౧. లసుణవగ్గో

౧. లసుణసిక్ఖాపదవణ్ణనా

పాచిత్తియేసు లసుణవగ్గస్స తావ పఠమే లసుణన్తి మగధరట్ఠే జాతం ఆమకం భణ్డికలసుణమేవ, న ఏకద్వితిమిఞ్జకం. తఞ్హి ‘‘ఖాదిస్సామీ’’తి పటిగ్గణ్హన్తియా దుక్కటం, అజ్ఝోహారే అజ్ఝోహారే పాచిత్తియం.

సావత్థియం థుల్లనన్దం ఆరబ్భ లసుణం హరాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, తికపాచిత్తియం, అలసుణే ద్వికదుక్కటం. తస్మిం పన అలసుణసఞ్ఞాయ, పలణ్డుకే, భఞ్జనకే, హరితకే, చాపలసుణే, సూపసమ్పాకే, మంససమ్పాకే, తేలసమ్పాకే, సాళవే, ఉత్తరిభఙ్గే, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఆమకలసుణఞ్చేవ, అజ్ఝోహరణఞ్చాతి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని ఏళకలోమసదిసానీతి.

లసుణసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. సమ్బాధలోమసిక్ఖాపదవణ్ణనా

దుతియే సమ్బాధేతి పటిచ్ఛన్నోకాసే, ఉపకచ్ఛకేసు చ ముత్తకరణే చాతి అత్థో. సంహరాపేయ్యాతి ఏత్థ ఖురసణ్డాసకత్తరిఆదీసు యేన కేనచి సంహరాపేన్తియా పయోగగణనాయ పాచిత్తియం, న లోమగణనాయ.

సావత్థియం ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖునియో ఆరబ్భ సమ్బాధే లోమం సంహరాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, అత్తనో అత్థాయ అఞ్ఞం ఆణాపేన్తియా సాణత్తికం, ఆపత్తిభేదోనత్థి. ఆబాధపచ్చయా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఆబాధాభావో, సమ్బాధే లోమసంహరణన్తి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని భిక్ఖునియా సద్ధిం ఏకద్ధానమగ్గగమనసిక్ఖాపదసదిసానీతి.

సమ్బాధలోమసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. తలఘాతకసిక్ఖాపదవణ్ణనా

తతియే తలఘాతకేతి అన్తమసో ఉప్పలకేసరేనాపి ముత్తకరణస్స తలఘాతనే ముత్తకరణమ్హి పహారదానే పాచిత్తియన్తి అత్థో.

సావత్థియం ద్వే భిక్ఖునియో ఆరబ్భ తలఘాతకరణవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, పురిమనయేనేవ సాణత్తికం, ఆపత్తిభేదో నత్థి. ఇతో పరం పన యత్థ నత్థి, తత్థ అవత్వావ గమిస్సామ. ఆబాధపచ్చయా గణ్డం వా వణం వా పహరన్తియా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఆబాధాభావో, ముత్తకరణే పహారదానం, ఫస్ససాదియనన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని పఠమపారాజికసదిసానీతి.

తలఘాతకసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. జతుమట్ఠకసిక్ఖాపదవణ్ణనా

చతుత్థే జతుమట్ఠకేతి జతునా కతే మట్ఠదణ్డకే. వత్థువసేనేతం వుత్తం, కామరాగేన పన ఉప్పలకేసరమ్పి పవేసేన్తియా ఆపత్తి.

సావత్థియం అఞ్ఞతరం భిక్ఖునిం ఆరబ్భ జతుమట్ఠకసాదియనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సేసం తతియసదిసమేవాతి.

జతుమట్ఠకసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. ఉదకసుద్ధికసిక్ఖాపదవణ్ణనా

పఞ్చమే ఉదకసుద్ధికన్తి ముత్తకరణస్స ధోవనం. ఆదియమానాయాతి కరోన్తియా. ద్వఙ్గులపబ్బపరమం ఆదాతబ్బన్తి ద్వీసు అఙ్గులీసు ఏకేకం కత్వా ద్వఙ్గులపబ్బపరమం ఆదాతబ్బం. తం అతిక్కామేన్తియాతి సచే ధోవనకాలే రాగవసేన విత్థారతో తతియాయ అఙ్గులియా అగ్గపబ్బం, గమ్భీరతో ఏకిస్సావ అఙ్గులియా తతియపబ్బం పవేసేతి పాచిత్తియం.

సక్కేసు అఞ్ఞతరం భిక్ఖునిం ఆరబ్భ అతిగమ్భీరం ఉదకసుద్ధికం ఆదియనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, తికపాచిత్తియం, ఊనకద్వఙ్గులపబ్బే ద్వికదుక్కటం. తస్మిం పన ఊనకసఞ్ఞాయ, ద్వఙ్గులపబ్బపరమం ఆదియన్తియా, ఆబాధపచ్చయా అతిరేకమ్పి, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి, సేసం తతియసదిసమేవాతి.

