౧. ఏకకమాతికాదివణ్ణనా

౭౫౧. సమ్పయుత్తానం నిస్సయపచ్చయతాయ, ఆరమ్మణస్స పవత్తిట్ఠానతాయ ఓకాసట్ఠో వేదితబ్బో. నహేతాదీతి ఆది-సద్దేన ‘‘అహేతుకా’’తిఆదికం సబ్బం ఏకవిధేన ఞాణవత్థుం సఙ్గణ్హాతి. ఏకం నహేతూతి నహేతుతాయ ఏకం పఞ్చవిఞ్ఞాణం నహేతూతి వుత్తా తేసం నహేతుతా. ఏకన్తాహేతుభావేన హి తే ఏకప్పకారావాతి. అఞ్ఞమ్పీతి అహేతుకాది. అవితథసామఞ్ఞయుత్తన్తి తేనేవ అహేతుకతాదినా యథాభూతేన సమానభావేన యుత్తం. ఞాణారమ్మణన్తి ఞాణస్స ఆరమ్మణం యథావుత్తపఞ్చవిఞ్ఞాణాది. వత్థువిభావనాతి పఞ్చవిఞ్ఞాణాదికస్స ఞాణవత్థుస్స యథావుత్తవిసేసేన విభావనా పకాసనా పఞ్ఞా.

ఓసానదుకస్సాతి ‘‘అత్థజాపికా పఞ్ఞా, జాపితత్థా పఞ్ఞా’’తి ఇమస్స దుకస్స. దుకమాతికా ధమ్మసఙ్గణియం వుత్తదుకమాతికాతి ఆహ ‘‘దుకమాతికం అనిస్సాయా’’తి.

‘‘చిన్తామయా పఞ్ఞా’’తిఆదికా తికమాతికం అనిస్సాయ వుత్తాతి ఆహ ‘‘ఏవం తికానురూపేహీతి ఏత్థాపి దట్ఠబ్బ’’న్తి. యదిపి జాప-సద్దో బ్యత్తవచనే, మానసే చ పవత్తతి, జననత్థేపి పన దట్ఠబ్బోతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అనేకత్థత్తా ధాతుసద్దాన’’న్తిఆది. కుసలపఞ్ఞా విపాకసఙ్ఖాతస్స, కిరియపఞ్ఞా పరికమ్మాదిభూతా అత్తనా నిబ్బత్తేతబ్బఫలసఙ్ఖాతస్స అత్థస్స నిబ్బత్తనతో అత్థజాపికాతి వుత్తాతి ఆహ ‘‘అత్థజాపికా కారణగతా పఞ్ఞా’’తి. విపాకపఞ్ఞా, కిరియపఞ్ఞా చ సహజాతాదిపచ్చయవసేన తంతంవిపాకాదిఅత్థం జాపేతి జనేతీతి ఆహ ‘‘జాపితో జనితో అత్థో ఏతిస్సాతి జాపితత్థా’’తి. సతిపి సహజాతానం పచ్చయభావే విపాకకిరియపఞ్ఞా న కుసలా వియ విపాకానం నిప్పరియాయేన కారణవోహారం లభతీతి ఆహ ‘‘కారణపఞ్ఞాసదిసీ’’తి. విభావనత్థేన పఞ్ఞా ఆరమ్మణం వియ సమ్పయుత్తేపి పకాసేతియేవాతి వుత్తం ‘‘ఫలప్పకాసనభూతా’’తి. యతో సా ఆలోకోభాసపజ్జోతపరియాయేహి విభావితా.