౮. సిఙ్గాలసుత్తవణ్ణనా

నిదానవణ్ణనా

౨౪౨. పాకారేన పరిక్ఖిత్తన్తి పదం ఆనేత్వా సమ్బన్ధో. గోపురట్టాలకయుత్తన్తి ద్వారపాసాదేన చేవ తత్థ తత్థ పాకారమత్థకే పతిట్ఠాపితఅట్టాలకేహి చ యుత్తం. వేళూహి పరిక్ఖిత్తత్తా, అబ్భన్తరే పుప్ఫూపగఫలూపగరుక్ఖసఞ్ఛన్నత్తా చ నీలోభాసం. ఛాయూదకసమ్పత్తియా, భూమిభాగసమ్పత్తియా చ మనోరమం.

కాళకవేసేనాతి కలన్దకరూపేన. నివాపన్తి భోజనం. తన్తి ఉయ్యానం.

‘‘ఖో పనా’’తి వచనాలఙ్కారమత్తమేతన్తి తేన సమయేనాతి అత్థవచనం యుత్తం. గహపతి మహాసాలోతి గహపతిభూతో మహాసారో, ర-కారస్స ల-కారం కత్వా అయం నిద్దేసో. విభవసమ్పత్తియా మహాసారప్పత్తో కుటుమ్బికో. ‘‘పుత్తో పనస్స అస్సద్ధో’’తిఆది అట్ఠుప్పత్తికో యం సుత్తనిక్ఖేపోతి తం అట్ఠుప్పత్తిం దస్సేతుం ఆరద్ధం. కమ్మఫలసద్ధాయ అభావేన అస్సద్ధో. రతనత్తయే పసాదాభావేన అప్పసన్నో. ఏవమాహాతి ఏవం ఇదాని వుచ్చమానాకారేన వదతి.

యావజీవం అనుస్సరణీయా హోతి హితేసితాయ వుత్తా పచ్ఛిమా వాచాతి అధిప్పాయేన. పుథుదిసాతి విసుం విసుం దిసా, తా పన అనేకాతి ఆహ ‘‘బహుదిసా’’తి.

౨౪౩. ‘‘న తావ పవిట్ఠో’’తిఆదీసు వత్తబ్బం హేట్ఠా వుత్తమేవ. న ఇదానేవాతి న ఇమాయ ఏవ వేలాయ. కిం చరహీతి ఆహ ‘‘పచ్చూససమయేపీ’’తిఆది. గిహివినయన్తి గిహీనం గహట్ఠానం వినయతన్తిభూతం ‘‘గిహినా ఏవం వత్తితబ్బ’’న్తి గహట్ఠాచారస్స గహట్ఠవత్తస్స అనవసేసతో ఇమస్మిం సుత్తే సవిసేసం కత్వా వుత్తత్తా. తథేవాతి యథా బుద్ధచక్ఖునా దిట్ఠం, తథేవ పస్సి. నమస్సతి వత్తవసేన కత్తబ్బన్తి గహేత్వా ఠితత్తా.

ఛదిసాదివణ్ణనా

౨౪౪. వచనం సుత్వావ చిన్తేసి బుద్ధానుభావేన అత్తసమ్మాపణిధాననిమిత్తేన పుఞ్ఞబలేన చ చోదియమానో. న కిర తా ఏతాతి తా ఛ దిసా ఏతా ఇదాని మయా నమస్సియమానా పురత్థిమాదికా న హోన్తి కిరాతి. నిపాతమత్తన్తి అనత్థకభావం తస్స వదతి. పుచ్ఛాపదన్తి పుచ్ఛావచనం.

భగవా గహపతిపుత్తేన నమస్సితబ్బా ఛ దిసా పుచ్ఛితో దేసనాకుసలతాయ ఆదితో ఏవ తా అకథేత్వా తస్స తావ పటిపత్తియా నం భాజనభూతం కాతుం వజ్జనీయవజ్జనత్థఞ్చేవ సేవితబ్బసేవనత్థఞ్చ ఓవాదం దేన్తో ‘‘యతో ఖో గహపతిపుత్తా’’తిఆదినా దేసనం ఆరభి. తత్థ కమ్మకిలేసాతి కమ్మభూతా సంకిలేసా. కిలిస్సన్తీతి కిలిట్ఠా మలీనా వియ ఠితా, ఉపతాపితా చ హోన్తీతి అత్థో. తస్మాతి కిలిస్సననిమిత్తత్తా. యదిపి సురాపానం పఞ్చవేరభావేన ఉపాసకేహి పరివజ్జనీయం, తస్స పన అపాయముఖభావేన పరతో వత్తుకామతాయ పాణాతిపాతాదికే ఏవ సన్ధాయ ‘‘చత్తారో’’తి వుత్తం, న ‘‘పఞ్చా’’తి. ‘‘విసుం అకమ్మపథభావతో చా’’తి అపరే. ‘‘సురాపానమ్పి ‘సురామేరయపానం, భిక్ఖవే, ఆసేవితం భావితం బహులీకతం నిరయసంవత్తనిక’న్తిఆది (అ. ని. ౮.౪౦) వచనతో విసుం కమ్మపథభావేన ఆగతం. తథా హి తం దుచ్చరితకమ్మం హుత్వా దుగ్గతిగామిపిట్ఠివత్తకభావేన నియత’’న్తి కేచి, తేసం మతేన ఏకాదస కమ్మపథా సియుం. తస్మా యథావుత్తేస్వేవ కమ్మపథేసు ఉపకారకత్తసభాగత్తవసేన అనుప్పవేసో దట్ఠబ్బోతి ‘‘విసుం అకమ్మపథభావతో చా’’తి సువుత్తమేతం. సురాపానస్స భోగాపాయముఖభావేన వత్తుకామతాయ ‘‘చత్తారో’’ త్వేవ అవోచ. తిట్ఠతి ఏత్థ ఫలం తదాయత్తవుత్తితాయాతి ఠానం, హేతూతి ఆహ ‘‘ఠానేహీతి కారణేహీ’’తి. అపేన్తి అపగచ్ఛన్తి, అపేతి వా ఏతేహీతి అపాయా, అపాయానం, అపాయా ఏవ వా ముఖాని ద్వారానీతి అపాయముఖాని. వినాసముఖానీతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో.

కిఞ్చాపి ‘‘అరియసావకస్సా’’తి పుబ్బే సాధారణతో వుత్తం, విసేసతో పన పఠమాయ భూమియం ఠితస్సేవ వక్ఖమాననయో యుజ్జతీతి ‘‘సోతి సో సోతాపన్నో’’తి వుత్తం. పాపక-సద్దో నిహీనపరియాయోతి ‘‘లామకేహీ’’తి వుత్తం. అపాయదుక్ఖం, వట్టదుక్ఖఞ్చ పాపేన్తీతి వా పాపకా, తేహి పాపకేహి. ఛ దిసా పటిచ్ఛాదేన్తోతి తేన తేన భాగేన దిస్సన్తీతి ‘‘దిసా’’తి సఞ్ఞితే ఛ భాగే సత్తే యథా తేహి సద్ధిం అత్తనో ఛిద్దం న హోతి, ఏవం పటిచ్ఛాదేన్తో పటిసన్ధారేన్తో. విజిననత్థాయాతి అభిభవనత్థాయ. యో హి దిట్ఠధమ్మికం, సమ్పరాయికఞ్చ అనత్థం పరివజ్జనవసేన అభిభవతి, తతో ఏవ తదుభయత్థం సమ్పాదేతి, సో ఉభయలోకవిజయాయ పటిపన్నో నామ హోతి పచ్చత్థికనిగ్గణ్హనతో, సకత్థసమ్పాదనతో చ. తేనాహ ‘‘అయఞ్చేవ లోకో’’తిఆది. పాణాతిపాతాదీని పఞ్చ వేరాని వేరప్పసవనతో. ఆరద్ధో హోతీతి సంసాధితో హోతి, తయిదం సంసాధనం కిత్తిసద్దేన ఇధ సత్తానం చిత్తతోసనేన, వేరాభావాపాదనేన చ హోతీతి ఆహ ‘‘పరితోసితో చేవ నిప్ఫాదితో చా’’తి. పున పఞ్చ వేరానీతి పఞ్చ వేరఫలాని ఉత్తరపదలోపేన.

కతమస్సాతి కతమే అస్స. కిలేససమ్పయుత్తత్తా కిలేసోతి తంయోగతో తంసదిసం వదతి యథా ‘‘పీతిసుఖం పఠమం ఝానం, (దీ. ని. ౧.౨౨౬; మ. ని. ౧.౨౭౧, ౨౮౭, ౨౯౭; సం. ని. ౨.౧౫౨; అ. ని. ౪.౧౨౩; ౫.౨౮; పారా. ౧౧; ధ. స. ౪౯౯; విభ. ౫౦౮) నీలం వత్థ’’న్తి చ. సమ్పయుత్తతా చేత్థ తదేకట్ఠతాయ వేదితబ్బా, న ఏకుప్పాదాదితాయ. ఏవఞ్చ కత్వా పాణాతిపాతకమ్మస్స దిట్ఠిమానలోభాదీహిపి కిలిట్ఠతా సిద్ధా హోతి, మిచ్ఛాచారస్స దోసాదీహి కిలిట్ఠతా. తేనాహ ‘‘సంకిలేసోయేవా’’తిఆది. పుబ్బే వుత్తఅత్థవసేన పన సమ్ముఖేనపి నేసం కిలేసపరియాయో లబ్భతేవ. ఏతదత్థపరిదీపకమేవాతి యో ‘‘పాణాతిపాతో ఖో’’తిఆదినా వుత్తో, ఏతస్స అత్థస్స పరిదీపకమేవ. యది ఏవం కస్మా పున వుత్తన్తి ఆహ ‘‘గాథాబన్ధ’’న్తి, తస్స అత్థస్స సుఖగ్గహణత్థం భగవా గాథాబన్ధం అవోచాతి అధిప్పాయో.

