞ్ఞం యంకిఞ్చి ఆమిసం అజ్ఝోహరణత్థాయ పటిగ్గణ్హన్తియా గహణే దుక్కటం, అజ్ఝోహారే అజ్ఝోహారే పాచిత్తియం.

సావత్థియం సమ్బహులా భిక్ఖునియో ఆరబ్భ అఞ్ఞత్ర భుఞ్జనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, తీణి కాలికాని ఆహారత్థాయ పటిగ్గణ్హన్తియాపి అజ్ఝోహరన్తియాపి దుక్కటం. యా పన నిమన్తితా అప్పవారితా యాగుం పివతి, సామికే అపలోకేత్వా భుఞ్జతి, తీణి కాలికాని సతి పచ్చయే పరిభుఞ్జతి, తస్సా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. నిమన్తితా వా పవారితా వా తం ఉభయం వా, పురేభత్తం వుత్తలక్ఖణస్స ఆమిసస్స అజ్ఝోహారో, సామికానం అనాపుచ్ఛనన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. అద్ధానసముట్ఠానం, నిమన్తితాయ అనాపుచ్ఛా భుఞ్జన్తియా ఆపత్తిసమ్భవతో సియా కిరియాకిరియం, పవారితాయ కప్పియం కారేత్వాపి అకారేత్వాపి పరిభుఞ్జన్తియా ఆపత్తిసమ్భవతో సియా కిరియం, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.

పవారితసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. కులమచ్ఛరినీసిక్ఖాపదవణ్ణనా

పఞ్చమే కులే మచ్ఛరో కులమచ్ఛరో, కులమచ్ఛరో ఏతిస్సా అత్థి, కులం వా మచ్ఛరాయతీతి కులమచ్ఛరినీ. అస్సాతి యా ఈదిసీ భవేయ్య. పాచిత్తియన్తి తస్సా ‘‘యం కులం భిక్ఖునీనం పచ్చయే దాతుకామం, కథం నామ తత్థ భిక్ఖునియో న గచ్ఛేయ్యు’’న్తి భిక్ఖునీనం వా సన్తికే కులస్స, ‘‘కథం నామ ఇమే తాసం కిఞ్చి న దజ్జేయ్యు’’న్తి కులస్స వా సన్తికే భిక్ఖునీనం అవణ్ణం భాసన్తియా పాచిత్తియం.

సావత్థియం అఞ్ఞతరం భిక్ఖునిం ఆరబ్భ కులమచ్ఛరాయనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం. అమచ్ఛరాయిత్వా సన్తంయేవ ఆదీనవం ఆచిక్ఖన్తియా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. భిక్ఖునీనం అలాభకామతా, కులస్స వా సన్తికే భిక్ఖునీనం భిక్ఖునీనం వా సన్తికే కులస్స అవణ్ణభణనన్తి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని అదిన్నాదానసదిసాని, ఇదం పన దుక్ఖవేదనన్తి.

కులమచ్ఛరినీసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. అభిక్ఖుకావాససిక్ఖాపదవణ్ణనా

ఛట్ఠే సచే భిక్ఖునుపస్సయతో అద్ధయోజనబ్భన్తరే ఓవాదదాయకా భిక్ఖూ న వసన్తి, మగ్గో వా అఖేమో హోతి న సక్కా అనన్తరాయేన గన్తుం, అయం అభిక్ఖుకో నామ ఆవాసో. తత్థ ‘‘వస్సం వసిస్సామీ’’తి సేనాసనపఞ్ఞాపనపానీయఉపట్ఠాపనాదీని కరోన్తియా దుక్కటం, సహ అరుణుగ్గమనా పాచిత్తియం. అయమేత్థ సఙ్ఖేపో, విత్థారో పన సమన్తపాసాదికాయం (పాచి. అట్ఠ. ౧౪౪ ఆదయో) వుత్తో.

