౧౬. ఇన్ద్రియపచ్చయనిద్దేసవణ్ణనా

౧౬. అరూపజీవితిన్ద్రియమ్పి సఙ్గహితన్తి మిస్సకత్తా జీవితిన్ద్రియం న సబ్బేన సబ్బం వజ్జితబ్బన్తి అధిప్పాయో.

అవినిబ్భుత్తధమ్మానన్తి ఏత్థ అయం అధిప్పాయో – రూపారూపానం అఞ్ఞమఞ్ఞం అవినిబ్భుత్తవోహారో నత్థీతి అరూపానం ఇన్ద్రియపచ్చయభూతాని పచ్చయన్తరాపేక్ఖాని చక్ఖాదీని అత్తనో విజ్జమానక్ఖణే అవినిబ్భుత్తధమ్మానం ఇన్ద్రియపచ్చయతం అఫరన్తానిపి ఇన్ద్రియపచ్చయా సియుం. యో పన నిరపేక్ఖో ఇన్ద్రియపచ్చయో అవినిబ్భుత్తధమ్మానం హోతి, సో అత్తనో విజ్జమానక్ఖణే తేసం ఇన్ద్రియపచ్చయతం అఫరన్తో నామ నత్థి. యది చ ఇత్థిన్ద్రియపురిసిన్ద్రియాని ఇన్ద్రియపచ్చయో లిఙ్గాదీనం సియుం, అవినిబ్భుత్తానం తేసమ్పి సియుం. న హి రూపం రూపస్స, అరూపం వా అరూపస్స వినిబ్భుత్తస్స ఇన్ద్రియపచ్చయో అత్థీతి. సతి చేవం ఇత్థిపురిసిన్ద్రియేహి అవినిబ్భుత్తత్తా కలలాదికాలే చ లిఙ్గాదీని సియుం, యేసం తాని ఇన్ద్రియపచ్చయతం ఫరేయ్యుం, న చ ఫరన్తి. తస్మా న తేహి తాని అవినిబ్భుత్తకాని, అవినిబ్భుత్తత్తాభావతో చ తేసం ఇన్ద్రియపచ్చయతం న ఫరన్తి. అఞ్ఞేసం పన యేహి తాని సహజాతాని, తేసం అబీజభావతోయేవ న ఫరన్తి, తస్మా ఆపన్నవినిబ్భుత్తభావానం తేసం లిఙ్గాదీనం అవినిబ్భుత్తానం అఞ్ఞేసఞ్చ సమానకలాపధమ్మానం ఇన్ద్రియపచ్చయతాయ అఫరణతో తాని ఇన్ద్రియపచ్చయో న హోన్తీతి. యేసం బీజభూతాని ఇత్థిపురిసిన్ద్రియాని, తేసం లిఙ్గాదీనం అపరమత్థభావతోతి కేచి, తే పన కలలాదికాలేపి లిఙ్గాదీనం తదనురూపానం అత్థితం ఇచ్ఛన్తి.

జాతిభూమివసేన వుత్తేసు భేదేసు కుసలజాతియం రూపావచరకుసలమేవ ఆరుప్పే ఠపేతబ్బన్తి ‘‘ఠపేత్వా పన రూపావచరకుసలం అవసేసా కుసలాకుసలా’’తి వుత్తం. పఠమలోకుత్తరం పన దోమనస్సయుత్తఞ్చ విసుం ఏకా జాతి భూమి వా న హోతీతి ఆరుప్పే అలబ్భమానమ్పి న ఠపితం. హేతుఆదీసుపి ‘‘తథా అపరియాపన్నకుసలహేతు, తథా అకుసలహేతూ’’తిఆదీసు (పట్ఠా. అట్ఠ. ౧.౧) ఏస నయో యోజేతబ్బో.

ఠితిక్ఖణేతి ఇదం రూపజీవితిన్ద్రియస్స సహజాతపచ్చయత్తాభావం సన్ధాయ వుత్తం. ఉప్పాదక్ఖణేపి పన తస్స ఇన్ద్రియపచ్చయతా న సక్కా నివారేతుం. వక్ఖతి హి ‘‘అబ్యాకతం ధమ్మం పటిచ్చ…పే… అసఞ్ఞసత్తానం ఏకం మహాభూతం పటిచ్చ…పే… ఇన్ద్రియపచ్చయం కమ్మపచ్చయసదిస’’న్తి (పట్ఠా. ౧.౧.౬౬). న హి అసఞ్ఞసత్తానం ఇన్ద్రియపచ్చయా ఉప్పజ్జమానస్స రూపస్స రూపజీవితిన్ద్రియతో అఞ్ఞో ఇన్ద్రియపచ్చయో అత్థి, పఞ్చవోకారే పవత్తే చ కటత్తారూపస్స. పటిచ్చవారాదయో చ ఛ ఉప్పాదక్ఖణమేవ గహేత్వా పవత్తా, ఏవఞ్చ కత్వా పచ్ఛాజాతపచ్చయో ఏతేసు అనులోమతో న తిట్ఠతీతి.

ఇన్ద్రియపచ్చయనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.