ఉదకసుద్ధికసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. ఉపతిట్ఠనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ఛట్ఠే భుఞ్జన్తస్సాతి పఞ్చన్నం భోజనానం అఞ్ఞతరం భుఞ్జతో. పానీయేనాతి సుద్ధేన వా ఉదకేన, తక్కాదీసు వా అఞ్ఞతరేన. విధూపనేనాతి యాయ కాయచి బీజనియా. ఉపతిట్ఠేయ్యాతి యా ఏతేసు ద్వీసు అఞ్ఞతరం గహేత్వా హత్థపాసే తిట్ఠతి, తస్సా పాచిత్తియం.

సావత్థియం అఞ్ఞతరం భిక్ఖునిం ఆరబ్భ భుఞ్జన్తస్స ఏవం తిట్ఠనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, తికపాచిత్తియం, హత్థపాసం విజహిత్వా ఖాదనీయం ఖాదన్తస్స ఉపతిట్ఠన్తియా దుక్కటం, అనుపసమ్పన్నే తికదుక్కటం. ‘‘ఇమం పివథ, ఇమినా బీజథా’’తి ఏవం దేన్తియా వా, దాపేన్తియా వా, అనుపసమ్పన్నం వా ఉపతిట్ఠాపనత్థం ఆణాపేన్తియా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. భుఞ్జన్తస్స భిక్ఖునో హత్థపాసే ఠానం, పానీయస్స వా విధూపనస్స వా గహణన్తి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని ఏళకలోమసదిసానీతి.

ఉపతిట్ఠనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. ఆమకధఞ్ఞసిక్ఖాపదవణ్ణనా

సత్తమే విఞ్ఞత్వాతి అన్తమసో మాతరమ్పి యాచిత్వా. భుఞ్జేయ్యాతి అజ్ఝోహరేయ్య. ఏత్థ చ విఞ్ఞత్తి చేవ భోజనఞ్చ పమాణం, తస్మా సయం విఞ్ఞత్వా అఞ్ఞాయ భజ్జనాదీని కారాపేత్వా వా, అఞ్ఞాయ విఞ్ఞాపేత్వా సయం భజ్జనాదీని కత్వా వా పటిగ్గహణతో పట్ఠాయ యావ దన్తేహి సంఖాదనం, తావ పుబ్బప్పయోగేసు దుక్కటాని, అజ్ఝోహారే అజ్ఝోహారే పాచిత్తియం.

సావత్థియం సమ్బహులా భిక్ఖునియో ఆరబ్భ ఆమకధఞ్ఞం విఞ్ఞాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సయం వా అఞ్ఞాయ వా అవిఞ్ఞత్తియా లద్ధం భజ్జనాదీని కత్వా వా కారేత్వా వా భుఞ్జన్తియా దుక్కటం, అఞ్ఞాయ విఞ్ఞత్తియా లద్ధం పన సయం భజ్జనాదీని కత్వాపి కారేత్వాపి భుఞ్జన్తియా దుక్కటమేవ. ఆబాధే సతి సేదకమ్మాదీనం అత్థాయ విఞ్ఞాపేన్తియా, అవిఞ్ఞత్తియా లబ్భమానం నవకమ్మత్థాయ సమ్పటిచ్ఛన్తియా, ఞాతకప్పవారితట్ఠానే ముగ్గమాసాదిఅపరణ్ణం విఞ్ఞాపేన్తియా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. సత్తన్నం ధఞ్ఞానం అఞ్ఞతరస్స విఞ్ఞాపనం వా విఞ్ఞాపాపనం వా, పటిలాభో, భజ్జనాదీని కత్వా వా కారేత్వా వా అజ్ఝోహరణన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని అద్ధానమగ్గసిక్ఖాపదసదిసానీతి.

ఆమకధఞ్ఞసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. పఠమఉచ్చారఛడ్డనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

అట్ఠమే సఙ్కారన్తి కచవరం. విఘాసన్తి యంకిఞ్చి పరిభుత్తావసేసం ఉచ్ఛిట్ఠోదకమ్పి దన్తకట్ఠమ్పి, అట్ఠికచలకేసు పన వత్తబ్బమేవ నత్థి. తిరోకుట్టే వా తిరోపాకారే వాతి యస్సకస్సచి కుట్టస్స వా పాకారస్స వా పరతో. ఛడ్డేయ్య వా ఛడ్డాపేయ్య వాతి సబ్బానిపేతాని ఏకతో ఛడ్డేన్తియా ఏకప్పయోగే ఏకాపత్తి, సకిం ఆణత్తియా బహుకేపి ఛడ్డితే ఏకావ.