సావత్థియం సమ్బహులా భిక్ఖునియో ఆరబ్భ అభిక్ఖుకే ఆవాసే వస్సం వసనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, యత్థ పన వస్సూపగతా భిక్ఖూ పక్కన్తా వా హోన్తి విబ్భన్తా వా కాలఙ్కతా వా పక్ఖసఙ్కన్తా వా తత్థ వసన్తియా, ఆపదాసు, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. అభిక్ఖుకావాసతా, వస్సూపగమనం, అరుణుగ్గమనన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని ఏళకలోమసదిసానేవాతి.

అభిక్ఖుకావాససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. అపవారణాసిక్ఖాపదవణ్ణనా

సత్తమే వస్సంవుట్ఠాతి పురిమం వా పచ్ఛిమం వా తేమాసం వుట్ఠా. ఉభతోసఙ్ఘేతి భిక్ఖునిసఙ్ఘే చేవ భిక్ఖుసఙ్ఘే చ. అయం పనేత్థ వినిచ్ఛయకథా – భిక్ఖునీహి చాతుద్దసేయేవ సన్నిపతిత్వా ‘‘సుణాతు మే, అయ్యే, సఙ్ఘో, అజ్జ పవారణా చాతుద్దసీ, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో పవారేయ్యా’’తి ఏవం సబ్బసఙ్గాహికఞత్తిం వా, ‘‘తేవాచికం పవారేయ్యా’’తి ఏవం తేవాచికఞత్తిం వా, సతి అన్తరాయే ‘‘ద్వేవాచికం, ఏకవాచికం, సమానవస్సికం పవారేయ్యా’’తి ఏవం ద్వేవాచికాదిఞత్తిం వా ఠపేత్వా సబ్బసఙ్గాహికఞత్తి చే ఠపితా, ‘‘సఙ్ఘం, అయ్యే, పవారేమి దిట్ఠేన వా సుతేన వా పరిసఙ్కాయ వా, వదన్తు మం అయ్యాయో అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తీ పటికరిస్సామీ’’తి (చూళవ. ౪౨౭) ఏవం సకిం వా, ‘‘దుతియమ్పి, అయ్యే, సఙ్ఘం…పే… తతియమ్పి, అయ్యే, సఙ్ఘం…పే… పటికరిస్సామీ’’తి ఏవం ద్వత్తిక్ఖత్తుం వా వత్వా పటిపాటియా పవారేతబ్బం. తేవాచికాయ ఞత్తియా వచనం న హాపేతబ్బం, ద్వేవాచికాదీసు వడ్ఢేతుం వట్టతి, హాపేతుం న వట్టతి. ఏవం భిక్ఖునిసఙ్ఘే పవారేత్వా తత్థేవ ఏకా భిక్ఖునీ భిక్ఖునిక్ఖన్ధకే (చూళవ. ౪౨౭) వుత్తేన ఞత్తిదుతియకమ్మేన భిక్ఖునిసఙ్ఘస్సత్థాయ భిక్ఖుసఙ్ఘం పవారేతుం సమ్మన్నితబ్బా. తాయ సమ్మతాయ భిక్ఖునియా పన్నరసే భిక్ఖునిసఙ్ఘం ఆదాయ భిక్ఖుసఙ్ఘం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఏవమస్స వచనీయో ‘‘భిక్ఖునిసఙ్ఘో అయ్య భిక్ఖుసఙ్ఘం పవారేతి దిట్ఠేన వా సుతేన వా పరిసఙ్కాయ వా, వదతాయ్య భిక్ఖుసఙ్ఘో భిక్ఖునిసఙ్ఘం అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తో పటికరిస్సతి, దుతియమ్పి అయ్య…పే… తతియమ్పి అయ్య…పే… పస్సన్తో పటికరిస్సతీ’’తి ఏవం పవారేతబ్బం.

సచే పఞ్చవగ్గో భిక్ఖునిసఙ్ఘో న పూరతి, చతూహి వా తీహి వా గణఞత్తిం ఠపేత్వా, ద్వీహి వినా ఞత్తియా అఞ్ఞమఞ్ఞం పవారేతబ్బం. ఏకాయ ‘‘అజ్జ మే పవారణా’’తి అధిట్ఠాతబ్బం.