చతుఠానాదివణ్ణనా

౨౪౬. ‘‘పాపకమ్మం కరోతీ’’తి కస్మా అయం ఉద్దేసనిద్దేసో పవత్తోతి అన్తోలీనచోదనం సన్ధాయ ‘‘ఇదం భగవా’’తిఆది వుత్తం. సుక్కపక్ఖవసేన హి ఉద్దేసో కతో, కణ్హపక్ఖవసేన చ నిద్దేసో ఆరద్ధో. కారకేతి పాపకమ్మస్స కారకే. అకారకో పాకటో హోతి యథా పటిపజ్జన్తో పాపం కరోతి నామ, తథా అప్పటిపజ్జనతో. సంకిలేసధమ్మవివజ్జనపుబ్బకం వోదానధమ్మపటిపత్తిఆచిక్ఖనం ఇధ దేసనాకోసల్లం. పఠమతరం కారకం దస్సేన్తో ఆహ యథా ‘‘వామం ముఞ్చ దక్ఖిణం గణ్హా’’తి (ధ. స. అట్ఠ. ౪౯౮) తథా హి భగవా అట్ఠతింస మఙ్గలాని దస్సేన్తో ‘‘అసేవనా చ బాలాన’’న్తి (ఖు. పా. ౫.౩; సు. ని. ౨౬౨) వత్వా ‘‘పణ్డితానఞ్చ సేవనా’’తి (ఖు. పా. ౫.౩; సు. ని. ౨౬౨) అవోచ. ఛన్దాగతిన్తి ఏత్థ సన్ధివసేన సరలోపోతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఛన్దేన పేమేన అగతి’’న్తి. ఛన్దాతి హేతుమ్హి నిస్సక్కవచనన్తి ఆహ ‘‘ఛన్దేనా’’తి. ఛన్ద-సద్దో చేత్థ తణ్హాపరియాయో, న కుసలచ్ఛన్దాదిపరియాయోతి ఆహ ‘‘పేమేనా’’తి. పరపదేసూతి ‘‘దోసాగతిం గచ్ఛన్తో’’తిఆదీసు వాక్యేసు. ‘‘ఏసేవ నయో’’తి ఇమినా ‘‘దోసేన కోపేనా’’తి ఏవమాది అత్థవచనం అతిదిసతి. మిత్తోతి దళ్హమిత్తో, సమ్భత్తోతి అత్థో. సన్దిట్ఠోతి దిట్ఠమత్తసహాయో. పకతివేరవసేనాతి పకతియా ఉప్పన్నవేరవసేన, చిరకాలానుబన్ధవిరోధవసేనాతి అత్థో. తేనేవాహ ‘‘తఙ్ఖణుప్పన్నకోధవసేన వా’’తి. యం వా తం వా అయుత్తం అకారణం వత్వా. విసమే చోరాదికే, విసమాని వా కాయదుచ్చరితాదీని సమాదాయ వత్తనేన నిస్సితో విసమనిస్సితో.

ఛన్దాగతిఆదీని న గచ్ఛతి మగ్గేనేవ చతున్నమ్పి అగతిగమనానం పహీనత్తా, అగతిగమనానీతి చ తథాపవత్తా అపాయగమనీయా అకుసలచిత్తుప్పాదా వేదితబ్బా అగతి గచ్ఛతి ఏతేహీతి.

యస్సతి తేన కిత్తీయతీతి యసో, థుతిఘోసో. యస్సతి తేన పురేచరానుచరభావేన పరివారీయతీతి యసో, పరివారోతి ఆహ ‘‘కిత్తియసోపి పరివారయసోపీ’’తి. పరిహాయతీతి పుబ్బే యో చ యావతకే లబ్భతి, తతో పరితో హాయతి పరిక్ఖయం గచ్ఛతి.

ఛఅపాయముఖాదివణ్ణనా

౨౪౭. పూవే భాజనే పక్ఖిపిత్వా తజ్జం ఉదకం దత్వా మద్దిత్వా కతా పూవసురా. ఏవం సేససురాపి. కిణ్ణాతి పన తస్సా సురాయ బీజం వుచ్చతి, యే ‘‘సురామోదకా’’ తిపి వుచ్చన్తి, తే పక్ఖిపిత్వా కతా కిణ్ణపక్ఖిత్తా. హరీతకీసాసపాదినానాసమ్భారేహి సంయోజితా సమ్భారసంయుత్తా. మధుకతాలనాళికేరాదిపుప్ఫరసో చిరపారివాసికో పుప్ఫాసవో. పనసాదిఫలరసో ఫలాసవో. ముద్దికారసో మధ్వాసవో. ఉచ్ఛురసో గుళాసవో. హరీతకామలకకటుకభణ్డాదినానాసమ్భారానం రసో చిరపారివాసికో సమ్భారసంయుత్తో. తం సబ్బమ్పీతి తం సబ్బం దసవిధమ్పి. మదకరణవసేన మజ్జం పివన్తం మదయతీతి కత్వా. సురామేరయమజ్జే పమాదట్ఠానం సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానం. అను అను యోగోతి పునప్పునం తంసమఙ్గితా. తేనాహ ‘‘పునప్పునం కరణ’’న్తి, అపరాపరం పవత్తనన్తి అత్థో. ఉప్పన్నా చేవ భోగా పరిహాయన్తి పానబ్యసనేన బ్యసనకరణతో. అనుప్పన్నా చ నుప్పజ్జన్తి పమత్తస్స కమ్మన్తేసు ఞాయకరణాభావతో. భోగానన్తి భుఞ్జితబ్బట్ఠేన ‘‘భోగా’’తి లద్ధనామానం కామగుణానం. అపాయముఖ-సద్దస్స అత్థో హేట్ఠా వుత్తో ఏవ. అవేలాయాతి అయుత్తవేలాయ. యదా విచరతో అత్థరక్ఖాదయో న హోన్తి. విసిఖాసు చరియాతి రచ్ఛాసు విచరణం.

సమజ్జా వుచ్చతి మహో, యత్థ నచ్చానిపి పయోజీయన్తి, తేసం దస్సనాదిఅత్థం తత్థ అభిరతివసేన చరణం ఉపగమనం సమజ్జాభిచరణం. నచ్చాదిదస్సనవసేనాతి నచ్చాదీనం దస్సనాదివసేనాతి ఆదిసద్దలోపో దట్ఠబ్బో, దస్సనేన వా సవనమ్పి గహితం విరూపేకసేసనయేన. ఆలోచనసభావతాయ వా పఞ్చవిఞ్ఞాణానం సవనకిరియాయపి దస్సనసఙ్ఖేపసమ్భవతో ‘‘దస్సనవసేన’’ ఇచ్చేవ వుత్తం. ఇధ చిత్తాలసియతా అకారణన్తి ‘‘కాయాలసియతా’’తి వుత్తం. యుత్తప్పయుత్తతాతి తప్పసుతతా అతిరేకతరతాయ.

సురామేరయస్స ఛఆదీనవాదివణ్ణనా

౨౪౮. సయం దట్ఠబ్బన్తి సన్దిట్ఠం. సన్దిట్ఠమేవ సన్దిట్ఠికం, ధనజానిసద్దాపేక్ఖాయ పన ఇత్థిలిఙ్గవసేన నిద్దేసో, దిట్ఠధమ్మికాతి అయమేత్థ అత్థోతి ఆహ ‘‘ఇధలోకభావినీ’’తి. సమం, సమ్మా పస్సితబ్బాతి వా సన్దిట్ఠికా, పానసమకాలభావినీతి అత్థో. కలహప్పవడ్ఢనీ మిత్తస్స కలహే అనాదీనవదస్సిభావతో. ఖేత్తం ఉప్పత్తిట్ఠానభావతో. ఆయతనన్తి వా కారణం, ఆకరో వాతి అత్థో. పరలోకే అకిత్తిం పాపుణన్తి అకిత్తిసంవత్తనియస్స కమ్మస్స పసవనతో. కోపీనం వా పాకటభావేన అకత్తబ్బరహస్సకమ్మం. సురామదమత్తా చ పుబ్బే అత్తనా కతం తాదిసం కమ్మం అమత్తకాలే ఛాదేన్తా విచరిత్వా మత్తకాలే పచ్చత్థికానమ్పి వివరన్తి పాకటం కరోన్తి, తేన తేసం సా సురా తస్స కోపీనస్స నిదంసనతో ‘‘కోపీననిదంసనీ’’తి వుచ్చతీతి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. కమ్మస్సకతాపఞ్ఞన్తి నిదస్సనమత్తం దట్ఠబ్బం. ‘‘యం కిఞ్చి లోకియం పఞ్ఞం దుబ్బలం కరోతియేవా’’తి హి సక్కా విఞ్ఞాతుం. తథా హి బ్యతిరేకముఖేన తమత్థం పతిట్ఠపేతుం ‘‘మగ్గపఞ్ఞం పనా’’తిఆది వుత్తం. ‘‘అన్తోముఖమేవ న పవిసతీ’’తి ఇమినా సురాయ మగ్గపఞ్ఞాదుబ్బలకరణస్స దురసముస్సారితభావమాహ. నను చేవం సురాయ తస్సా పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణే సామత్థియవిఘాతో అచోదితో హోతి అరియానం అనుప్పయోగస్సేవ చోదితత్తాతి? నయిదం ఏవం ఉపయోగోపి నామ సదా తేసం నత్థి, కుతో కిచ్చకరణన్తి ఇమస్స అత్థస్స వుత్తత్తా. అథ పన అట్ఠానపరికప్పవసేనస్సా కదాచి సియా ఉపయోగో, తథాపి సో తస్సా దుబ్బలియం ఈసకమ్పి కాతుం నాలమేవ సమ్మదేవ పటిపక్ఖదూరీభావేన సుప్పతిట్ఠితభావతో. తేనాహ ‘‘మగ్గపఞ్ఞం పన దుబ్బలం కాతుం న సక్కోతీ’’తి. మగ్గసీసేన చేత్థ అరియానం సబ్బస్సాపి లోకియలోకుత్తరాయ పఞ్ఞాయ దుబ్బలభావాపాదానే అసమత్థతా దస్సితాతి దట్ఠబ్బం. పజ్జతి ఏతేన ఫలన్తి పదం, కారణం.

