౫. చిత్తాగారవగ్గో

౧. రాజాగారసిక్ఖాపదవణ్ణనా

చిత్తాగారవగ్గస్స పఠమే రాజాగారన్తి రఞ్ఞో కీళనఘరం. చిత్తాగారన్తి కీళనచిత్తసాలం. ఆరామన్తి కీళనఉపవనం. ఉయ్యానన్తి కీళనుయ్యానం. పోక్ఖరణిన్తి కీళనపోక్ఖరణిం. దస్సనాయాతి ‘‘ఏతేసు యంకిఞ్చి పస్సిస్సామీ’’తి గచ్ఛన్తియా పదే పదే దుక్కటం, యత్థ ఠత్వా పస్సతి, తత్థ పదం అనుద్ధరిత్వా పఞ్చాపి పస్సన్తియా ఏకావ ఆపత్తి. సచే పన తం తం విలోకేత్వా పస్సతి, గీవం పరివత్తనప్పయోగగణనాయ ఆపత్తియో, న ఉమ్మీలనగణనాయ.

సావత్థియం ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖునియో ఆరబ్భ చిత్తాగారం దస్సనాయ గమనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, భిక్ఖుస్స సబ్బత్థ దుక్కటం, అవసేసో వినిచ్ఛయో నచ్చదస్సనసిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బోతి.

రాజాగారసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. ఆసన్దిపరిభుఞ్జనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

దుతియే ఆసన్దీ నామ అతిక్కన్తప్పమాణా వుచ్చతి. పల్లఙ్కో నామ సంహారిమేన వాళేన కతోతి వుత్తో. పరిభుఞ్జేయ్యాతి ఏత్థ పన నిసీదననిపజ్జనప్పయోగగణనాయ పాచిత్తియం వేదితబ్బం.

సావత్థియం సమ్బహులా భిక్ఖునియో ఆరబ్భ ఆసన్దిపల్లఙ్కపరిభోగవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, ఆసన్దియా పాదే ఛిన్దిత్వా, పల్లఙ్కస్స వాళే భిన్దిత్వా పరిభుఞ్జన్తియా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఆసన్దిపల్లఙ్కతా, నిసీదనం నిపజ్జనం వాతి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని ఏళకలోమసదిసానీతి.

ఆసన్దిపరిభుఞ్జనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. సుత్తకన్తనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

తతియే సుత్తన్తి ఛన్నం అఞ్ఞతరం. కన్తేయ్యాతి ఏత్థ యత్తకం హత్థేన అఞ్ఛితం హోతి, తస్మిం తక్కమ్హి వేఠితే ఏకా ఆపత్తి. ఇదఞ్హి సన్ధాయ పదభాజనీయే (పాచి. ౯౮౮) ‘‘ఉజ్జవుజ్జవే’’తి వుత్తం.

సావత్థియం ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖునియో ఆరబ్భ సుత్తం కన్తనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, కన్తనతో పుబ్బే కప్పాసవిచిననం ఆదిం కత్వా సబ్బప్పయోగేసు హత్థవారగణనాయ దుక్కటం. కన్తితసుత్తం కన్తన్తియా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. అకన్తితతా, కన్తనన్తి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని ఏళకలోమసదిసానీతి.

సుత్తకన్తనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. గిహివేయ్యావచ్చసిక్ఖాపదవణ్ణనా

చతుత్థే గిహివేయ్యావచ్చన్తి గిహీనం వేయ్యావచ్చం. సచేపి హి మాతాపితరో అత్తనో కిఞ్చి కమ్మం అకారాపేత్వా తేసం యాగుపచనాదీని కరోన్తి, పుబ్బప్పయోగేసు పయోగగణనాయ దుక్కటాని ఆపజ్జిత్వా యాగుఆదీసు భాజనగణనాయ, ఖాదనీయాదీసు పూవగణనాయ పాచిత్తియం ఆపజ్జతి.

సావత్థియం సమ్బహులా భిక్ఖునియో ఆరబ్భ గిహీనం వేయ్యావచ్చకరణవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, మనుస్సేహి సఙ్ఘస్స యాగుపానే వా భత్తే వా చేతియపూజాయ వా కరీయమానాయ తేసం సహాయభావేన యాగుపచనాదీని, అత్తనో వేయ్యావచ్చకరస్స చ తానియేవ కరోన్తియా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. గిహివేయ్యావచ్చకరణం, అనుఞ్ఞాతకారణాభావోతి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని ఏళకలోమసదిసానేవాతి.

గిహివేయ్యావచ్చసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. అధికరణసిక్ఖాపదవణ్ణనా

పఞ్చమే అధికరణన్తి చతున్నం అఞ్ఞతరం. పాచిత్తియన్తి ఇధ చీవరసిబ్బనే వియ ధురం నిక్ఖిత్తమత్తే పాచిత్తియం, ఏకాహమ్పి పరిహారో నత్థి.

సావత్థియం థుల్లనన్దం ఆరబ్భ అధికరణం నవూపసమనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సేసమేత్థ చీవరసిబ్బనసిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బన్తి.

అధికరణసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. భోజనదానసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ఛట్ఠే సహత్థాతి కాయేన వా కాయప్పటిబద్ధేన వా నిస్సగ్గియేన వా ఠపేత్వా పఞ్చసహధమ్మికే అవసేసానం అఞ్ఞత్ర ఉదకదన్తపోనా యంకిఞ్చి అజ్ఝోహరణీయం దదన్తియా పాచిత్తియం.

