౬. విమోక్ఖసుత్తవణ్ణనా

౬౬. ఛట్ఠే (దీ. ని. టీ. ౨.౧౨౯) కేనట్ఠేనాతి కేన సభావేన. సభావో హి ఞాణేన యాథావతో అరణీయతో ఞాతబ్బతో ‘‘అత్థో’’తి వుచ్చతి, సో ఏవ త్థ-కారస్స ట్ఠ-కారం కత్వా ‘‘అట్ఠో’’తి వుత్తో. అధిముచ్చనట్ఠేనాతి అధికం సవిసేసం ముచ్చనట్ఠేన. ఏతేన సతిపి సబ్బస్సపి రూపావచరజ్ఝానస్స విక్ఖమ్భనవసేన పటిపక్ఖతో విముత్తభావే యేన భావనావిసేసేన తం ఝానం సాతిసయం పటిపక్ఖతో విముచ్చిత్వా పవత్తతి, సో భావనావిసేసో దీపితో. భవతి హి సమానజాతియుత్తోపి భావనావిసేసేన పవత్తిఆకారవిసేసో. యథా తం సద్ధావిముత్తతో దిట్ఠిప్పత్తస్స, తథా పచ్చనీకధమ్మేహి సుట్ఠు విముత్తతాయ ఏవ అనిగ్గహితభావేన నిరాసఙ్కతాయ అభిరతివసేన సుట్ఠు అధిముచ్చనట్ఠేనపి విమోక్ఖో. తేనాహ ‘‘ఆరమ్మణే చా’’తిఆది. అయం పనత్థోతి అయం అధిముచ్చనట్ఠో పచ్ఛిమే విమోక్ఖే నిరోధే నత్థి. కేవలో విముత్తట్ఠో ఏవ తత్థ లబ్భతి, తం సయమేవ పరతో వక్ఖతి.

రూపీతి యేనాయం ససన్తతిపరియాపన్నేన రూపేన సమన్నాగతో, తం యస్స ఝానస్స హేతుభావేన విసిట్ఠరూపం హోతి, యేన విసిట్ఠేన రూపేన ‘‘రూపీ’’తి వుచ్చేయ్య రూపీసద్దస్స అతిసయత్థదీపనతో, తదేవ ససన్తతిపరియాపన్నరూపస్స వసేన పటిలద్ధజ్ఝానం ఇధ పరమత్థతో రూపిభావసాధకన్తి దట్ఠబ్బం. తేనాహ ‘‘అజ్ఝత్త’’న్తిఆది. రూపజ్ఝానం రూపం ఉత్తరపదలోపేన. రూపానీతి పనేత్థ పురిమపదలోపో దట్ఠబ్బో. తేన వుత్తం ‘‘నీలకసిణాదీని రూపానీ’’తి. రూపే కసిణరూపే సఞ్ఞా రూపసఞ్ఞా, సా ఏతస్స అత్థీతి రూపసఞ్ఞీ, సఞ్ఞాసీసేన ఝానం వదతి. తప్పటిపక్ఖేన అరూపసఞ్ఞీ. తేనాహ ‘‘అజ్ఝత్తం న రూపసఞ్ఞీ’’తిఆది.

అన్తో అప్పనాయం ‘‘సుభ’’న్తి ఆభోగో నత్థీతి ఇమినా పుబ్బాభోగవసేన తథా అధిముత్తి సియాతి దస్సేతి. ఏవఞ్హేత్థ తథావత్తబ్బతాపత్తిచోదనా అనవట్ఠానా హోతి. యస్మా సువిసుద్ధేసు నీలాదీసు వణ్ణకసిణేసు తత్థ కతాధికారానం అభిరతివసేన సుట్ఠు అధిముచ్చనట్ఠో సమ్భవతి, తస్మా అట్ఠకథాయం తథా తతియో విమోక్ఖో సంవణ్ణితో. యస్మా పన మేత్తాదివసేన పవత్తమానా భావనా సత్తే అప్పటికూలతో దహన్తి, తే సుభతో అధిముచ్చిత్వా పవత్తతి, తస్మా పటిసమ్భిదామగ్గే (పటి. మ. ౧.౨౧౨-౨౧౩) బ్రహ్మవిహారభావనా ‘‘సుభవిమోక్ఖో’’తి వుత్తా. తయిదం ఉభయమ్పి తేన తేన పరియాయేన వుత్తత్తా న విరుజ్ఝతీతి దట్ఠబ్బం.

సబ్బసోతి అనవసేసతో. న హి చతున్నం అరూపక్ఖన్ధానం ఏకదేసోపి తత్థ అవసిస్సతి. విస్సట్ఠత్తాతి యథాపరిచ్ఛిన్నకాలే నిరోధితత్తా. ఉత్తమో విమోక్ఖో నామ అరియేహేవ సమాపజ్జితబ్బతో అరియఫలపరియోసానత్తా దిట్ఠేవ ధమ్మే నిబ్బానప్పత్తిభావతో చ.

విమోక్ఖసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.