విహారం పన గన్త్వా ‘‘భిక్ఖునియో, అయ్య, భిక్ఖుసఙ్ఘం పవారేన్తి దిట్ఠేన వా సుతేన వా పరిసఙ్కాయ వా, వదతాయ్య భిక్ఖుసఙ్ఘో భిక్ఖునియో అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తియో పటికరిస్సన్తీ’’తి చ, ‘‘అహం, అయ్య, భిక్ఖుసఙ్ఘం పవారేమి దిట్ఠేన వా సుతేన వా పరిసఙ్కాయ వా, వదతు మం, అయ్య, భిక్ఖుసఙ్ఘో అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తీ పటికరిస్సామీ’’తి చ ఏవం తిక్ఖత్తుం వత్తబ్బం.

సచే భిక్ఖుసఙ్ఘో న పూరతి, ‘‘భిక్ఖునిసఙ్ఘో, అయ్య, అయ్యే పవారేతి దిట్ఠేన వా సుతేన వా పరిసఙ్కాయ వా, వదన్తు అయ్యా భిక్ఖునిసఙ్ఘం అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తో పటికరిస్సతీ’’తి చ, ‘‘భిక్ఖునిసఙ్ఘో, అయ్య, అయ్యం పవారేతి దిట్ఠేన వా సుతేన వా పరిసఙ్కాయ వా, వదతాయ్యో భిక్ఖునిసఙ్ఘం అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తో పటికరిస్సతీ’’తి చ ఏవం తిక్ఖత్తుం వత్తబ్బం.

ఉభిన్నం అపరిపూరియా ‘‘భిక్ఖునియో, అయ్యా, అయ్యే పవారేన్తి దిట్ఠేన వా సుతేన వా పరిసఙ్కాయ వా, వదన్తాయ్యా భిక్ఖునియో అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తియో పటికరిస్సన్తీ’’తి చ, ‘‘భిక్ఖునియో, అయ్య, అయ్యం పవారేన్తి దిట్ఠేన వా సుతేన వా పరిసఙ్కాయ వా, వదతాయ్యో భిక్ఖునియో అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తియో పటికరిస్సన్తీ’’తి చ, ‘‘అహం, అయ్యా, అయ్యే పవారేమి దిట్ఠేన వా సుతేన వా…పే… వదన్తు మం, అయ్యా, అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తీ పటికరిస్సామీ’’తి చ, ‘‘అహం, అయ్య, అయ్యం పవారేమి దిట్ఠేన వా సుతేన వా…పే… వదతు మం, అయ్యో, అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తీ పటికరిస్సామీ’’తి చ ఏవం తిక్ఖత్తుం వత్తబ్బం. సబ్బాహేవ హి ఇమినా నయేన ఉభతోసఙ్ఘే పవారితా హోతి, యా పన వస్సంవుట్ఠా ‘‘ఉభతోసఙ్ఘే ఏవం న పవారేస్సామీ’’తి ధురం నిక్ఖిపతి, తస్సా సహ ధురనిక్ఖేపేన పాచిత్తియం.

సావత్థియం సమ్బహులా భిక్ఖునియో ఆరబ్భ వస్సం వసిత్వా న పవారణావత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం. అన్తరాయే పన సతి, పరియేసిత్వా భిక్ఖూ అలభన్తియా, గిలానాయ, ఆపదాసు, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. వస్సంవుట్ఠతా, న ఉభతోసఙ్ఘే పవారణా, అనుఞ్ఞాతకారణాభావోతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని సమనుభాసనసదిసానీతి.

అపవారణాసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. ఓవాదసిక్ఖాపదవణ్ణనా

అట్ఠమే ఓవాదాయాతి గరుధమ్మస్సవనత్థాయ. సంవాసాయాతి ఉపోసథపుచ్ఛనత్థాయ చేవ పవారణత్థాయ చ. పాచిత్తియన్తి ‘‘ఏతేసం అత్థాయ న గచ్ఛామీ’’తి ధురం నిక్ఖిత్తమత్తే పాచిత్తియం.

