౩. తణ్హామూలకసుత్తవణ్ణనా

౨౩. తతియే (దీ. ని. టీ. ౨.౧౦౩) ఏసనతణ్హాతి భోగానం పరియేసనవసేన పవత్తా తణ్హా. ఏసితతణ్హాతి పరియిట్ఠేసు భోగేసు ఉప్పజ్జమానతణ్హా. పరితస్సనవసేన పరియేసతి ఏతాయాతి పరియేసనా, ఆసయతో పయోగతో చ పరియేసనా తథాపవత్తో చిత్తుప్పాదో. తేనాహ ‘‘తణ్హాయ సతి హోతీ’’తి. రూపాదిఆరమ్మణప్పటిలాభోతి సవత్థుకానం రూపాదిఆరమ్మణానం గవేసనవసేన పటిలాభో. యం పన అపరియిట్ఠంయేవ లబ్భతి, తమ్పి అత్థతో పరియేసనాయ లద్ధమేవ నామ తథారూపస్స కమ్మస్స పుబ్బేకతత్తా ఏవ లబ్భనతో. తేనాహ ‘‘సో హి పరియేసనాయ సతి హోతీ’’తి.

సుఖవినిచ్ఛయన్తి సుఖం విసేసతో నిచ్ఛినోతీతి సుఖవినిచ్ఛయో. సుఖం సభావతో సముదయతో అత్థఙ్గమతో ఆదీనవతో నిస్సరణతో చ యాథావతో జానిత్వా పవత్తఞాణంవ సుఖవినిచ్ఛయం. జఞ్ఞాతి జానేయ్య. ‘‘సుభం సుఖ’’న్తిఆదికం ఆరమ్మణే అభూతాకారం వివిధం నిన్నభావేన చినోతి ఆరోపేతీతి వినిచ్ఛయో, అస్సాదానుపస్సనా తణ్హా. దిట్ఠియాపి ఏవమేవ వినిచ్ఛయభావో వేదితబ్బో. ఇమస్మిం పన సుత్తే వితక్కోయేవ ఆగతోతి యోజనా. ఇమస్మిం పన సుత్తేతి సక్కపఞ్హసుత్తే (దీ. ని. ౨.౩౫౮). తత్థ హి ‘‘ఛన్దో ఖో, దేవానమిన్ద, వితక్కనిదానో’’తి ఆగతం. ఇధాతి ఇమస్మిం సుత్తే. వితక్కేనేవ వినిచ్ఛినన్తీతి ఏతేన ‘‘వినిచ్ఛినతి ఏతేనాతి వినిచ్ఛయో’’తి వినిచ్ఛయసద్దస్స కరణసాధనమాహ. ఏత్తకన్తిఆది వినిచ్ఛయనాకారదస్సనం.

ఛన్దనట్ఠేన ఛన్దో, ఏవం రఞ్జనట్ఠేన రాగోతి ఛన్దరాగో. స్వాయం అనాసేవనతాయ మన్దో హుత్వా పవత్తో ఇధాధిప్పేతోతి ఆహ ‘‘దుబ్బలరాగస్సాధివచన’’న్తి. అజ్ఝోసానన్తి తణ్హాదిట్ఠివసేన అభినివేసనం. ‘‘మయ్హం ఇద’’న్తి హి తణ్హాగాహో యేభుయ్యేన అత్తగ్గాహసన్నిస్సయోవ హోతి. తేనాహ ‘‘అహం మమన్తీ’’తి. బలవసన్నిట్ఠానన్తి చ తేసం గాహానం థిరభావప్పత్తిమాహ. తణ్హాదిట్ఠివసేన పరిగ్గహకరణన్తి అహం మమన్తి బలవసన్నిట్ఠానవసేన అభినివిట్ఠస్స అత్తత్తనియగ్గాహవత్థునో అఞ్ఞాసాధారణం వియ కత్వా పరిగ్గహేత్వా ఠానం, తథాపవత్తో లోభసహగతచిత్తుప్పాదో. అత్తనా పరిగ్గహితస్స వత్థునో యస్స వసేన పరేహి సాధారణభావస్స అసహమానో హోతి పుగ్గలో, సో ధమ్మో అసహనతా. ఏవం వచనత్థం వదన్తి నిరుత్తినయేన. సద్దలక్ఖణేన పన యస్స ధమ్మస్స వసేన మచ్ఛరియయోగతో పుగ్గలో మచ్ఛరో, తస్స భావో, కమ్మం వా మచ్ఛరియం, మచ్ఛరో ధమ్మో. మచ్ఛరియస్స బలవభావతో ఆదరేన రక్ఖణం ఆరక్ఖోతి ఆహ ‘‘ద్వార…పే… సుట్ఠు రక్ఖణ’’న్తి.

అత్తనో ఫలం కరోతీతి కరణం, యం కిఞ్చి కారణం. అధికం కరణన్తి అధికరణం, విసేసకారణం. విసేసకారణఞ్చ భోగానం ఆరక్ఖదణ్డాదానాదిఅనత్థసమ్భవస్సాతి వుత్తం ‘‘ఆరక్ఖాధికరణ’’న్తిఆది. పరనిసేధనత్థన్తి మారణాదినా పరేసం విబాధనత్థం. ఆదియన్తి ఏతేనాతి ఆదానం, దణ్డస్స ఆదానం దణ్డాదానం, దణ్డం ఆహరిత్వా పరవిహేఠనచిత్తుప్పాదో. సత్థాదానేపి ఏసేవ నయో. హత్థపరామాసాదివసేన కాయేన కాతబ్బో కలహో కాయకలహో. మమ్మఘట్టనాదివసేన వాచాయ కాతబ్బో కలహో వాచాకలహో. విరుజ్ఝనవసేన విరూపం గణ్హాతి ఏతేనాతి విగ్గహో. విరుద్ధం వదతి ఏతేనాతి వివాదో. ‘‘తువం తువ’’న్తి అగారవవచనసహచరణతో తువంతువం. సబ్బేపి తే తథాపవత్తదోససహగతా చిత్తుప్పాదా వేదితబ్బా. తేనాహ భగవా ‘‘అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తీ’’తి.

తణ్హామూలకసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.