(౪.) చతుక్కనిద్దేసవణ్ణనా

౭౯౩. న పరితస్సతీతి ‘‘అపి నామ మే తణ్డులాదీని సియు’’న్తి న పత్థేతి, తదభావేన వా న ఉత్తసతి.

౭౯౬. అపరప్పచ్చయేతి పరేన నపత్తియాయితబ్బే. ధమ్మే ఞాణన్తి సచ్చవిసయం ఞాణం. అరియసచ్చేసు హి ధమ్మ-సద్దో తేసం అవిపరీతసభావత్తాతి. సఙ్ఖతపవరో వా అరియమగ్గో తస్స చ ఫలం ధమ్మో, తత్థ పఞ్ఞా తంసహగతా ధమ్మే ఞాణం. న అఞ్ఞఞాణుప్పాదనం నయనయనం, ఞాణస్సేవ పన పవత్తివిసేసోతి అధిప్పాయేనాహ ‘‘పచ్చవేక్ఖణఞాణస్స కిచ్చ’’న్తి. ఏత్థ చ ఇమినా ధమ్మేనాతి మగ్గఞాణేనాతి వుత్తం, దువిధమ్పి పన మగ్గఫలఞాణం పచ్చవేక్ఖణాయ చ మూలం, కారణఞ్చ నయనయనస్సాతి దువిధేనపి తేన ధమ్మేనాతి న న యుజ్జతి, తథా చతుసచ్చధమ్మస్స ఞాతత్తా, మగ్గఫలసఙ్ఖాతస్స చ ధమ్మస్స సచ్చపటివేధసమ్పయోగం గతత్తా నయనం హోతీతి తేన ఇమినా ధమ్మేన ఞాణవిసయభావేన, ఞాణసమ్పయోగేన వా ఞాతేనాతి చ అత్థో న న యుజ్జతి.

యదిపి సబ్బేన సబ్బం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం దుక్ఖం అభిజానన్తి, తథాపి పచ్చుప్పన్నే ససన్తతిపరియాపన్నే సవిసేసే అభినివేసో హోతీతి ఆహ ‘‘న తఞ్ఞేవ ఇమ’’న్తి. దిట్ఠేన అదిట్ఠేన నయతో నయనఞాణం, అదిట్ఠస్స దిట్ఠతాయ కారణభూతత్తా కారణఞాణం, అనురూపత్థవాచకో వా కారణ-సద్దోతి ధమ్మే ఞాణస్స అనురూపఞాణన్తి అత్థో.

సమ్ముతిమ్హి ఞాణన్తి ధమ్మే ఞాణాదీనం వియ సాతిసయస్స పటివేధకిచ్చస్స అభావా విసయోభాసనమత్తజాననసామఞ్ఞేన ఞాణన్తి సమ్మతేసు అన్తోగధన్తి అత్థో. సమ్ముతివసేన వా పవత్తం సమ్ముతిమ్హి ఞాణం, అవసేసం పన ఇతరఞాణత్తయవిసభాగం ఞాణం తబ్బిసభాగసామఞ్ఞేన సమ్ముతిఞాణమ్హి పవిట్ఠత్తా సమ్ముతిఞాణం నామ హోతీతి.

౭౯౭. కిలేసమూలకే చాతి నీవరణమూలకే చ కామభవధమ్మే.

౭౯౮. సా హిస్సాతి ఏత్థ అస్సాతి యో ‘‘కామేసు వీతరాగో హోతీ’’తి ఏవం వుత్తో, అస్స పఠమజ్ఝానసమఙ్గిస్సాతి అత్థో. స్వేవాతి ఏతేన కామేసు వీతరాగభావనావత్థస్సేవ పఠమజ్ఝానసమఙ్గిస్స గహణే పవత్తే తస్స తతో పరం అవత్థం దస్సేతుం ‘‘కామేసు వీతరాగో సమానో’’తి వుత్తం. చతుత్థమగ్గపఞ్ఞా ఛట్ఠాభిఞ్ఞాభావప్పత్తియా తం పటివిజ్ఝతి నామ, ఇతరా తదుపనిస్సయత్తా. యథానురూపం వా ఆసవక్ఖయభావతో, ఫలే వా ఆసవక్ఖయే సతి యథానురూపం తంనిబ్బత్తనతో చతూసుపి మగ్గేసు పఞ్ఞా ఛట్ఠం అభిఞ్ఞం పటివిజ్ఝతీతి దట్ఠబ్బా.

౭౯౯. కామసహగతాతి వత్థుకామారమ్మణా. చోదేన్తీతి కామాభిముఖం తన్నిన్నం కరోన్తీతి అత్థో. తదనుధమ్మతాతి తదనుధమ్మా ఇచ్చేవ వుత్తం హోతి. తా-సద్దస్స అపుబ్బత్థాభావతోతి అధిప్పాయేనాహ ‘‘తదనురూపసభావా’’తి. నికన్తిం, నికన్తిసహగతచిత్తుప్పాదం వా ‘‘మిచ్ఛాసతీ’’తి వదతి. ‘‘అహో వత మే అవితక్కం ఉప్పజ్జేయ్యా’’తి అవితక్కారమ్మణా అవితక్కసహగతా.

౮౦౧. అధిగమభావేన అభిముఖం జానన్తస్స అభిజానన్తస్స, అభివిసిట్ఠేన వా ఞాణేన జానన్తస్స, అనారమ్మణభూతఞ్చ తం ఠానం పాకటం కరోన్తస్సాతి అత్థో.

౮౦౨. వసితాపఞ్చకరహితం ఝానం అప్పగుణం. ఏత్థ చతస్సో పటిపదా చత్తారి ఆరమ్మణానీతి పఞ్ఞాయ పటిపదారమ్మణుద్దేసేన పఞ్ఞా ఏవ ఉద్దిట్ఠాతి సా ఏవ విభత్తాతి.

చతుక్కనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.