౨౪౯. అత్తాపిస్స అకాలచారిస్స అగుత్తో సరసతో అరక్ఖితో ఉపక్కమతోపి పరివజ్జనీయానం అపరివజ్జనతో. తేనాహ ‘‘అవేలాయ చరన్తో హీ’’తిఆది. కణ్టకాదీనిపీతి పి-సద్దేన సోబ్భాదికే సఙ్గణ్హాతి. వేరినోపీతి పి-సద్దేన చోరాదికా సఙ్గయ్హన్తి. పుత్తదారాతి ఏత్థ పుత్తగ్గహణేన పుత్తీపి గహితాతి ఆహ ‘‘పుత్తధీతరో’’తి. బహి పత్థనన్తి కామపత్థనావసేన అన్తోగేహస్సితతో నిబద్ధవత్థుతో బహిద్ధా పత్థనం కత్వా. అఞ్ఞేహి కతపాపకమ్మేసూతి పరేహి కతాసు పాపకిరియాసు. సఙ్కితబ్బో హోతి అకాలే తత్థ తత్థ చరణతో. రుహతి యస్మిం పదేసే చోరికా పవత్తా, తత్థ పరేహి దిట్ఠత్తా. వత్తుం న సక్కాతి ‘‘ఏత్తకం దుక్ఖం, ఏత్తకం దోమనస్స’’న్తి పరిచ్ఛిన్దిత్వా వత్తుం న సక్కా. తం సబ్బమ్పి వికాలచారిమ్హి పుగ్గలే ఆహరితబ్బం తస్స ఉపరి పక్ఖిపితబ్బం హోతి. కథం? అఞ్ఞస్మిం పుగ్గలే తథారూపే ఆసఙ్కితబ్బే అసతి. ఇతీతి ఏవం. సోతి వికాలచారీ. పురక్ఖతో పురతో అత్తనో ఉపరి ఆసఙ్కన్తే కత్వా చరతి.

౨౫౦. నటనాటకాదినచ్చన్తి నటేహి నాటకేహి నచ్చితబ్బనాటకాదినచ్చవిధి. ఆది-సద్దేన అవసిట్ఠం సబ్బం సఙ్గణ్హాతి. ‘‘తత్థ గన్తబ్బం హోతీ’’తి వత్వా తత్థస్స గమనేన యథా అనుప్పన్నానం భోగానం అనుప్పాదో, ఉప్పన్నానఞ్చ వినాసో హోతి, తం దస్సేతుం ‘‘తస్సా’’తిఆది వుత్తం. గీతన్తి సరగతం, పకరణగతం, తాళగతం, అపధానగతన్తి గన్ధబ్బసత్థవిహితం అఞ్ఞమ్పి సబ్బం గీతం వేదితబ్బం. వాదితన్తి వీణావేణుముదిఙ్గాదివాదనం. అక్ఖానన్తి భారతయుద్ధసీతాహరణాదిఅక్ఖానం. పాణిస్సరన్తి కంసతాళం, ‘‘పాణితాళ’’న్తిపి వదన్తి. కుమ్భథూనన్తి చతురస్సఅమ్బణకతాళం. ‘‘కుటభేరిసద్దో’’తి కేచి. ‘‘ఏసేవ నయో’’తి ఇమినా ‘‘కస్మిం ఠానే’’తిఆదినా నచ్చే వుత్తమత్థం గీతాదీసు అతిదిసతి.

౨౫౧. జయన్తి జూతం జినన్తో. వేరన్తి జితేన కీళకపురిసేన జయనిమిత్తం అత్తనో ఉపరి వేరం విరోధం పసవతి ఉప్పాదేతి. తఞ్హిస్స వేరపసవనం దస్సేతుం ‘‘జితం మయా’’తిఆది వుత్తం. జినోతి జూతపరాజయాపన్నాయ ధనజానియా జినో. తేనాహ ‘‘అఞ్ఞేన జితో సమానో’’తిఆది. విత్తం అనుసోచతీతి తం జినం విత్తం ఉద్దిస్స అనుత్థునతి. వినిచ్ఛయట్ఠానేతి యస్మిం కిస్మిఞ్చి అట్టవినిచ్ఛయట్ఠానే. సక్ఖిపుట్ఠస్సాతి సక్ఖిభావేన పుట్ఠస్స. అక్ఖసోణ్డోతి అక్ఖధుత్తో. జూతకరోతి జూతపమాదట్ఠానానుయుత్తో. త్వమ్పి నామ కులపుత్తోతి కులపుత్తో నామ త్వం, న మయం తయి కోలపుత్తియం ఇదాని పస్సామాతి అధిప్పాయో. ఛిన్నభిన్నకోతి ఛిన్నభిన్నహిరోత్తప్పో, అహిరికో అనోత్తప్పీతి అత్థో. తస్స కారణాతి తస్స అత్థాయ.

అనిచ్ఛితోతి న ఇచ్ఛితో. పోసితబ్బా భవిస్సతి జూతపరాజయేన సబ్బకాలం రిత్తతుచ్ఛభావతో.

పాపమిత్తతాయ ఛఆదీనవాదివణ్ణనా

౨౫౨. అక్ఖధుత్తాతి అక్ఖేసు ధుత్తా, అక్ఖనిమిత్తం అత్థవినాసకా. ఇత్థిసోణ్డాతి ఇత్థీసు సోణ్డా, ఇత్థిసమ్భోగనిమిత్తం ఆతప్పనకా. తథా భత్తసోణ్డాదయో వేదితబ్బా. పిపాసాతి ఉపరూపరి సురాపిపాసా. తేనాహ ‘‘పానసోణ్డా’’తి. నేకతికాదయో హేట్ఠా వుత్తా ఏవ. మేత్తిఉప్పత్తిట్ఠానతాయ మిత్తా హోన్తి. తస్మాతి పాపమిత్తతాయ.

౨౫౩. కమ్మన్తన్తి కమ్మం, యథా సుత్తంయేవ సుత్తన్తో, ఏవం కమ్మంయేవ కమ్మన్తో, తం కాతుం గచ్ఛామాతి వుత్తో. కమ్మం వా అన్తో నిట్ఠానం గచ్ఛతి ఏత్థాతి కమ్మన్తో, కమ్మకరణట్ఠానం, తం గచ్ఛామాతి వుత్తో.

పన్నసఖాతి సురం పాతుం పన్నే పటిపజ్జన్తే ఏవ సఖాతి పన్నసఖా. తేనాహ ‘‘అయమేవత్థో’’తి. ‘‘సమ్మియసమ్మియో’’తి వచనమేత్థ అత్థీతి సమ్మియసమ్మియో. తేనాహ ‘‘సమ్మసమ్మాతి వదన్తో’’తి. సహాయో హోతీతి సహాయో వియ హోతి. ఓతారమేవ గవేసతీతి రన్ధమేవ పరియేసతి అనత్థమస్స కాతుకామో. వేరప్పసవోతి పరేహి అత్తని వేరస్స పసవనం అనుపవత్తనం. తేనాహ ‘‘వేరబహులతా’’తి. పరేసం కరియమానో అనత్థో ఏత్థ అత్థీతి అనత్థో, తబ్భావో అనత్థతాతి ఆహ ‘‘అనత్థకారితా’’తి. యో హి పరేసం అనత్థం కరోతి, సో అత్థతో అత్తనో అనత్థకారో నామ, తస్మా అనత్థతాతి ఉభయానత్థకారితా. అరియో వుచ్చతి సత్తో, కుచ్ఛితో అరియో కదరియో. యస్స ధమ్మస్స వసేన సో ‘‘కదరియో’’తి వుచ్చతి, సో ధమ్మో కదరియతా, మచ్ఛరియం. తం పన దుబ్బిసజ్జనీయభావే ఠితం సన్ధాయాహ ‘‘సుట్ఠు కదరియతా థద్ధమచ్ఛరియభా’’వోతి. అవిపణ్ణసభావతో ఉట్ఠాతుం అసక్కోన్తో చ ఇణం గణ్హన్తో సంసీదన్తోవ ఇణం విగాహతి నామ. సూరియే అనుగ్గతే ఏవ కమ్మన్తే అనారభన్తో రత్తిం అనుట్ఠానసీలో.