సావత్థియం థుల్లనన్దం ఆరబ్భ అగారికస్స ఖాదనీయభోజనీయదానవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, ఉదకదన్తపోనే దుక్కటం. యా పన దాపేతి న దేతి, ఉపనిక్ఖిపిత్వా దేతి, బాహిరలేపం దేతి, తస్సా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. అఞ్ఞత్ర ఉదకదన్తపోనా అజ్ఝోహరణియం, ఠపేత్వా పఞ్చ సహధమ్మికే అఞ్ఞస్స సహత్థా దానన్తి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని ఏళకలోమసదిసానీతి.

భోజనదానసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. ఆవసథచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా

సత్తమే ఆవసథచీవరన్తి ‘‘ఉతునియో భిక్ఖునియో పరిభుఞ్జన్తూ’’తి దిన్నచీవరం. అనిస్సజ్జిత్వాతి చతుత్థే దివసే ధోవిత్వా అఞ్ఞిస్సా అన్తమసో సామణేరియాపి ఉతునియా అదత్వా. పాచిత్తియన్తి ఏవం అనిస్సజ్జిత్వా పరిభుఞ్జన్తియా పాచిత్తియం.

సావత్థియం థుల్లనన్దం ఆరబ్భ ఆవసథచీవరం అనిస్సజ్జిత్వా పరిభుఞ్జనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, తికపాచిత్తియం, నిస్సజ్జితే ద్వికదుక్కటం. తస్మిం పన నిస్సజ్జితసఞ్ఞాయ, పున పరియాయేన వా, అఞ్ఞాసం ఉతునీనం అభావేన వా, అచ్ఛిన్ననట్ఠచీవరికాయ వా, ఆపదాసు వా పరిభుఞ్జన్తియా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఆవసథచీవరతా, చతుత్థదివసతా, ధోవిత్వా అనిస్సజ్జనం, అనుఞ్ఞాతకారణాభావోతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని కథినసదిసాని, ఇదం పన కిరియాకిరియన్తి.

ఆవసథచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. ఆవసథవిహారసిక్ఖాపదవణ్ణనా

అట్ఠమే ఆవసథన్తి కవాటబద్ధవిహారం. అనిస్సజ్జిత్వాతి రక్ఖణత్థాయ అదత్వా, ‘‘ఇదం జగ్గేయ్యాసీ’’తి ఏవం అనాపుచ్ఛిత్వాతి అత్థో. చారికం పక్కమేయ్య పాచిత్తియన్తి ఏత్థ సకగామతో అఞ్ఞం గామం ఏకరత్తివాసత్థాయపి పక్కమన్తియా పరిక్ఖిత్తస్స ఆవసథస్స పరిక్ఖేపం, అపరిక్ఖిత్తస్స ఉపచారం పఠమపాదేన అతిక్కన్తమత్తే దుక్కటం, దుతియేన పాచిత్తియం.

సావత్థియం థుల్లనన్దం ఆరబ్భ ఆవసథం అనిస్సజ్జిత్వా చారికం పక్కమనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, తికపాచిత్తియం, అకవాటబద్ధే దుక్కటం, నిస్సజ్జితే ద్వికదుక్కటం. తస్మిం పన నిస్సజ్జితసఞ్ఞాయ, సతి అన్తరాయే, పటిజగ్గికం పరియేసిత్వా అలభన్తియా, గిలానాయ, ఆపదాసు, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. సకవాటబద్ధతా, వుత్తనయేన పక్కమనం, అనుఞ్ఞాతకారణాభావోతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని కథినసదిసానీతి, ఇదం పన కిరియాకిరియన్తి.

ఆవసథవిహారసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. తిరచ్ఛానవిజ్జాపరియాపుణనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

నవమే తిరచ్ఛానవిజ్జన్తి యంకిఞ్చి బాహిరకం అనత్థసంహితం హత్థిఅస్సరథధనుథరుసిప్పఆథబ్బణఖిలనవసీకరణసోసాపనమన్తాగదప్పయోగాదిభేదం పరూపఘాతకరం విజ్జం. పరియాపుణేయ్యాతి ఏత్థ యస్స కస్సచి సన్తికే తం పదాదివసేన పరియాపుణన్తియా పదగణనాయ చేవ అక్ఖరగణనాయ చ పాచిత్తియన్తి.

తిరచ్ఛానవిజ్జాపరియాపుణనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. తిరచ్ఛానవిజ్జావాచనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

దసమే వాచేయ్యాతి పదం విసేసో. ఉభయమ్పి సావత్థియం ఛబ్బగ్గియా చేవ సమ్బహులా భిక్ఖునియో చ ఆరబ్భ తిరచ్ఛానవిజ్జం పరియాపుణనవాచనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం. లేఖే, ధారణాయ చ, గుత్తత్థాయ చ యక్ఖపరిత్తనాగమణ్డలాదికే సబ్బపరిత్తే, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. తిరచ్ఛానవిజ్జతా, పరియాపుణనవాచనా, అనుఞ్ఞాతకారణాభావోతి ఇమానేత్థ ద్వీసుపి తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని పదసోధమ్మసదిసానీతి.

తిరచ్ఛానవిజ్జావాచనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

చిత్తాగారవగ్గో పఞ్చమో.