౨. రత్తన్ధకారవగ్గో

౧. రత్తన్ధకారసిక్ఖాపదవణ్ణనా

అన్ధకారవగ్గస్స పఠమే రత్తన్ధకారేతి రత్తిఅన్ధకారే. అప్పదీపేతి పజ్జోతచన్దసూరియఅగ్గీసు ఏకేకేనాపి అనోభాసితే. పురిసేనాతి సన్తిట్ఠితుం సల్లపితుఞ్చ విఞ్ఞునా మనుస్సపురిసేన సద్ధిం. సన్తిట్ఠేయ్య వాతి హత్థపాసే ఠితమత్తాయ పాచిత్తియం. సల్లపేయ్యాతి తత్థ ఠత్వా గేహసితకథం కథేన్తియాపి పాచిత్తియమేవ.

సావత్థియం అఞ్ఞతరం భిక్ఖునిం ఆరబ్భ ఏవం సన్తిట్ఠనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, పురిసస్స హత్థపాసం విజహిత్వా, యక్ఖాదీనం హత్థపాసం అవిజహిత్వాపి సన్తిట్ఠన్తియా, సల్లపేన్తియా వా దుక్కటం, యంకిఞ్చి విఞ్ఞుం దుతియం గహేత్వా ఏవం కరోన్తియా, అరహోపేక్ఖాయ, అఞ్ఞవిహితాయ, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. రత్తన్ధకారతా, పురిసస్స హత్థపాసే ఠానం వా సల్లపనం వా, సహాయాభావో, రహోపేక్ఖతాతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. థేయ్యసత్థసముట్ఠానం, కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, అకుసలచిత్తం, తివేదనన్తి.

రత్తన్ధకారసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. పటిచ్ఛన్నోకాససిక్ఖాపదవణ్ణనా

దుతియే పటిచ్ఛన్నే ఓకాసేతి కుట్టాదీసు యేన కేనచి పటిచ్ఛన్నే, ఇదమేవేత్థ నానత్తం.

పటిచ్ఛన్నోకాససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. అజ్ఝోకాససల్లపనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

తతియే అజ్ఝోకాసేతి నానం, సేసం ఉభయత్థాపి పఠమసదిసమేవాతి.

అజ్ఝోకాససల్లపనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. దుతియికఉయ్యోజనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

చతుత్థే రథికాయాతి రచ్ఛాయం. బ్యూహేతి అనివిద్ధరచ్ఛాయం. సిఙ్ఘాటకేతి చచ్చరే. నికణ్ణికం వా జప్పేయ్యాతి కణ్ణమూలే కిఞ్చి జప్పేయ్య. ఉయ్యోజేయ్యాతి అనాచారం చరితుకామతాయ ‘‘గచ్ఛ త్వ’’న్తి దుతియికం ఉయ్యోజేయ్య. పాచిత్తియన్తి పురిమనయేనేవ తావ సన్తిట్ఠనాదీసు తీణి పాచిత్తియాని, ఉయ్యోజేన్తియా పన ఉయ్యోజనే చ హత్థపాసవిజహనే చ దుక్కటం, విజహితే పాచిత్తియం.

సావత్థియం థుల్లనన్దం ఆరబ్భ ఏవం సన్తిట్ఠనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సేసం పురిమత్తయసదిసమేవ. అనాపత్తియం పన ‘‘న అనాచారం ఆచరితుకామా, సతి కరణీయే దుతియికం భిక్ఖునిం ఉయ్యోజేతీ’’తి (పాచి. ౮౫౨) ఏత్తకం అధికన్తి.

దుతియికఉయ్యోజనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. అనాపుచ్ఛాపక్కమనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

పఞ్చమే పురేభత్తన్తి అరుణుగ్గమనం ఉపాదాయ యావ మజ్ఝన్హికం. ఆసనేతి పల్లఙ్కస్సోకాసభూతే. సామికే అనాపుచ్ఛాతి తస్మిం కులే యంకిఞ్చి విఞ్ఞుం మనుస్సం అనాపుచ్ఛా. పక్కమేయ్యాతి ఏత్థ ఛన్నస్స అన్తో నిసీదిత్వా అనోవస్సకం అజ్ఝోకాసే ఉపచారం అతిక్కామేన్తియా పఠమపాదే దుక్కటం, దుతియే పాచిత్తియం.

సావత్థియం అఞ్ఞతరం భిక్ఖునిం ఆరబ్భ అనాపుచ్ఛా పక్కమనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, తికపాచిత్తియం, పల్లఙ్కస్స అనోకాసే దుక్కటం, తథా ఆపుచ్ఛితే అనాపుచ్ఛితసఞ్ఞాయ చేవ వేమతికాయ చ. ఆపుచ్ఛితసఞ్ఞాయ పన, అసంహారిమే, గిలానాయ, ఆపదాసు, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. పురేభత్తతా, అన్తరఘరే నిసజ్జా, ఆసనస్స పల్లఙ్కోకాసతా, అఞ్ఞత్ర అనుఞ్ఞాతకారణా అనాపుచ్ఛనం, వుత్తపరిచ్ఛేదాతిక్కమోతి ఇమానేత్థ పఞ్చ అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని కథినసదిసాని, ఇదం పన కిరియాకిరియన్తి.