అత్థాతి ధనాని. అతిక్కమన్తీతి అపగచ్ఛన్తి. అథ వా అత్థాతి కిచ్చాని. అతిక్కమన్తీతి అతిక్కన్తకాలాని హోన్తి, తేసం అతిక్కమోపి అత్థతో ధనానమేవ అతిక్కమో. ఇమినా కథామగ్గేనాతి ఇమినా ‘‘యతో ఖో గహపతిపుత్తా’’తిఆది (దీ. ని. ౩.౨౪౪) నయప్పవత్తేన కథాసఙ్ఖాతేన హితాధిగమూపాయేన. ఏత్తకం కమ్మన్తి చత్తారో కమ్మకిలేసా, చత్తారి అగతిగమనాని, ఛ భోగానం అపాయముఖానీతి ఏవం వుత్తం చుద్దసవిధం పాపకమ్మం.

మిత్తపతిరూపకవణ్ణనా

౨౫౪. అనత్థోతి ‘‘భోగజాని, ఆయసక్యం, పరిసమజ్ఝే మఙ్కుభావో, సమ్మూళ్హమరణ’’న్తి ఏవం ఆదికో దిట్ఠధమ్మికో ‘‘దుగ్గతిపరికిలేసో, సుగతియఞ్చ అప్పాయుకతా, బహ్వాబాధతా, అతిదలిద్దతా, అప్పన్నపానతా’’తి ఏవం ఆదికో చ అనత్థో ఉప్పజ్జతి. యాని కానిచి భయానీతి అత్తానువాదభయపరానువాదభయదణ్డభయాదీని లోకే లబ్భమానాని యాని కానిచి భయాని. ఉపద్దవాతి అన్తరాయా. ఉపసగ్గాతి సరీరేన సంసట్ఠాని వియ ఉపరూపరి ఉప్పజ్జనకాని బ్యసనాని. అఞ్ఞదత్థూతి ఏకన్తేనాతి ఏతస్మిం అత్థే నిపాతో ‘‘అఞ్ఞదత్థుదసో’’తిఆదీసు (దీ. ని. ౧.౪౨) వియాతి వుత్తం ‘‘ఏకంసేనా’’తి. యం కిఞ్చి గహణయోగ్యం హరతియేవ గణ్హాతియేవ. వాచా ఏవ పరమా ఏతస్స కమ్మన్తి వచీపరమో. తేనాహ ‘‘వచనమత్తేనేవా’’తిఆది. అనుప్పియన్తి తక్కనం, యం వా ‘‘రుచీ’’తి వుచ్చతి యేహి సురాపానాదీహి భోగా అపేన్తి విగచ్ఛన్తి, తేసు తేసం అపాయేసు బ్యసనహేతూసు సహాయో హోతి.

౨౫౫. హారకోయేవ హోతి, న దాయకో, తమస్స ఏకంసతో హారకభావం దస్సేతుం ‘‘సహాయస్సా’’తిఆది వుత్తం. యం కిఞ్చి అప్పకన్తి పుప్ఫఫలాది యం కిఞ్చి పరిత్తం వత్థుం దత్వా, బహుం పత్థేతి బహుం మహగ్ఘం వత్థయుగాదిం పచ్చాసీసతి. దాసో వియ హుత్వా మిత్తస్స తం తం కిచ్చం కరోన్తో కథం అమిత్తో నామ జాతోతి ఆహ ‘‘అయ’’న్తిఆది. యస్స కిచ్చం కరోతి అనత్థపరిహారత్థం, అత్తనో మిత్తభావదస్సనత్థఞ్చ, తం సేవతి. అత్థకారణాతి వడ్ఢినిమిత్తం, అయమేతేసం భేదో.

౨౫౬. పరేతి పరదివసే. న ఆగతో సీతి ఆగతో నాహోసి. ఖీణన్తి తాదిసస్స, అసుకస్స చ దిన్నత్తా. సస్ససఙ్గహేతి సస్సతో కాతబ్బధఞ్ఞసఙ్గహే కతే.

౨౫౭. ‘‘దానాదీసు యం కిఞ్చి కరోమా’’తి వుత్తే ‘‘సాధు సమ్మ కరోమా’’తి అనుజానాతీతి ఇమమత్థం ‘‘కల్యాణేపి ఏసేవ నయో’’తి అతిదిసతి. నను ఏవం అనుజానన్తో అయం మిత్తో ఏవ, న అమిత్తో మిత్తపతిరూపకోతి? అనుప్పియభాణీదస్సనమత్తమేతం. సహాయేన వా దేసకాలం, తస్మిం వా కతే ఉప్పజ్జనకవిరోధాదిం అసల్లక్ఖేత్వా ‘‘కరోమా’’తి వుత్తే యో తం జానన్తో ఏవ ‘‘సాధు సమ్మ కరోమా’’తి అనుప్పియం భణతి, తం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘కల్యాణం పిస్స అనుజానాతీ’’తి. తేన వుత్తం ‘‘కల్యాణేపి ఏసేవ నయో’’తి.

౨౫౯. మిత్తపతిరూపకా ఏతే మిత్తాతి ఏవం జానిత్వా.

సుహదమిత్తవణ్ణనా

౨౬౦. సున్దరహదయాతి పేమస్స అత్థివసేన భద్దచిత్తా.

౨౬౧. పమత్తం రక్ఖతీతి ఏత్థ పమాదవసేన కిఞ్చి అయుత్తే కతే తాదిసే కాలే రక్ఖణం ‘‘భీతస్స సరణం హోతీ’’తి ఇమినావ తం గహితన్తి తతో అఞ్ఞమేవ పమత్తస్స రక్ఖణవిధిం దస్సేతుం ‘‘మజ్జం పివిత్వా’’తిఆది వుత్తం. గేహే ఆరక్ఖం అసంవిహితస్స బహిగమనమ్పి పమాదపక్ఖికమేవాతి ‘‘సహాయో బహిగతో వా హోతీ’’తి వుత్తం. భయం హరన్తోతి భయం పటిబాహన్తో. భోగహేతుతాయ ఫలూపచారేన ధనం ‘‘భోగ’’న్తి వదతి. కిచ్చకరణీయేతి ఖుద్దకే, మహన్తే చ కాతబ్బే ఉప్పన్నే.

౨౬౨. నిగూహితుం యుత్తకథన్తి నిగూహితుం ఛాదేతుం యుత్తకథం, నిగూహితుం వా యుత్తా కథా ఏతస్సాతి నిగూహితుం యుత్తకథం, అత్తనో కమ్మం. రక్ఖతీతి అనావికరోన్తో ఛాదేతి. జీవితమ్పీతి పి-సద్దేన కిమఙ్గం పన అఞ్ఞం పరిగ్గహితవత్థున్తి దస్సేతి.

౨౬౩. పస్సన్తేసు పస్సన్తేసూతి ఆమేడితవచనేన నివారియమానస్స పాపస్స పునప్పునం కరణం దీపేతి. పునప్పునం కరోన్తో హి పాపతో విసేసేన నివారేతబ్బో హోతి. సరణేసూతి సరణేసు వత్తస్సు అభిన్నాని కత్వా పటిపజ్జ, సరణేసు వా ఉపాసకభావేన వత్తస్సు. నిపుణన్తి సణ్హం. కారణన్తి కమ్మస్సకతాదిభేదయుత్తం. ఇదం కమ్మన్తి ఇమం దానాదిభేదం కుసలకమ్మం. ‘‘కమ్మ’’న్తి సాధారణతో వుత్తస్సాపి తస్స ‘‘సగ్గే నిబ్బత్తన్తీ’’తి పదన్తరసన్నిధానేన సద్ధాహిరోత్తప్పాలోభాదిగుణధమ్మసమఙ్గితా వియ కుసలభావో జోతితో హోతి. సద్ధాదయో హి ధమ్మా సగ్గగామిమగ్గో. యథాహ –

‘‘సద్ధా హిరియం కుసలఞ్చ దానం,

ధమ్మా ఏతే సప్పురిసానుయాతా;

ఏతఞ్హి మగ్గం దివియం వదన్తి,

ఏతేన హి గచ్ఛతి దేవలోక’’న్తి. (అ. ని. ౮.౩౨);

౨౬౪. భవనం సమ్పత్తివడ్ఢనం భవోతి అత్థో, తప్పటిక్ఖేపేన అభవోతి ఆహ ‘‘అభవేన అవుడ్ఢియా’’తి. పారిజుఞ్ఞన్తి జాని. అనత్తమనో హోతీతి అత్తమనో న హోతి అనుకమ్పకభావతో. అఞ్ఞదత్థు తం అభవం అత్తని ఆపతితం వియ మఞ్ఞతి. ఇదాని తం భవం సరూపతో దస్సేతుం ‘‘తథారూప’’న్తిఆది వుత్తం. విరూపోతి బీభచ్ఛో. న పాసాదికోతి తస్సేవ వేవచనం. సుజాతోతి సున్దరజాతికో జాతిసమ్పన్నో.

౨౬౫. జలన్తి జలన్తో. అగ్గీవాతి అగ్గిక్ఖన్ధో వియ. భాసతీతి విరోచతి. యస్మాస్స భగవతా సవిసేసం విరోచనం లోకే పాకటభావఞ్చ దస్సేతుం ‘‘జలం అగ్గీవ భాసతీ’’తి వుత్తం, తస్మా యదా అగ్గి సవిసేసం విరోచతి, యత్థ చ ఠితో దూరే ఠితానమ్పి పఞ్ఞాయతి, తం దస్సనాదివసేన తమత్థం విభావేతుం ‘‘రత్తి’’న్తిఆది వుత్తం.

