౮. సమ్మప్పధానవిభఙ్గో

౧. సుత్తన్తభాజనీయవణ్ణనా

౩౯౦. కారణసద్దో యుత్తివాచకో ‘‘సబ్బమేతం అకారణం వదతీ’’తిఆదీసు వియ, తస్మా కారణప్పధానాతి యుత్తిప్పధానా, అనుప్పన్నపాపకానుప్పాదనాదికిరియాయ అనురూపప్పధానాతి ఏవం వా ఏత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. అనుప్పన్నపాపకాదీనం అనుప్పాదాది అనుప్పన్నపాపకానుప్పాదాది.

౩౯౧. ‘‘న అఞ్ఞో ధమ్మోతి యథా తణ్హాయనమిచ్ఛాభినివేసవాయమనసభావానం తణ్హాదీనం ఛన్దపరియాయో అఞ్ఞధమ్మో నామ హోతి కత్తుకమ్యతాసఙ్ఖాతస్స ఛన్దనియస్స తేసు అభావా, ధమ్మచ్ఛన్దో పన తంసభావత్తా అఞ్ఞధమ్మో న హోతి. తేనాహ ‘‘ధమ్మచ్ఛన్దోతి సభావచ్ఛన్దో’’తి.

౪౦౬. అట్ఠకథాయన్తి పోరాణట్ఠకథాయం. వట్టానత్థసంవత్తనతోతి సంసారదుక్ఖసమ్భవతో.

న సక్కోన్తీతి ఆహ ‘‘సన్తాయ సమాపత్తియా పరిహీనా బ్రహ్మచరియవాసే సన్థమ్భితుం న సక్కోన్తీ’’తి.

తత్థ దువిధాయాతి యోజేతబ్బం. ఉప్పన్నాయేవాతి ఉప్పన్నపుబ్బా ఏవ ఉప్పజ్జన్తి సముదాచారాదివసేన.

సబ్బాసు అవత్థాసూతి పకతత్తాదిఅవత్థాసు. పకతత్తావత్థేన హి సబ్బేన సబ్బం తాని న చరితబ్బాని. ఇతరావత్థేన చ తదవత్థాయ తాని తానియేవ చరితబ్బాని. వత్తబ్బన్తిఆదీనీతి ఆది-సద్దేన ‘‘న ఏకచ్ఛన్నే అనావాసే వత్థబ్బం, న ఏకచ్ఛన్నే ఆవాసే వా అనావాసే వా వత్థబ్బం, న ఏకాసనే నిసీదితబ్బం, న నీచే ఆసనే నిసిన్నే ఉచ్చే ఆసనే నిసీదితబ్బం, న ఛమాయం నిసిన్నే ఆసనే నిసీదితబ్బం, న ఏకచఙ్కమే చఙ్కమితబ్బం, న నీచే చఙ్కమే చఙ్కమన్తే ఉచ్చే చఙ్కమే చఙ్కమితబ్బం, న ఛమాయం చఙ్కమన్తే చఙ్కమే చఙ్కమితబ్బ’’న్తి ఇమాని సఙ్గణ్హాతి. తేసన్తి పారివాసికవుడ్ఢతరాదీనం వసేన. సమ్పిణ్డేత్వాతి సఙ్కడ్ఢిత్వా. ఏకేకం కత్వాతి నవాపి ఏకమేకం కత్వా. ‘‘అభివాదనపచ్చుట్ఠానఞ్జలికమ్మసామీచికమ్మం న సాదితబ్బం, ఆసనాభిహారం, సేయ్యాభిహారం, పాదోదకం, పాదపీఠం, పాదకథలికం, పత్తచీవరపటిగ్గహణం న సాదితబ్బ’’న్తి ఇదం సబ్బమ్పి అసాదియనసామఞ్ఞేన ఏకం. దసాతి ‘‘న సీలవిపత్తియా, న ఆచారవిపత్తియా, న దిట్ఠివిపత్తియా, న ఆజీవవిపత్తియా, న భిక్ఖూ భిక్ఖూహి భేదేతబ్బా, న గిహిద్ధజో ధారేతబ్బో, న తిత్థియద్ధజో ధారేతబ్బో, న తిత్థియా సేవితబ్బా, భిక్ఖూ సేవితబ్బా, భిక్ఖుసిక్ఖాయ సిక్ఖితబ్బ’’న్తి (చూళవ. ౬౦) ఏవమాగతా దస.