అనాపుచ్ఛాపక్కమనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. అనాపుచ్ఛాఅభినిసీదనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ఛట్ఠే పచ్ఛాభత్తన్తి మజ్ఝన్హికే వీతివత్తే యావ సూరియస్స అత్థఙ్గమా. అభినిసీదేయ్య వాతి ఆదిమ్హి నిసీదిత్వా గచ్ఛన్తియా ఏకా ఆపత్తి, అనిసీదిత్వా నిపజ్జిత్వావ గచ్ఛన్తియాపి ఏకా, నిసీదిత్వా నిపజ్జన్తియా ద్వే.

సావత్థియం థుల్లనన్దం ఆరబ్భ ఆసనే అభినిసీదనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సేసం పఞ్చమసదిసమేవ. యథా పన తత్థ అసంహారిమే, ఏవమిధ ధువపఞ్ఞత్తే అనాపత్తీతి.

అనాపుచ్ఛాఅభినిసీదనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. అనాపుచ్ఛాసన్థరణసిక్ఖాపదవణ్ణనా

సత్తమే వికాలేతి అత్థఙ్గతే సూరియే. సేయ్యన్తి అన్తమసో పణ్ణసన్థారమ్పి, సేసం ఛట్ఠసదిసమేవ.

ఇదం పన సావత్థియం సమ్బహులా భిక్ఖునియో ఆరబ్భ వికాలే కులాని ఉపసఙ్కమిత్వా సామికే అనాపుచ్ఛిత్వా సేయ్యం సన్థరిత్వా అభినిసీదనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, అనాపత్తియఞ్చేత్థ ధువపఞ్ఞత్తం నామ నత్థీతి.

అనాపుచ్ఛాసన్థరణసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. పరఉజ్ఝాపనకసిక్ఖాపదవణ్ణనా

అట్ఠమే దుగ్గహితేన దూపధారితేనాతి యం వుత్తం, తతో అఞ్ఞథా గహితేన చ ఉపధారితేన చ. పరన్తి ‘‘అహం కిరయ్యే అయ్యం న సక్కచ్చం ఉపట్ఠహామీ’’తిఆదినా (పాచి. ౮౬౯) నయేన ఉపసమ్పన్నం ఉజ్ఝాపేన్తియా పాచిత్తియం.

సావత్థియం అఞ్ఞతరం భిక్ఖునిం ఆరబ్భ ఏవం పరం ఉజ్ఝాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, తికపాచిత్తియం, అనుపసమ్పన్నాయ తికదుక్కటం, ఉమ్మత్తికాదీనంయేవ అనాపత్తి. దుగ్గహితతా, ఉజ్ఝాపనం, యం ఉజ్ఝాపేతి, తస్సా ఉపసమ్పన్నతాతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని అదిన్నాదానసదిసాని, ఇదం పన దుక్ఖవేదనన్తి.

పరఉజ్ఝాపనకసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. పరఅభిసపనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

నవమే అభిసపేయ్యాతి సపథం కరేయ్య. తత్థ ‘‘నిరయే ఉపపజ్జామి, నిరయే ఉపపజ్జతూ’’తిఏవమాదీని వదమానా నిరయేన అభిసపతి నామ, అక్కోసతీతి అత్థో. ‘‘గిహినీ హోమి, గిహినీ హోతూ’’తిఏవమాదీని వదమానా బ్రహ్మచరియేన. తస్సా వాచాయ వాచాయ పాచిత్తియం.

సావత్థియం చణ్డకాళిం ఆరబ్భ ఏవం అభిసపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, తికపాచిత్తియం, అనుపసమ్పన్నాయ తికదుక్కటం, తిరచ్ఛానయోనియా వా పేత్తివిసయేన వా మనుస్సదోభగ్గేన వా అభిసపనే దుక్కటం. అత్థధమ్మానుసాసనిపురేక్ఖారానం ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. నిరయేన వా బ్రహ్మచరియేన వా అభిసపనం, ఉపసమ్పన్నతా, అత్థధమ్మపురేక్ఖారాదీనం అభావోతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని అట్ఠమసదిసానేవాతి.

పరఅభిసపనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. రోదనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

దసమే వధిత్వాతి హత్థాదీహి పహరిత్వా, ఉభయం కరోన్తియావ పాచిత్తియం.

సావత్థియం చణ్డకాళిం ఆరబ్భ అత్తానం వధిత్వా రోదనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, కేవలం వధన్తియా వా రోదన్తియా వా దుక్కటమేవ. ఞాతిరోగభోగబ్యసనేహి ఫుట్ఠాయ కేవలం రోదన్తియా ఏవ న వధన్తియా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. అత్తానం వధనఞ్చేవ, రోదనఞ్చాతి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని సమనుభాసనసదిసాని, ఇదం పన కిరియమేవాతి.

రోదనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

రత్తన్ధకారవగ్గో దుతియో.