‘‘భమరస్సేవ ఇరీయతో’’తి ఏతేనేవస్స భోగసంహరణం ధమ్మికం ఞాయోపేతన్తి దస్సేన్తో ‘‘అత్తానమ్పీ’’తిఆదిమాహ. రాసిం కరోన్తస్సాతి యథాస్స ధనధఞ్ఞాదిభోగజాతం సమ్పిణ్డితం రాసిభూతం హుత్వా తిట్ఠతి, ఏవం ఇరీయతో ఆయూహన్తస్స చ. చక్కప్పమాణన్తి రథచక్కప్పమాణం. నిచయన్తి వుడ్ఢిం పరివుడ్ఢిం. ‘‘భోగా సన్నిచయం యన్తీ’’తి కేచి పఠన్తి.

సమాహత్వాతి సంహరిత్వా. అలం-సద్దో ‘‘అలమేవ సబ్బసఙ్ఖారేసు నిబ్బిన్దితుం, అలం విరజ్జితు’’న్తిఆదీసు (దీ. ని. ౨.౨౭౨; సం. ని. ౨.౧౨౪, ౧౨౯, ౧౩౪, ౧౪౩) యుత్తన్తి ఇమమత్థం జోతేతి, ‘‘అలమరియఞాణదస్సనవిసేస’’న్తిఆదీసు (మ. ని. ౧.౩౨౮) పరియత్తన్తి. యో వేఠితత్తోతిఆదీసు (సు. ని. ౨౧౭) వియ అత్త-సద్దో సభావపరియాయోతి తం సబ్బం దస్సేన్తో ‘‘యుత్తసభావో’’తిఆదిమాహ. సణ్ఠపేతున్తి సమ్మా ఠపేతుం, సమ్మదేవ పవత్తేతున్తి అత్థో.

ఏవం విభజన్తోతి ఏవం వుత్తనయేన అత్తనో ధనం చతుధా విభజన్తో విభజనహేతు మిత్తాని గన్థతి సోళస కల్యాణమిత్తాని మేత్తాయ అజీరాపనేన పబన్ధతి. తేనాహ ‘‘అభేజ్జమానాని ఠపేతీ’’తి. కథం పన వుత్తనయేన చతుధా భోగానం విభజనేన మిత్తాని గన్థతీతి ఆహ ‘‘యస్స హీ’’తిఆది. తేనాహ భగవా ‘‘దదం మిత్తాని గన్థతీ’’తి (సం. ని. ౧.౨౪౬). భుఞ్జేయ్యాతి ఉపభుఞ్జేయ్య, ఉపయుఞ్జేయ్య చాతి అత్థో. సమణబ్రాహ్మణకపణద్ధికాదీనం దానవసేన చేవ అధివత్థదేవతాదీనం పేతబలివసేన, న్హాపితాదీనం వేతనవసేన చ వినియోగోపి ఉపయోగో ఏవ. తథా హి వక్ఖతి ‘‘ఇమేసు పనా’’తిఆది ఆయో నామ హేట్ఠిమన్తేన వయతో చతుగ్గుణో ఇచ్ఛితబ్బో, అఞ్ఞథా వయో అవిచ్ఛేదవసేన న సన్తానేయ్య, నిధేయ్య, భాజేయ్య చ అసమ్భతేతి వుత్తం ‘‘ద్వీహి కమ్మం పయోజయే’’తి. నిధేత్వాతి నిదహిత్వా, భూమిగతం కత్వాతి అత్థో. రాజాదివసేనాతి ఆది-సద్దేన అగ్గిఉదకచోరదుబ్భిక్ఖాదికే సఙ్గణ్హాతి. న్హాపితాదీనన్తి ఆది-సద్దేన కులాలరజకాదీనం సఙ్గహో.

ఛద్దిసాపటిచ్ఛాదనకణ్డవణ్ణనా

౨౬౬. చతూహి కారణేహీతి న ఛన్దగమనాదీహి చతూహి కారణేహి. అకుసలం పహాయాతి ‘‘చత్తారో కమ్మకిలేసా’’తి వుత్తం అకుసలఞ్చేవ అగతిగమనాకుసలఞ్చ పజహిత్వా. ఛహి కారణేహీతి సురాపానాదీసు ఆదీనవదస్సనసఙ్ఖాతేహి ఛహి కారణేహి. సురాపానానుయోగాదిభేదం ఛబ్బిధం భోగానం అపాయముఖం వినాసముఖం వజ్జేత్వా. సోళస మిత్తానీతి ఉపకారాదివసేన చత్తారో, పమత్తరక్ఖణాదికిచ్చవిసేసవసేన పచ్చేకం చత్తారో చత్తారో కత్వా సోళసవిధే కల్యాణమిత్తే సేవన్తో భజన్తో. సత్థవాణిజ్జాదిమిచ్ఛాజీవం పహాయ ఞాయేనేవ వత్తనతో ధమ్మికేన ఆజీవేన జీవతి. నమస్సితబ్బాతి ఉపకారవసేన, గుణవసేన చ నమస్సితబ్బా సబ్బదా నతేన హుత్వా వత్తితబ్బా. దిసా-సద్దస్స అత్థో హేట్ఠా వుత్తో ఏవ. ఆగమనభయన్తి తత్థ సమ్మా అప్పటిపత్తియా, మిచ్ఛాపటిపత్తియా చ ఉప్పజ్జనకఅనత్థో. సో హి భాయన్తి ఏతస్మాతి ‘‘భయ’’న్తి వుచ్చతి. యేన కారణేన మాతాపితుఆదయో పురత్థిమాదిభావేన అపదిట్ఠా, తం దస్సేతుం ‘‘పుబ్బుపకారితాయా’’తిఆది వుత్తం, తేన అత్థసరిక్ఖతాయ నేసం పురత్థిమాదిభావోతి దస్సేతి. తథా హి మాతాపితరో పుత్తానం పురత్థిమభావేన తావ ఉపకారిభావేన దిస్సనతో, అపదిస్సనతో చ పురత్థిమా దిసా. ఆచరియా అన్తేవాసికస్స దక్ఖిణభావేన, హితాహితం పతికుసలభావేన దక్ఖిణారహతాయ చ వుత్తనయేన దక్ఖిణా దిసా. ఇమినా నయేన ‘‘పచ్ఛిమా దిసా’’తిఆదీసు యథారహం అత్థో వేదితబ్బో. ఘరావాసస్స దుక్ఖబహులతాయ తే తే చ కిచ్చవిసేసా యథాఉప్పతితదుక్ఖనిత్థరణత్థాతి వుత్తం ‘‘తే తే దుక్ఖవిసేసే ఉత్తరతీ’’తి. యస్మా దాసకమ్మకరా సామికస్స పాదానం పయిరుపాసనవసేన చేవ తదనుచ్ఛవికకిచ్చసాధనవసేన చ యేభుయ్యేన సన్తికావచరా, తస్మా వుత్తం ‘‘పాదమూలే పతిట్ఠానవసేనా’’తి. గుణేహీతి ఉపరిభావావహేహి గుణేహి. ఉపరి ఠితభావేనాతి సగ్గమగ్గే మోక్ఖమగ్గే చ పతిట్ఠితభావేన.

౨౬౭. భతోతి పోసితో, తం పన భరణం జాతకాలతో పట్ఠాయ సుఖపచ్చయూపహరణేన దుక్ఖపచ్చయాపహరణేన చ తేహి పవత్తితన్తి దస్సేతుం ‘‘థఞ్ఞం పాయేత్వా’’తిఆది వుత్తం. జగ్గితోతి పటిజగ్గితో. తేతి మాతాపితరో.

మాతాపితూనం సన్తకం ఖేత్తాదిం అవినాసేత్వా రక్ఖితం తేసం పరమ్పరాయ ఠితియా కారణం హోతీతి ‘‘తం రక్ఖన్తో కులవంసం సణ్ఠపేతి నామా’’తి వుత్తం. అధమ్మికవంసతోతి ‘‘కులప్పదేసాదినా అత్తనా సదిసం ఏకం పురిసం ఘటేత్వా వా గీవాయం వా హత్థే వా బన్ధమణియం వా హారేతబ్బ’’న్తి ఏవం ఆదినా పవత్తఅధమ్మికపవేణితో. హారేత్వాతి అపనేత్వా తం గాహం విస్సజ్జాపేత్వా. మాతాపితరో తతో గాహతో వివేచనేనేవ హి ఆయతిం తేసం పరమ్పరాహారికా సియా. ధమ్మికవంసేతి హింసాదివిరతియా ధమ్మికే వంసే ధమ్మికాయ పవేణియం. ఠపేన్తోతి పతిట్ఠపేన్తో. సలాకభత్తాదీని అనుపచ్ఛిన్దిత్వాతి సలాకభత్తదానాదీని అవిచ్ఛిన్దిత్వా.

దాయజ్జం పటిపజ్జామీతి ఏత్థ యస్మా దాయపటిలాభస్స యోగ్యభావేన వత్తమానోయేవ దాయజ్జం పటిపజ్జతి నామ, న ఇతరో, తస్మా తమత్థం దస్సేతుం ‘‘మాతాపితరో’’తిఆది వుత్తం. దారకేతి పుత్తే. వినిచ్ఛయం పత్వాతి ‘‘పుత్తస్స చజవిస్సజ్జన’’న్తి ఏవం ఆగతం వినిచ్ఛయం ఆగమ్మ. దాయజ్జం పటిపజ్జామీతి వుత్తన్తి ‘‘దాయజ్జం పటిపజ్జామీ’’ తి ఇదం చతుత్థం వత్తనట్ఠానం వుత్తం. తేసన్తి మాతాపితూనం. తతియదివసతో పట్ఠాయాతి మతదివసతో తతియదివసతో పట్ఠాయ.