సావత్థియం అఞ్ఞతరం భిక్ఖునిం ఆరబ్భ ఉచ్చారం తిరోకుట్టే ఛడ్డనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాణత్తికం, భిక్ఖుస్స దుక్కటం, ఓలోకేత్వా వా అవలఞ్జే వా ఛడ్డేన్తియా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఉచ్చారాదిభావో, అనోలోకనం, వలఞ్జనట్ఠానం, తిరోకుట్టతిరోపాకారతా, ఛడ్డనం వా ఛడ్డాపనం వాతి ఇమానేత్థ పఞ్చ అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని సఞ్చరిత్తసదిసాని, ఇదం పన కిరియాకిరియన్తి.

పఠమఉచ్చారఛడ్డనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. దుతియఉచ్చారఛడ్డనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

నవమే హరితేతి ఖేత్తే వా నాళికేరాదిఆరామే వా యత్థకత్థచి రోపిమహరితట్ఠానే. తాని వత్థూని ఛడ్డేన్తియా వా ఛడ్డాపేన్తియా వా పురిమనయేనేవ ఆపత్తి, తాదిసే ఠానే నిసీదిత్వా అన్తమసో ఉదకం పివిత్వా మత్థకచ్ఛిన్నం నాళికేరమ్పి ఛడ్డేన్తియా ఆపత్తియేవ.

సావత్థియం సమ్బహులా భిక్ఖునియో ఆరబ్భ ఉచ్చారాదీని హరితే ఛడ్డనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, భిక్ఖునో దుక్కటం, భిక్ఖునియాపి నిక్ఖిత్తబీజే ఖేత్తే యావ అఙ్కురో న ఉట్ఠహతి, తావ దుక్కటం, అహరితే ద్వికదుక్కటం. తస్మిం పన అహరితసఞ్ఞాయ ఛడ్డితఖేత్తే వా, సామికే అపలోకేత్వా వా ఛడ్డేన్తియా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. సేసం అట్ఠమసదిసమేవాతి.

దుతియఉచ్చారఛడ్డనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. నచ్చగీతసిక్ఖాపదవణ్ణనా

దసమే నచ్చన్తి అన్తమసో మోరనచ్చమ్పి. గీతన్తి అన్తమసో ధమ్మభాణకగీతమ్పి. వాదితన్తి అన్తమసో ఉదకభేరివాదితమ్పి. దస్సనాయాతి ఏతేసు యంకిఞ్చి దస్సనాయ గచ్ఛన్తియా పదే పదే దుక్కటం, యత్థ ఠితా పస్సతి వా సుణాతి వా, ఏకప్పయోగే ఏకాపత్తి, తం తం దిసం ఓలోకేన్తియా పయోగే పయోగే ఆపత్తి.

రాజగహే ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖునియో ఆరబ్భ నచ్చాదీని దస్సనాయ గమనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సయం తాని వత్థూని కరోన్తియా, అఞ్ఞం వా ఆణాపేన్తియా, ‘‘చేతియస్స ఉపహారం దేథా’’తి ఈదిసేన పరియాయేన వా భణన్తియా, ‘‘చేతియస్స ఉపహారం కరోమా’’తి వా వుత్తే ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛన్తియా చ పాచిత్తియమేవాతి సబ్బఅట్ఠకథాసు (పాచి. అట్ఠ. ౮౩౫-౮౩౭) వుత్తం, భిక్ఖునో సబ్బత్థ దుక్కటం. ‘‘తుమ్హాకం చేతియస్స ఉపట్ఠానం కరోమా’’తి వుత్తే పన ‘‘ఉపట్ఠానకరణం నామ సున్దర’’న్తి ఈదిసం పరియాయం భణన్తియా, ఆరామే ఠత్వా పస్సన్తియా వా సుణన్తియా వా, తథా అత్తనో ఠితోకాసం ఆగన్త్వా పయోజితం పటిపథం గచ్ఛన్తియా సమ్ముఖీభూతం సలాకభత్తాదికే సతి కరణీయే గన్త్వా, ఆపదాసు వా సమజ్జట్ఠానం పవిసిత్వాపి పస్సన్తియా వా సుణన్తియా వా, ఉమ్మత్తికాదీనఞ్చ అనాపత్తి. నచ్చాదీనం అఞ్ఞతరతా, అఞ్ఞత్ర అనుఞ్ఞాతకారణా గమనం, దస్సనం వా సవనం వాతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని ఏళకలోమసదిసాని, ఇదం పన లోకవజ్జం, అకుసలచిత్తం, తివేదనన్తి.

నచ్చగీతసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

లసుణవగ్గో పఠమో.