౧౩. తేరసమనయో అసఙ్గహితేనసమ్పయుత్తవిప్పయుత్తపదవణ్ణనా

౪౪౮. తేరసమనయవణ్ణనాయం యేహి తీహిపి సఙ్గహేహి అసఙ్గహితం విఞ్ఞాణమేవ హోతి, తే పాళియం ‘‘రూపఞ్చ ధమ్మాయతన’’న్తిఆదిఉద్దానగాథాయ దస్సితా బావీస ధమ్మా ‘‘రూపక్ఖన్ధేన సదిసపఞ్హా ధమ్మా’’తి వుత్తా. యేహి పన తీహిపి సఙ్గహేహి అసఙ్గహితాని అరూపభవేన వియ ఓళారికాయతనానేవ హోన్తి, తే వుత్తావసేసా సబ్బే ఇధ ఉద్ధటా ‘‘అరూపభవేన సదిసా’’తి వుత్తా. సేసాతి సేసా పఞ్చమనయే ఆగతా వేదనాక్ఖన్ధాదయో సతిపి అసఙ్గాహకత్తే ఇధ విస్సజ్జనం న రుహన్తీతి న ఉద్ధటా. యే పన అసఙ్గాహకా ఏవ న హోన్తి దుక్ఖసచ్చాదిధమ్మా, తేసు వత్తబ్బమేవ నత్థి. యథా పన వేదనాక్ఖన్ధాదయో న రుహన్తి, తం దస్సేతుం ‘‘వేదనాక్ఖన్ధేన హీ’’తిఆదిమాహ. తత్థ తేసఞ్చ సమ్పయోగో నామ నత్థీతి రూపారూపధమ్మానం అసమ్పయోగేహి వోమిస్సతాయ సమ్పయోగో నత్థీతి అత్థో.

యది పన తే కదాచి అసబ్బవిఞ్ఞాణధాతుసమ్పయుత్తా అరూపధమ్మా రూపధమ్మా చ సియుం, న తేసం విప్పయోగో నత్థీతి ‘‘విప్పయోగో చ నత్థీ’’తి న వుత్తం, న వేదనాక్ఖన్ధేన అసఙ్గహితానం విప్పయోగస్స అత్థితాయాతి వేదితబ్బం. ఉభయాభావతో హి వేదనాక్ఖన్ధాదయో ఇధ న రుహన్తీతి. ఏవం పనేత్థ సియా ‘‘వేదనాక్ఖన్ధేన హి ఖన్ధాదివసేన అనారమ్మణమిస్సకా సత్తవిఞ్ఞాణధాతుధమ్మా అసఙ్గహితా హోన్తి, తేసఞ్చ సమ్పయోగో విప్పయోగో చ నత్థీ’’తి. అనారమ్మణసహితానఞ్హి సబ్బవిఞ్ఞాణధాతూనం సబ్బవిఞ్ఞాణధాతుసమ్పయుత్తానం తదుభయధమ్మానఞ్చ వేదనాక్ఖన్ధాదివిఞ్ఞాణక్ఖన్ధాదిచక్ఖాయతనాదీహి తీహిపి సఙ్గహేహి అసఙ్గహితానం సమ్పయోగవిప్పయోగాభావో అరుహణే కారణం. జాతివిప్పయోగభూమికాలసన్తానవిప్పయోగతో చతుబ్బిధో విప్పయోగో. తత్థ జాతివిప్పయోగో ‘‘కుసలా ధమ్మా, అకుసలా ధమ్మా’’తిఆది, భూమివిప్పయోగో ‘‘కామావచరా, రూపావచరా’’తిఆది, కాలవిప్పయోగో ‘‘అతీతా ధమ్మా, అనాగతా ధమ్మా’’తిఆది, సన్తానవిప్పయోగో ‘‘అజ్ఝత్తా ధమ్మా, బహిద్ధా ధమ్మా’’తిఆది. ఏవం విప్పయోగో చతుధా వేదితబ్బో.

తేరసమనయఅసఙ్గహితేనసమ్పయుత్తవిప్పయుత్తపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.