పాపతో నివారణం నామ అనాగతవిసయం. సమ్పత్తవత్థుతోపి హి నివారణం వీతిక్కమే అనాగతే ఏవ సియా, న వత్తమానే. నిబ్బత్తితా పన పాపకిరియా గరహణమత్తపటికారాతి ఆహ ‘‘కతమ్పి గరహన్తీ’’తి. నివేసేన్తీతి పతిట్ఠపేన్తి. వుత్తప్పకారా మాతాపితరో అనవజ్జమేవ సిప్పం సిక్ఖాపేన్తీతి వుత్తం ‘‘ముద్దాగణనాదిసిప్ప’’న్తి. రూపాదీహీతి ఆది-సద్దేన భోగపరివారాదిం సఙ్గణ్హాతి. అనురూపేనాతి అనుచ్ఛవికేన.

నిచ్చభూతో సమయో అభిణ్హకరణకాలో. అభిణ్హత్థో హి అయం నిచ్చ-సద్దో ‘‘నిచ్చపహంసితో నిచ్చపహట్ఠో’’తిఆదీసు వియ. యుత్తపత్తకాలో ఏవ సమయో కాలసమయో. ‘‘ఉట్ఠాయ సముట్ఠాయా’’తి ఇమినాస్స నిచ్చమేవ దానే తేసం యుత్తపయుత్తతం దస్సేతి. సిఖాఠపనం దారకకాలే. ఆవాహవివాహం పుత్తధీతూనం యోబ్బనప్పత్తకాలే.

తం భయం యథా నాగచ్ఛతి, ఏవం పిహితా హోతి ‘‘పురత్థిమా దిసా’’తి విభత్తిం పరిణామేత్వా యోజనా. యథా పన తం భయం ఆగచ్ఛేయ్య, యథా చ నాగచ్ఛేయ్య, తదుభయం దస్సేతుం ‘‘సచే హీ’’తిఆది వుత్తం. విప్పటిపన్నాతి ‘‘భతో నే భరిస్సామీ’’తిఆదినా ఉత్తసమ్మాపటిపత్తియా అకారణేన చేవ తప్పటిపక్ఖమిచ్ఛాపటిపత్తియా అకరణేన చ విప్పటిపన్నా పుత్తా అస్సు. ఏతం భయన్తి ఏతం ‘‘మాతాపితూనం అప్పతిరూపాతి విఞ్ఞూనం గరహితబ్బతాభయం, పరవాదభయ’’న్తి ఏవమాది ఆగచ్ఛేయ్య పుత్తేసు. పుత్తానం నానురూపాతి ఏత్థ ‘‘పుత్తాన’’న్తి పదం ఏతం భయం పుత్తానం ఆగచ్ఛేయ్యాతి ఏవం ఇధాపి ఆనేత్వా సమ్బన్ధితబ్బం. తాదిసానఞ్హి మాతాపితూనం పుత్తానం ఓవాదానుసాసనియో దాతుం సమత్థకాలతో పట్ఠాయ తా తేసం దాతబ్బా ఏవాతి కత్వా తథా వుత్తం. పుత్తానఞ్హి వసేనాయం దేసనా అనాగతా సమ్మాపటిపన్నేసు ఉభోసు అత్తనో, మాతాపితూనఞ్చ వసేన ఉప్పజ్జనకతాయ సబ్బం భయం న హోతి సమ్మాపటిపన్నత్తా. ఏవం పటిపన్నత్తా ఏవ పటిచ్ఛన్నా హోతి తత్థ కాతబ్బపటిసన్థారస్స సమ్మదేవ కతత్తా. ఖేమాతి అనుపద్దవా. యథావుత్తసమ్మాపటిపత్తియా అకరణేన హి ఉప్పజ్జనకఉపద్దవా కరణేన న హోన్తీతి.

‘‘న ఖో తే’’తిఆదినా వుత్తో సఙ్గీతిఅనారుళ్హో భగవతా తదా తస్స వుత్తో పరమ్పరాగతో అత్థో వేదితబ్బో. తేనాహ ‘‘భగవా సిఙ్గాలకం ఏతదవోచా’’తి. అయఞ్హీతి ఏత్థ హి-సద్దో అవధారణే. తథా హి ‘‘నో అఞ్ఞా’’తి అఞ్ఞదిసం నివత్తేతి.

౨౬౮. ఆచరియం దూరతోవ దిస్వా ఉట్ఠానవచనేనేవ తస్స పచ్చుగ్గమనాదిసామీచికిరియా అవుత్తసిద్ధాతి తం దస్సేన్తో ‘‘పచ్చుగ్గమనం కత్వా’’తిఆదిమాహ. ఉపట్ఠానేనాతి పయిరుపాసనేన. తిక్ఖత్తుంఉపట్ఠానగమనేనాతి పాతో, మజ్ఝన్హికే, సాయన్తి తీసు కాలేసు ఉపట్ఠానత్థం ఉపగమనేన. సిప్పుగ్గహణత్థం పన ఉపగమనం ఉపట్ఠానన్తోగధం పయోజనవసేన గమనభావతోతి ఆహ ‘‘సిప్పుగ్గహణ…పే… హోతీ’’తి. సోతుం ఇచ్ఛా సుస్సూసా, సా పన ఆచరియే సిక్ఖితబ్బసిక్ఖే చ ఆదరగారవపుబ్బికా ఇచ్ఛితబ్బా ‘‘అద్ధా ఇమినా సిప్పేన సిక్ఖితేన ఏవరూపంగుణం పటిలభిస్సామీ’’తి. తథాభూతఞ్చ తం సవనం సద్ధాపుబ్బఙ్గమం హోతీతి ఆహ ‘‘సద్దహిత్వా సవనేనా’’తి. వుత్తమేవత్థం బ్యతిరేకవసేన దస్సేతుం ‘‘అసద్దహిత్వా…పే… నాధిగచ్ఛతీ’’తి వుత్తం. తస్మా తస్సత్థో వుత్తపటిపక్ఖనయేన వేదితబ్బో. యం సన్ధాయ ‘‘అవసేసఖుద్దకపారిచరియాయా’’తి వుత్తం, తం విభజనం అనవసేసతో దస్సేతుం ‘‘అన్తేవాసికేన హీ’’తిఆది వుత్తం. పచ్చుపట్ఠానాదీనీతి ఆది-సద్దేన ఆసనపఞ్ఞాపనం బీజనన్తి ఏవమాదిం సఙ్గణ్హాతి. అన్తేవాసికవత్తన్తి అన్తేవాసికేన ఆచరియమ్హి సమ్మావత్తితబ్బవత్తం. సిప్పపటిగ్గహణేనాతి సిప్పగన్థస్స సక్కచ్చం ఉగ్గహణేన. తస్స హి సుట్ఠు ఉగ్గహణేన తదనుసారేనస్స పయోగోపి సమ్మదేవ ఉగ్గహితో హోతీతి. తేనాహ ‘‘థోకం గహేత్వా’’తిఆది.

సువినీతం వినేన్తీతి ఇధ ఆచారవినయో అధిప్పేతో. సిప్పస్మిం పన సిక్ఖాపనవినయో ‘‘సుగ్గహితం గాహాపేన్తీ’’తి ఇమినావ సఙ్గహితోతి వుత్తం ‘‘ఏవం తే నిసీదితబ్బ’’న్తిఆది. ఆచరియా హి నామ అన్తేవాసికే న దిట్ఠధమ్మికే ఏవ వినేన్తి, అథ ఖో సమ్పరాయికేపీతి ఆహ ‘‘పాపమిత్తా వజ్జేతబ్బా’’తి. సిప్పగన్థస్స ఉగ్గణ్హనం నామ యావదేవ పయోగసమ్పాదనత్థన్తి ఆహ ‘‘పయోగం దస్సేత్వా గణ్హాపేన్తీ’’తి. మిత్తామచ్చేసూతి అత్తనో మిత్తామచ్చేసు. పటియాదేన్తీతి పరిగ్గహేత్వా నం మమత్తవసేన పటియాదేన్తి. ‘‘అయం అమ్హాకం అన్తేవాసికో’’తిఆదినా హి అత్తనో పరిగ్గహితదస్సనముఖేన చేవ ‘‘బహుస్సుతో’’తిఆదినా తస్స గుణపరిగ్గణ్హనముఖే చ తం తేసం పటియాదేన్తి. సబ్బదిసాసు రక్ఖం కరోన్తి చాతుద్దిసభావసమ్పాదనేనస్స సబ్బత్థ సుఖజీవిభావసాధనతో. తేనాహ ‘‘ఉగ్గహితసిప్పో హీ’’తిఆది. సత్తానఞ్హి దువిధా సరీరరక్ఖా అబ్భన్తరపరిస్సయపటిఘాతేన, బాహిరపరిస్సయపటిఘాతేన చ. తత్థ అబ్భన్తరపరిస్సయో ఖుప్పిపాసాదిభేదో, సో లాభసిద్ధియా పటిహఞ్ఞతి తాయ తజ్జాపరిహారసంవిధానతో. బాహిరపరిస్సయో చోరఅమనుస్సాదిహేతుకో, సో విజ్జాసిద్ధియా పటిహఞ్ఞతి తాయ తజ్జాపరిహారసంవిధానతో. తేన వుత్తం ‘‘యం యం దిస’’న్తిఆది.

