౧౩. అప్పమఞ్ఞావిభఙ్గో

౧. సుత్తన్తభాజనీయవణ్ణనా

౬౪౨. దిసాదేసోధినాతి ‘‘ఏకం దిస’’న్తిఆదిదిసోధినా, విహారగామనిగమనగరజనపదరజ్జాదిదేసోధినా చ. సత్తోధినాతి ‘‘సబ్బా ఇత్థియో, సబ్బే పురిసా, అరియా, అనరియా’’తిఆదివసప్పవత్తేన సత్తోధినా. ఏతస్సాతి ఏతస్స పదస్స, పదత్థస్స వా. అనువత్తకన్తి అధికారవసేన పవత్తకం. తం ద్వయన్తి తథా-సద్దో, ఇతి-సద్దోతి ఉభయం. ‘‘తథా దుతియ’’న్తి హి వుత్తే ‘‘తథా-సద్దో యథా మేత్తాసహగతేన చేతసా పురత్థిమాదీసు ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియమ్పి దిసం మేత్తాసహగతేన చేతసా ఫరిత్వా విహరతీ’’తి ఇమమత్థం దీపేతి. సేసద్వయేపి ఏసేవ నయో. యస్మా ఇతీతి అయం ఇతి-సద్దో పకారత్థే, ఏవన్తి వుత్తం హోతి, తస్మా ‘‘యథా మేత్తాసహగతేన చేతసా ఏకం, దుతియం, తతియం, చతుత్థం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, ఏవం ఉద్ధం, అధో, తిరియం మేత్తాసహగతేన చేతసా ఫరిత్వా విహరతీ’’తి ఇమమత్థం దీపేతి. తేన వుత్తం ‘‘మేత్తా…పే… తం ద్వయ’’న్తి. తస్సాతి ద్వయస్స. ఫరణన్తరాదిట్ఠానన్తి ఫరణతో అఞ్ఞం ఫరణన్తరం, తం ఆది యస్స, తం ఫరణన్తరాది. ఫరణన్తరఞ్హేతం మేత్తాభావనాయ, యదిదం విపులతా. ఆది-సద్దేన భుమ్మన్తరపగుణభావాది గయ్హతి, తస్స ఫరణన్తరాదినో ఠానం ఠానభూతో ‘‘విపులేనా’’తిఆదినా వుచ్చమానో మేత్తాభావనావిసేసో. వుత్తప్పకారమత్తపరామసనస్స తస్స ద్వయస్స అట్ఠానం అనోకాసోతి. ఇతి కత్వా ఇమినా కారణేన న వుత్తం తం ద్వయన్తి అత్థో.

౬౪౩. రాగస్సాతి కామరాగస్స. సినేహస్సాతి పుత్తసినేహాదిసినేహస్స. విపత్తియాతి రాగసినేహసఙ్ఖాతాయ మేత్తాభావనాయ విపత్తియా వినాసస్స. అనుప్పత్తితో హిరోత్తప్పబలేన అనుప్పజ్జనతో.

౬౪౫. అధిముఞ్చిత్వాతి భావనాచిత్తం ఆరమ్మణే సుట్ఠు విస్సజ్జేత్వా, తం పనేత్థ అధిముచ్చనం యస్మా ఫరణవసేనేవ హోతి, తస్మా వుత్తం ‘‘సుట్ఠు పసారేత్వా’’తి. యస్మా పన ఆరమ్మణే సుట్ఠు అసంసప్పనవసేనేవ తం మేత్తాభావనాయ అధిముచ్చనం హోతి, తస్మా ‘‘బలవతా వా అధిమోక్ఖేన అధిముచ్చిత్వా’’తి చ వుత్తం.

౬౪౮. ఏతేసం పదానం సబ్బేన సకలేన దిసాదేసాదిభేదేన అవధినా. సబ్బావధిదిసాదిఫరణాకారేహీతి సబ్బావధిభూతదిసాదేసపుగ్గలఫరణప్పకారేహి.

౬౫౦. విఘాతవసేనాతి విక్ఖమ్భనవసేన.

సుత్తన్తభాజనీయవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. పఞ్హపుచ్ఛకవణ్ణనా

౬౯౯. కథితానం కుసలాదిధమ్మానం. ఇమస్మిం పన అప్పమఞ్ఞావిభఙ్గే కథితా అప్పమఞ్ఞా, తా చ సభావతో లోకియా ఏవ, న ఖన్ధవిభఙ్గాదీసు కథితా ఖన్ధాదయో వియ లోకుత్తరాపీతి ఏకంసతో సబ్బాసం అప్పమఞ్ఞానం లోకియభావమేవ దీపేతుం అట్ఠకథాయం ‘‘ఇమస్మిం పనా’’తిఆది వుత్తన్తి ఇమమత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఇమస్మిం పన…పే… హోతీ’’తి.

పఞ్హపుచ్ఛకవణ్ణనా నిట్ఠితా.

అప్పమఞ్ఞావిభఙ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.