‘‘కమ్మఞ్చా’’తి పచ్చత్తవసేన వుత్తం కమ్మం ‘‘అవిపక్కవిపాకస్సా’’తి ఏత్థ ‘‘కమ్మస్సా’’తి సామివచనవసేన పరిణామేత్వా యోజేతబ్బం. భూతాపగతుప్పన్నన్తి వుత్తన్తి సమ్బన్ధో. ఇధాతి ఇమిస్సా సమ్మోహవినోదనియా. ‘‘ఏవం కతే ఓకాసే విపాకో…పే… ఉప్పన్నోతి వుచ్చతీ’’తి వదన్తో విపాకమేవ వదతి. తత్థాతి అట్ఠసాలినియం. మగ్గేన సముచ్ఛిన్నా థామగతా కామరాగాదయో ‘‘అనుసయా’’తి వుచ్చన్తీతి ఆహ ‘‘అనుసయిత…పే… మగ్గేన పహాతబ్బా’’తి.

ఆహతఖీరరుక్ఖో వియ ఆరమ్మణం, కథం? నిమిత్తగ్గాహవసేన. తమేవత్థం వివరతి ‘‘అధిగత’’న్తిఆదినా. తత్థ నిమిత్తగ్గాహవసేన ఆరమ్మణస్స అధిగ్గహితత్తా తం ఆరమ్మణం అనుస్సరితానుస్సరితక్ఖణే కిలేసుప్పత్తిహేతుభావేన ఉప్పత్తిట్ఠానతో అధిగతమేవ నామ హోతీతి ఆహ ‘‘అధిగతం నిమిత్తగ్గాహవసేనా’’తి, తం ఆరమ్మణం పాతుభూతకిలేసన్తి అధిప్పాయో. కిలేసుప్పత్తినిమిత్తతాయ ఉప్పత్తిరహం కిలేసం ‘‘ఆరమ్మణం అన్తోగధకిలేస’’న్తి వుత్తం. తఞ్చ ఖో గాహకే లబ్భమానం గహేతబ్బే ఉపచరిత్వా, యథా నిస్సితే లబ్భమానం నిస్సయే ఉపచరిత్వా ‘‘మఞ్చా ఉక్కుట్ఠిం కరోన్తీ’’తి. ఇదాని ఉపచారం ముఞ్చిత్వా నిప్పరియాయేనేవ అత్థం దస్సేన్తో ‘‘నిమిత్తగ్గాహ…పే… సదిసా’’తి ఆహ. విత్థారేతబ్బన్తి ‘‘యథా కిం? సచే ఖీరరుక్ఖ’’న్తిఆదినా విత్థారేతబ్బం.

తిధాతి అతీతాదివసేన తిధా. ఆభతో ఉపమావసేన. అప్పహీనతాదస్సనత్థమ్పీతి పి-సద్దేన ‘‘తిధా నవత్తబ్బతాదస్సనత్థమ్పీ’’తి వుత్తమేవ సమ్పిణ్డేతి. ఏవం మగ్గేన పహీనకిలేసా దట్ఠబ్బా మగ్గే అనుప్పన్నే ఉప్పత్తిరహానమ్పి ఉప్పన్నే సబ్బేన సబ్బం అభావతో.

సుత్తన్తభాజనీయవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. పఞ్హపుచ్ఛకవణ్ణనా

౪౨౭. వీరియజేట్ఠికాయ పన మగ్గభావనాయ న వత్తబ్బాని సమ్మప్పధానాని ‘‘మగ్గాధిపతీనీ’’తి వా ‘‘నమగ్గాధిపతీనీ’’తి వాతి వాతి ఏత్థ పఠమస్స వీరియన్తరాభావో, ఇతరస్స ఇతరాధిపతినో, నమగ్గభూతవీరియాధిపతినో చ అభావో నవత్తబ్బతాయ కారణన్తి ఇమమత్థమాహ ‘‘మగ్గాధిపతీనీ’’తిఆదినా. తదాతి వీరియజేట్ఠికమగ్గభావనాకాలే.

పఞ్హపుచ్ఛకవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సమ్మప్పధానవిభఙ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.