౧. ఖన్ధపదవణ్ణనా

౬. ఖన్ధాయతనధాతుయోమహన్తరే అభిఞ్ఞేయ్యధమ్మభావేన వుత్తా, తేసం పన సభావతో అభిఞ్ఞాతానం ధమ్మానం పరిఞ్ఞేయ్యతాదివిసేసదస్సనత్థం సచ్చాని, అధిపతియాదికిచ్చవిసేసదస్సనత్థం ఇన్ద్రియాదీని చ వుత్తానీతి సచ్చాదివిసేసో వియ సఙ్గహాసఙ్గహవిసేసో చ అభిఞ్ఞేయ్యనిస్సితో వుచ్చమానో సువిఞ్ఞేయ్యో హోతీతి ‘‘తీహి సఙ్గహో. తీహి అసఙ్గహో’’తి నయముఖమాతికా ఠపితాతి వేదితబ్బా. ఏవఞ్చ కత్వా ‘‘చతూహీ’’తి వుత్తా సమ్పయోగవిప్పయోగా చ అభిఞ్ఞేయ్యనిస్సయేన ఖన్ధాదీహేవ పుచ్ఛిత్వా విస్సజ్జితాతి. రూపక్ఖన్ధో ఏకేన ఖన్ధేనాతి యే ధమ్మా ‘‘రూపక్ఖన్ధో’’తి వుచ్చన్తి, తేసం పఞ్చసు ఖన్ధేసు రూపక్ఖన్ధభావేన సభాగతా హోతీతి రూపక్ఖన్ధభావసఙ్ఖాతేన, రూపక్ఖన్ధవచనసఙ్ఖాతేన వా గణనేన సఙ్గహం గణనం దస్సేతి. తేనాహ ‘‘యఞ్హి కిఞ్చీ’’తిఆది. రూపక్ఖన్ధోతి హి సఙ్గహితబ్బధమ్మో దస్సితో. యేన సఙ్గహేన సఙ్గయ్హతి, తస్స సఙ్గహస్స దస్సనం ‘‘ఏకేన ఖన్ధేనా’’తి వచనం. పఞ్చసు ఖన్ధగణనేసు ఏకేన ఖన్ధగణనేన గణితోతి అయఞ్హేత్థ అత్థో. యస్మా చ ఖన్ధాదివచనేహి సఙ్గహో వుచ్చతి, తస్మా ఉపరి ‘‘ఖన్ధసఙ్గహేన సఙ్గహితా’’తిఆదిం వక్ఖతీతి.

అసఙ్గహనయనిద్దేసేతి ఇదం ‘‘సఙ్గహో అసఙ్గహో’’తి ఏతస్సేవ నయస్స ఏకదేసనయభావేన వుత్తం, న నయన్తరతాయాతి దట్ఠబ్బం. రూపక్ఖన్ధమూలకాయేవ చేత్థ దుకతికచతుక్కా దస్సితాతి ఏతేన వేదనాక్ఖన్ధమూలకా పురిమేన యోజియమానే విసేసో నత్థీతి పచ్ఛిమేహేవ యోజేత్వా తయో దుకా ద్వే తికా ఏకో చతుక్కో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధమూలకా ద్వే దుకా ఏకో తికో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధమూలకో ఏకో దుకోతి ఏతే లబ్భన్తీతి దస్సేతి. తేసం పన భేదతో పఞ్చకపుచ్ఛావిస్సజ్జనానన్తరం పుచ్ఛావిస్సజ్జనం కాతబ్బం సంఖిత్తన్తి దట్ఠబ్బం, వుత్తనయేన వా సక్కా ఞాతున్తి పాళిం న ఆరోపితన్తి.

ఆయతనపదాదివణ్ణనా

౪౦. యస్మా చ దుకతికేసూతి యదిపి ఏకకేపి సదిసం విస్సజ్జనం, ఏకకే పన సదిసవిస్సజ్జనానం చక్ఖున్ద్రియసోతిన్ద్రియసుఖిన్ద్రియాదీనం దుకాదీసు అసదిసవిస్సజ్జనం దిట్ఠం. న హేత్థ చక్ఖుసోతచక్ఖుసుఖిన్ద్రియదుకానం అఞ్ఞమఞ్ఞసదిసవిస్సజ్జనం, నాపి దుకేహి తికస్స, ఇధ పన దుక్ఖసముదయదుక్ఖమగ్గదుకానం అఞ్ఞమఞ్ఞం తికేన చ సదిసం విస్సజ్జనన్తి దుకతికేస్వేవ సదిసవిస్సజ్జనతం సముదయానన్తరం మగ్గసచ్చస్స వచనే కారణం వదతి.