పుబ్బే ‘‘ఉగ్గహితసిప్పో హీ’’తిఆదినా సిప్పసిక్ఖాపనేనేవ లాభుప్పత్తియా దిసాసు పరిత్తాణకరణం దస్సితం, ఇదాని ‘‘యం వా సో’’తిఆదినా తస్స ఉగ్గహితసిప్పస్స నిప్ఫత్తివసేన గుణకిత్తనముఖేన పగ్గణ్హనేనపి లాభుప్పత్తియాతి అయమేతేసం వికప్పానం భేదో. సేసన్తి ‘‘పటిచ్ఛన్నా హోతీ’’తిఆదికం పాళిఆగతం, ‘‘ఏవఞ్చ పన వత్వా’’తిఆదికం అట్ఠకథాగతఞ్చ. ఏత్థాతి ఏతస్మిం దుతియదిసావారే. పురిమనయేనేవాతి పుబ్బే పఠమదిసావారే వుత్తనయేనేవ.

౨౬౯. సమ్మాననా నామ సమ్భావనా, సా పన అత్థచరియాలక్ఖణా చ దానలక్ఖణా చ చతుత్థపఞ్చమట్ఠానేహేవ సఙ్గహితాతి పియవచనలక్ఖణం తం దస్సేతుం ‘‘సమ్భావితకథాకథనేనా’’తి వుత్తం. విగతమాననా విమాననా, న విమాననా అవిమాననా, విమాననాయ అకరణం. తేనాహ ‘‘యథా దాసకమ్మకరాదయో’’తిఆది. సామికేన హి విమానితానం ఇత్థీనం సబ్బో పరిజనో విమానేతియేవ. పరిచరన్తోతి ఇన్ద్రియాని పరిచరన్తో. తం అతిచరతి నామ తం అత్తనో గిహినిం అతిమఞ్ఞిత్వా అగణేత్వా వత్తనతో. ఇస్సరియవోస్సగ్గేనాతి ఏత్థ యాదిసో ఇస్సరియవోస్సగ్గో గిహినియా అనుచ్ఛవికో, తం దస్సేన్తో ‘‘భత్తగేహే విస్సట్ఠే’’తి ఆహ. గేహే ఏవ ఠత్వా విచారేతబ్బమ్పి హి కసివాణిజ్జాదికమ్మం కులిత్థియా భారో న హోతి, సామికస్సేవ భారో, తతో ఆగతసాపతేయ్యం పన తాయ సుగుత్తం కత్వా ఠపేతబ్బం హోతి. ‘‘సబ్బం ఇస్సరియం విస్సట్ఠం నామ హోతీ’’తి ఏతా మఞ్ఞన్తీతి అధిప్పాయో. ఇత్థియో నామ పుత్తలాభేన వియ మహగ్ఘవిపులాలఙ్కారలాభేనపి న సన్తుస్సన్తేవాతి తాసం తోసనం అలఙ్కారదానన్తి ఆహ ‘‘అత్తనో విభవానురూపేనా’’తి.

కులిత్థియా సంవిహితబ్బకమ్మన్తా నామ ఆహారసమ్పాదనవిచారప్పకారాతి ఆహ ‘‘యాగుభత్తపచనకాలాదీనీ’’తిఆది. సమ్మాననాదీహి యథారహం పియవచనేహి చేవ భోజనదానాదీహి చ పహేణకపేసనాదీహి అఞ్ఞతో, తత్థేవ వా ఉప్పన్నస్స పణ్ణాకారస్స ఛణదివసాదీసు పేసేతబ్బపియభణ్డేహి చ సఙ్గహితపరిజనా. గేహసామినియా అన్తోగేహజనో నిచ్చం సఙ్గహితో ఏవాతి వుత్తం ‘‘ఇధ పరిజనో నామ…పే… ఞాతిజనో’’తి. ఆభతధనన్తి బాహిరతో అన్తోగేహం పవేసితధనం. గిహినియా నామ పఠమం ఆహారసమ్పాదనే కోసల్లం ఇచ్ఛితబ్బం, తత్థ చ యుత్తపయుత్తతా, తతో సామికస్స ఇత్థిజనాయత్తేసు కిచ్చాకిచ్చేసు, తతో పుత్తానం పరిజనస్స కాతబ్బకిచ్చేసూతి ఆహ ‘‘యాగుభత్తసమ్పాదనాదీసూ’’తిఆది. ‘‘నిక్కోసజ్జా’’తి వత్వా తమేవ నిక్కోసజ్జతం బ్యతిరేకతో, అన్వయతో చ విభావేతుం ‘‘యథా’’తిఆది వుత్తం. ఇధాతి ఇమస్మిం తతియదిసావారే. పురిమనయేనేవాతి పఠమదిసావారే వుత్తనయేనేవ. ఇతి భగవా ‘‘పచ్ఛిమా దిసా పుత్తదారా’’తి ఉద్దిసిత్వాపి దారవసేనేవ పచ్ఛిమం దిసం విస్సజ్జేసి, న పుత్తవసేన. కస్మా? పుత్తా హి దారకకాలే అత్తనో మాతు అనుగ్గణ్హనేనేవ అనుగ్గహితా హోన్తి అనుకమ్పితా, విఞ్ఞుతం పత్తకాలే పన యథా తేపి తదా అనుగ్గహేతబ్బా, స్వాయం విధి ‘‘పాపా నివారేన్తీ’’తిఆదినా పఠమదిసావారే దస్సితో ఏవాతి కిం పున విస్సజ్జనేనాతి. దానాదిసఙ్గహవత్థూసు యం వత్తబ్బం, తం హేట్ఠా వుత్తమేవాతి.

౨౭౦. చత్తారిపి ఠానాని లఙ్ఘిత్వా పఞ్చమమేవ ఠానం వివరితుం ‘‘అవిసంవాదనతాయా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ యస్స యస్స నామం గణ్హాతీతి సహాయో అత్థికభావేన యస్స యస్స వత్థునో నామం కథేతి. అవిసంవాదేత్వాతి ఏత్థ దువిధం అవిసంవాదనం వాచాయ, పయోగేన చాతి తం దువిధమ్పి దస్సేతుం ‘‘ఇదమ్పీ’’తిఆది వుత్తం. ‘‘దానేనా’’తి చ ఇదం నిదస్సనమత్తం దట్ఠబ్బం ఇతరసఙ్గహవత్థువసేనపి అవిసంవాదేత్వా సఙ్గణ్హనస్స లబ్భనతో, ఇచ్ఛితబ్బతో చ. అపరా పచ్ఛిమా పజా అపరపజా, అపరాపరం ఉప్పన్నా వా పజా అపరపజా. పటిపూజనా నామ మమాయనా, సక్కారకిరియా చాతి తదుభయం దస్సేతుం ‘‘కేలాయన్తీ’’తిఆది వుత్తం. మమాయన్తీతి మమత్తం కరోన్తి.

౨౭౧. యథాబలం కమ్మన్తసంవిధానేనాతి దాసకమ్మకరానం యథాబలం బలానురూపం తేసం తేసం కమ్మన్తానం సంవిదహనేన విచారణేన, కారాపనేనాతి అత్థో. తేనాహ ‘‘దహరేహీ’’తిఆది. భత్తవేతనానుప్పదానేనాతి తస్స తస్స దాసకమ్మకరస్స అనురూపం భత్తస్స, వేతనస్స చ పదానేన. తేనేవాహ ‘‘అయం ఖుద్దకపుత్తో’’తిఆది. భేసజ్జాదీనీతి ఆది-సద్దేన సప్పాయాహారవసనట్ఠానాదిం సఙ్గణ్హాతి. సాతభావో ఏవ రసానం అచ్ఛరియతాతి ఆహ ‘‘అచ్ఛరియే మధురరసే’’తి. తేసన్తి దాసకమ్మకరానం. వోస్సజ్జనేనాతి కమ్మకరణతో విస్సజ్జనేన. వేలం ఞత్వాతి ‘‘పహారావసేసో, ఉపడ్ఢపహారావసేసో వా దివసో’’తి వేలం జానిత్వా. యో కోచి మహుస్సవో ఛణో నామ. కత్తికుస్సవో, ఫగ్గుణుస్సవోతి ఏవం నక్ఖత్తసల్లక్ఖితో మహుస్సవో నక్ఖత్తం.పుబ్బుట్ఠాయితా, పచ్ఛానిపాతితా చ మహాసుదస్సనే వుత్తా ఏవాతి ఇధ అనామట్ఠా.

దిన్నాదాయినోతి పుబ్బపదావధారణవసేన సావధారణవచనన్తి అవధారణేన నివత్తితం దస్సేతుం ‘‘చోరికాయ కిఞ్చి అగ్గహేత్వా’’తి వుత్తం. తేనాహ ‘‘సామికేహి దిన్నస్సేవ ఆదాయినో’’తి. న మయం కిఞ్చి లభామాతి అనుజ్ఝాయిత్వాతి పటిసేధద్వయేన తేహి లద్ధబ్బస్స లాభం దస్సేతి. ‘‘కిం ఏతస్స కమ్మేన కతేనాతి అనుజ్ఝాయిత్వా’’తి ఇదం తుట్ఠహదయతాయ కారణదస్సనం పటిపక్ఖదూరీభావతో. తుట్ఠహదయతాదస్సనమ్పి కమ్మస్స సుకతకారితాయ కారణదస్సనం. కిత్తి ఏవ వణ్ణో కిత్తివణ్ణో, తం కిత్తివణ్ణం గుణకథం హరన్తి, తం తం దిసం ఉపాహరన్తీతి కిత్తివణ్ణహరా. తథా తథా కిత్తేతబ్బతో హి కిత్తి, గుణో, తేసం వణ్ణనం కథనం వణ్ణో. తేనాహ ‘‘గుణకథాహారకా’’తి.

