(౩.) తికనిద్దేసవణ్ణనా

౭౬౮. పఞ్ఞాపరిణామితేసూతి పఞ్ఞాయ పరిపాచితేసు. ‘‘యోగవిహితేసూతి ఇదఞ్చ విసయవిసేసనమత్తమేవ, తస్మా యాని పఞ్ఞాయ విహితాని అహేసుం హోన్తి భవిస్సన్తి చ, సబ్బాని తాని యోగవిహితానీతి దట్ఠబ్బాని. సిక్ఖిత్వా కాతబ్బం సిప్పం, ఇతరం కమ్మం. అయమేతేసం విసేసో. వడ్ఢకీకమ్మన్తి చ అసిక్ఖిత్వాపి కాతబ్బం థూలకమ్మం ‘‘కమ్మ’’న్తి దట్ఠబ్బం, పఞ్ఞా ఏవ వా తత్థ తత్థ ‘‘కమ్మం సిప్ప’’న్తి చ వేదితబ్బా. నాగమణ్డలం నామ మణ్డలం కత్వా సప్పే విజ్జాయ పక్కోసిత్వా బలిం దత్వా విసాపనయనం. పరిత్తం రక్ఖా, యేన ‘‘ఫూ’’తి ముఖవాతం దత్వా విసం అపనయన్తి, సో ఉణ్ణనాభిఆదిమన్తో ఫుధమనకమన్తో. ‘‘అ ఆ’’తిఆదికా మాతికా ‘‘క కా’’తిఆదికో తప్పభేదో చ లేఖా.

కుసలం ధమ్మం సకం, ఇతరం నోసకం. చతున్నం సచ్చానం పటివిజ్ఝితబ్బానం తప్పటివేధపచ్చయభావేన అనులోమనం దట్ఠబ్బం. పుబ్బే ‘‘యోగవిహితేసు వా కమ్మాయతనేసూ’’తిఆదినా పఞ్ఞా వుత్తా, పున తస్సా వేవచనవసేన ‘‘అనులోమికం ఖన్తి’’న్తిఆది వుత్తన్తి అధిప్పాయేన ‘‘అను…పే… పఞ్ఞావేవచనానీ’’తి ఆహ. ఏత్థ చ ఏవరూపిన్తి యథావుత్తకమ్మాయతనాదివిసయం కమ్మస్సకతసచ్చానులోమికసభావం అనిచ్చాదిపవత్తిఆకారఞ్చాతి అత్థో. యథావుత్తా చ భూమిసభావపవత్తిఆకారనిద్దేసా ఖన్తిఆదీహి యోజేతబ్బా. యస్సా పఞ్ఞాయ ధమ్మా నిజ్ఝానపజాననకిచ్చసఙ్ఖాతం ఓలోకనం ఖమన్తి అవిపరీతసభావత్తా, సా పఞ్ఞా ధమ్మానం నిజ్ఝానక్ఖమనం ఏతిస్సా అత్థీతి ధమ్మనిజ్ఝానక్ఖన్తీతి అత్థో.

౭౬౯. అసంవరం ముఞ్చతీతి సమాదానసమ్పత్తవిరతిసమ్పయుత్తచేతనా ‘‘సీలం పూరేన్తస్స ముఞ్చచేతనా’’తి వుత్తా. పుబ్బాపరపఞ్ఞాయ చ దానసీలమయతావచనతో ముఞ్చఅపరచేతనావసేన ‘‘ఆరబ్భా’’తి, పుబ్బచేతనావసేన ‘‘అధికిచ్చా’’తి చ వత్తుం యుత్తన్తి ‘‘అధికిచ్చా’’తిపి పాఠో యుజ్జతి.

౭౭౦. పఞ్చసీలదససీలాని విఞ్ఞాణస్స జాతియా చ పచ్చయభూతేసు సఙ్ఖారభవేసు అన్తోగధానీతి ‘‘ఉప్పాదా వా’’తిఆదికాయ ధమ్మట్ఠితిపాళియా సఙ్గహితాని. భవనిబ్బత్తకసీలస్స పఞ్ఞాపనం సతిపి సవనే న తథాగతదేసనాయత్తన్తి భిక్ఖుఆదీనమ్పి తం వుత్తం.

అధిపఞ్ఞాయ పఞ్ఞాతి అధిపఞ్ఞాయ అన్తోగధా పఞ్ఞా. అథ వా అధిపఞ్ఞానిబ్బత్తేసు, తదధిట్ఠానేసు వా ధమ్మేసు అధిపఞ్ఞా-సద్దో దట్ఠబ్బో, తత్థ పఞ్ఞా అధిపఞ్ఞాయ పఞ్ఞా.

౭౭౧. అపాయుప్పాదనకుసలతా అపాయకోసల్లం సియాతి మఞ్ఞమానో పుచ్ఛతి ‘‘అపాయకోసల్లం కథం పఞ్ఞా నామ జాతా’’తి. తం పన పరస్స అధిప్పాయం నివత్తేన్తో ‘‘పఞ్ఞవాయేవ హీ’’తిఆదిమాహ. తత్రుపాయాతి తత్ర తత్ర ఉపాయభూతా. ఠానే ఉప్పత్తి ఏతస్సాతి ఠానుప్పత్తియం. కిం తం? కారణజాననం, భయాదీనం ఉప్పత్తిక్ఖణే తస్మింయేవ ఠానే లహుఉప్పజ్జనకన్తి వుత్తం హోతి.

తికనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.