సక్కేసు ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖునియో ఆరబ్భ ఓవాదాయ అగమనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం. అన్తరాయే పన సతి, పరియేసిత్వా దుతియికం అలభన్తియా, గిలానాయ, ఆపదాసు, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఓవాదసంవాసానం అత్థాయ అగమనం, అనుఞ్ఞాతకారణాభావోతి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని పఠమపారాజికసదిసాని, ఇదం పన అకిరియం, దుక్ఖవేదనన్తి.

ఓవాదసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. ఓవాదూపసఙ్కమనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

నవమే అన్వద్ధమాసన్తి అద్ధమాసే అద్ధమాసే. ఉపోసథపుచ్ఛకన్తి ఉపోసథపుచ్ఛనం. ఓవాదూపసఙ్కమనన్తి ఓవాదత్థాయ ఉపసఙ్కమనం. తం అతిక్కామేన్తియాతి ఏత్థ భిక్ఖునీహి తేరసే వా చాతుద్దసే వా ఆరామం గన్త్వా ‘‘అయం ఉపోసథో చాతుద్దసో పన్నరసో’’తి పుచ్ఛితబ్బం, ఉపోసథదివసే నిదానవణ్ణనాయం వుత్తనయేన ఓవాదూపసఙ్కమనం యాచితబ్బం. యా భిక్ఖునీ వుత్తప్పకారే కాలే తదుభయం న కరోతి, సా తం అతిక్కామేతి నామ, తస్సా ‘‘ఉపోసథమ్పి న పుచ్ఛిస్సామి, ఓవాదమ్పి న యాచిస్సామీ’’తి ధురం నిక్ఖిత్తమత్తే పాచిత్తియం.

సావత్థియం సమ్బహులా భిక్ఖునియో ఆరబ్భ ఉపోసథఓవాదానం అపుచ్ఛనఅయాచనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, అనాపత్తి అట్ఠమసదిసాయేవ. ఉపోసథోవాదానం అపుచ్ఛనఅయాచనాయం ధురనిక్ఖేపో, అనుఞ్ఞాతకారణాభావోతి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని సమనుభాసనసదిసానీతి.

ఓవాదూపసఙ్కమనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. పసాఖేజాతసిక్ఖాపదవణ్ణనా

దసమే పసాఖేతి నాభియా హేట్ఠా జాణుమణ్డలానం ఉపరిపదేసే. తతో హి యస్మా రుక్ఖస్స సాఖా వియ ఉభో ఊరూ పభిజ్జిత్వా గతా, తస్మా సో ‘‘పసాఖో’’తి వుచ్చతి, తస్మిం పసాఖే. గణ్డన్తి యంకిఞ్చి గణ్డం. రుధితన్తి వణం. భేదాపేయ్య వాతిఆదీసు సచే ‘‘భిన్ద ఫాలేహీ’’తి సబ్బాని ఆణాపేతి, సో చ తథేవ కరోతి, ఛ దుక్కటాని ఛ చ పాచిత్తియాని. అథాపి ‘‘యంకిఞ్చి ఏత్థ కత్తబ్బం, తం సబ్బం కరోహీ’’తి ఏవం ఆణాపేతి, సో చ సబ్బానిపి భేదనాదీని కరోతి, ఏకవాచాయ ఛ దుక్కటాని ఛ చ పాచిత్తియాని. సచే పన భేదనాదీసు ఏకంయేవ ‘‘ఇదం నామ కరోహీ’’తి ఆణాపేతి, సో చ సబ్బాని కరోతి. యం ఆణత్తం, తస్సేవ కరణే పాచిత్తియం.

సావత్థియం అఞ్ఞతరం భిక్ఖునిం ఆరబ్భ పసాఖే జాతం గణ్డం పురిసేన భేదాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, అపలోకేత్వా వా విఞ్ఞుం వా యంకఞ్చి దుతియికం గహేత్వా ఏవం కరోన్తియా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. పసాఖే జాతతా, అనపలోకనం, దుతియికాభావో, పురిసేన భేదాదీనం కారాపనన్తి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని కథినసదిసాని, ఇదం పన కిరియాకిరియన్తి.

పసాఖేజాతసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఆరామవగ్గో ఛట్ఠో.