౨౭౨. కారణభూతా మేత్తా ఏతేసం అత్థీతి మేత్తాని, కాయకమ్మాదీని. యాని పన తాని యథా యథా చ సమ్భవన్తి, తం దస్సేతుం ‘‘తత్థా’’తిఆది వుత్తం. ‘‘విహారగమన’’న్తిఆదీసు ‘‘మేత్తచిత్తం పచ్చుపట్ఠాపేత్వా’’తి పదం ఆహరిత్వా యోజేతబ్బం. అనావటద్వారతాయాతి ఏత్థ ద్వారం నామ అలోభజ్ఝాసయతా దానస్స ముఖభావతో. తస్స సతో దేయ్యధమ్మస్స దాతుకామతా అనావటతా ఏవఞ్హి ఘరమావసన్తో కులపుత్తో గేహద్వారే పిహితేపి అనావటద్వారో ఏవ, అఞ్ఞథా అపిహితేపి ఘరద్వారే ఆవటద్వారో ఏవాతి. తేన వుత్తం ‘‘తత్థా’’తిఆది. వివరిత్వాపి వసన్తోతి వచనసేసో. పిదహిత్వాపీతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. ‘‘సీలవన్తేసూ’’తి ఇదం పటిగ్గాహకతో దక్ఖిణవిసుద్ధిదస్సనత్థం వుత్తం. కరుణాఖేత్తేపి దానేన అనావటద్వారతా ఏవ. ‘‘సన్తఞ్ఞేవా’’తి ఇమినా అసన్తం నత్థివచనం పుచ్ఛితపటివచనం వియ ఇచ్ఛితబ్బం ఏవాతి దస్సేతి విఞ్ఞూనం అత్థికానం చిత్తమద్దవకరణతో. ‘‘పురేభత్తం పరిభుఞ్జితబ్బక’’న్తి ఇదం యావకాలికే ఏవ ఆమిసభావస్స నిరుళ్హతాయ వుత్తం.

‘‘సబ్బే సత్తా’’తి ఇదం తేసం సమణబ్రాహ్మణానం అజ్ఝాసయసమ్పత్తిదస్సనం పక్ఖపాతాభావదీపనతో, ఓధిసో ఫరణాయపి మేత్తాభావనాయ లబ్భనతో. యాయ కుసలాభివడ్ఢిఆకఙ్ఖాయ తేసం ఉపట్ఠాకానం, తథా నేసం గేహపవిసనం, తం సన్ధాయాహ ‘‘పవిసన్తాపి కల్యాణేన చేతసా అనుకమ్పన్తి నామా’’తి. సుతస్స పరియోదాపనం నామ తస్స యాథావతో అత్థం విభావేత్వా విచికిచ్ఛాతమవిధమనేన విసోధనన్తి ఆహ ‘‘అత్థం కథేత్వా కఙ్ఖం వినోదేన్తీ’’తి. సవనం నామ ధమ్మస్స యావదేవ సమ్మాపటిపజ్జనాయ అసతి తస్మిం తస్స నిరత్థకభావతో, తస్మా సుతస్స పరియోదాపనం నామ సమ్మాపటిపజ్జాపనన్తి ఆహ ‘‘తథత్తాయ వా పటిపజ్జాపేన్తీ’’తి.

౨౭౩. అలమత్తోతి సమత్థసభావో, సో చ అత్థతో సమత్థో ఏవాతి ‘‘అగారం అజ్ఝావసనసమత్థో’’తి వుత్తం. దిసానమస్సనట్ఠానేతి యథావుత్తదిసానం పచ్చుపట్ఠానసఞ్ఞితే నమస్సనకారణే. పణ్డితో హుత్వా కుసలో ఛేకో లభతే యసన్తి యోజనా. సణ్హగుణయోగతో సణ్హో, సణ్హగుణోతి పనేత్థ సుఖుమనిపుణపఞ్ఞా, ముదువాచాతి దస్సేన్తో ‘‘సుఖుమ…పే… భణనేన వా’’తి వుత్తం. దిసానమస్సనట్ఠానేనాతి యేన ఞాణేన యథావుత్తా ఛ దిసా వుత్తనయేన పటిపజ్జన్తో నమస్సతి నామ, తం ఞాణం దిసానమస్సనట్ఠానం, తేన పటిభానవా. తేన హి తంతంకిచ్చయుత్తపత్తవసేన పటిపజ్జన్తో ఇధ ‘‘పటిభానవా’’తి వుత్తో. నివాతవుత్తీతి పణిపాతసీలో. అత్థద్ధోతి న థద్ధో థమ్భరహితోతి చిత్తస్స ఉద్ధుమాతలక్ఖణేన థమ్భితభావేన విరహితో. ఉట్ఠానవీరియసమ్పన్నోతి కాయికేన వీరియేన సమన్నాగతో. నిరన్తరకరణవసేనాతి ఆరద్ధస్స కమ్మస్స సతతకారితావసేన. ఠానుప్పత్తియా పఞ్ఞాయాతి తస్మిం తస్మిం అత్థకిచ్చే ఉపట్ఠితే ఠానసో తఙ్ఖణే ఏవ ఉప్పజ్జనకపఞ్ఞాయ.

సఙ్గహకరోతి యథారహం సత్తానం సఙ్గణ్హనకో. మిత్తకరోతి మిత్తభావకరో, సో పన అత్థతో మిత్తే పరియేసనకో నామ హోతీతి వుత్తం ‘‘మిత్తగవేసనో’’తి. యథావుత్తం వదం వచనం జానాతీతి వదఞ్ఞూతి ఆహ ‘‘పుబ్బకారినా వుత్తవచనం జానాతీ’’తి. ఇదాని తమేవత్థం సఙ్ఖేపేన వుత్తం విత్థారవసేన దస్సేతుం ‘‘సహాయకస్సా’’తిఆది వుత్తం. పుబ్బే యథాపవత్తాయ వాచాయ జాననే వదఞ్ఞుతం దస్సేత్వా ఇదాని ఆకారసల్లక్ఖణేన అప్పవత్తాయ వాచాయ జాననేపి వదఞ్ఞుతం దస్సేతుం ‘‘అపిచా’’తిఆది వుత్తం. ‘‘యేన యేన వా పనా’’తిఆదినా వచనీయత్థతం వదఞ్ఞూ-సద్దస్స దస్సేతి. నేతాతి యథాధిప్పేతమత్థం పచ్చక్ఖతో పాపేతా. తేనాహ ‘‘తం తమత్థం దస్సేన్తో పఞ్ఞాయ నేతా’’తి. నేతి తం తమత్థన్తి ఆనేత్వా సమ్బన్ధో. పునప్పునం నేతీతి అను అను నేతి, తం తమత్థన్తి ఆనేత్వా యోజనా.

తస్మిం తస్మిన్తి తస్మిం తస్మిం దానాదీహి సఙ్గహేహి సఙ్గహేతబ్బే పుగ్గలే. ఆణియాతి అక్ఖసీసగతాయ ఆణియా. యాయతోతి గచ్ఛతో. పుత్తకారణాతి పుత్తనిమిత్తం. పుత్తహేతుకఞ్హి పుత్తేన కత్తబ్బం మానం వా పూజం వా.

ఉపయోగవచనేతి ఉపయోగత్థే. వుచ్చతీతి వచనం, అత్థో. ఉపయోగవచనే వా వత్తబ్బే. పచ్చత్తన్తి పచ్చత్తవచనం. సమ్మా పేక్ఖన్తీతి సమ్మదేవ కాతబ్బే పేక్ఖన్తి. పసంసనీయాతి పసంసితబ్బా. భవన్తి ఏతే సఙ్గహేతబ్బే తత్థ పుగ్గలే యథారహం పవత్తేన్తాతి అధిప్పాయో.

౨౭౪. ‘‘ఇతి భగవా’’తిఆది నిగమనం. యా దిసాతి యా మాతాపితుఆదిలక్ఖణా పురత్థిమాదిదిసా. నమస్సాతి నమస్సేయ్యాసీతి అత్థో ‘‘యథా కథం పనా’’తిఆదికాయ గహపతిపుత్తస్స పుచ్ఛాయ వసేన దేసనాయ ఆరద్ధత్తా ‘‘పుచ్ఛాయ ఠత్వా’’తి వుత్తం. అకథితం నత్థి గిహీహి కత్తబ్బకమ్మే అప్పమాదపటిపత్తియా అనవసేసతో కథితత్తా. మాతాపితుఆదీసు హి తేహి చ పటిపజ్జితబ్బపటిపత్తియా నిరవసేసతో కథనేనేవ రాజాదీసుపి పటిపజ్జితబ్బవిధి అత్థతో కథితో ఏవ హోతీతి. గిహినో వినీయన్తి, వినయం ఉపేన్తి ఏతేనాతి గిహివినయో. యథానుసిట్ఠన్తి యథా ఇధ సత్థారా అనుసిట్ఠం గిహిచారిత్తం, తథా తేన పకారేన తం అవిరాధేత్వా. పటిపజ్జమానస్స వుద్ధియేవ పాటికఙ్ఖాతి దిట్ఠధమ్మికసమ్పరాయికపరమత్థేహి వుద్ధియేవ ఇచ్ఛితబ్బా అవస్సమ్భావినీతి.

సిఙ్గాలసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా.