౧౦. ఉపోసథసుత్తవణ్ణనా

౨౦. దసమే తదహుపోసథేతి (ఉదా. అట్ఠ. ౪౫; సారత్థ. టీ. చూళవగ్గ ౩.౩౮౩) తస్మిం ఉపోసథదివసభూతే అహని. ఉపోసథకరణత్థాయాతి ఓవాదపాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితుం. ఉద్ధస్తం అరుణన్తి అరుణుగ్గమనం. ఉద్దిసతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖూనం పాతిమోక్ఖన్తి థేరో భగవన్తం పాతిమోక్ఖుద్దేసం యాచి. తస్మిం కాలే ‘‘న, భిక్ఖవే, అనుపోసథే ఉపోసథో కాతబ్బో’’తి (మహావ. ౧౩౬) సిక్ఖాపదస్స అపఞ్ఞత్తత్తా. కస్మా పన భగవా తియామరత్తిం వీతినామేసి? తతో పట్ఠాయ ఓవాదపాతిమోక్ఖం అనుద్దిసితుకామో తస్స వత్థుం పాకటం కాతుం. అద్దసాతి కథం అద్దస? అత్తనో చేతోపరియఞాణేన తస్సం పరిసతి భిక్ఖూనం చిత్తాని పరిజానన్తో తస్స దుస్సీలస్స చిత్తం పస్సి. యస్మా పన చిత్తే దిట్ఠే తంసమఙ్గీపుగ్గలో దిట్ఠో నామ హోతి, తస్మా ‘‘అద్దసా ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో తం పుగ్గలం దుస్సీల’’న్తిఆది వుత్తం. యథేవ హి అనాగతే సత్తసు దివసేసు పవత్తం పరేసం చిత్తం చేతోపరియఞాణలాభీ జానాతి, ఏవం అతీతేపీతి. మజ్ఝే భిక్ఖుసఙ్ఘస్స నిసిన్నన్తి సఙ్ఘపరియాపన్నో వియ భిక్ఖుసఙ్ఘస్స అన్తో నిసిన్నం. దిట్ఠోసీతి అయం న పకతత్తోతి భగవతా దిట్ఠో అసి. యస్మా చ ఏవం దిట్ఠో, తస్మా నత్థి తే తవ భిక్ఖూహి సద్ధిం ఏకకమ్మాదిసంవాసో. యస్మా పన సో సంవాసో తవ నత్థి, తస్మా ఉట్ఠేహి, ఆవుసోతి ఏవమేత్థ పదయోజనా వేదితబ్బా.

తతియమ్పి ఖో సో పుగ్గలో తుణ్హీ అహోసీతి అనేకవారం వత్వాపి ‘‘థేరో సయమేవ నిబ్బిన్నో ఓరమిస్సతీ’’తి వా, ‘‘ఇదాని ఇమేసం పటిపత్తిం జానిస్సామీ’’తి వా అధిప్పాయేన తుణ్హీ అహోసి. బాహాయం గహేత్వాతి ‘‘భగవతా మయా చ యాథావతో దిట్ఠో, యావతతియం ‘ఉట్ఠేహి, ఆవుసో’తి చ వుత్తో న వుట్ఠాతి, ఇదానిస్స నిక్కడ్ఢనకాలో, మా సఙ్ఘస్స ఉపోసథన్తరాయో అహోసీ’’తి తం బాహాయం అగ్గహేసి, తథా గహేత్వా. బహి ద్వారకోట్ఠకా నిక్ఖామేత్వాతి ద్వారకోట్ఠకా ద్వారసాలాతో నిక్ఖామేత్వా. బహీతి పన నిక్ఖామితట్ఠానదస్సనం. అథ వా బహిద్వారకోట్ఠకాతి బహిద్వారకోట్ఠకతోపి నిక్ఖామేత్వా, న అన్తోద్వారకోట్ఠకతో ఏవ. ఉభయత్థాపి విహారతో బహికత్వాతి అత్థో. సూచిఘటికం దత్వాతి అగ్గళసూచిఞ్చ ఉపరిఘటికఞ్చ ఆదహిత్వా, సుట్ఠుతరం కవాటం థకేత్వాతి అత్థో. యావ బాహాగహణాపి నామాతి ఇమినా ‘‘అపరిసుద్ధా, ఆనన్ద, పరిసా’’తి వచనం సుత్వా ఏవ హి తేన పక్కమితబ్బం సియా, ఏవం అపక్కమిత్వా యావ బాహాగహణాపి నామ సో మోఘపురిసో ఆగమేస్సతి, అచ్ఛరియమిదన్తి దస్సేతి. ఇదఞ్చ గరహనచ్ఛరియమేవాతి వేదితబ్బం.

అథ భగవా చిన్తేసి – ‘‘ఇదాని భిక్ఖుసఙ్ఘే అబ్బుదో జాతో, అపరిసుద్ధా పుగ్గలా ఉపోసథం ఆగచ్ఛన్తి, న చ తథాగతా అపరిసుద్ధాయ పరిసాయ ఉపోసథం కరోన్తి, పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసన్తి. అనుద్దిసన్తే చ భిక్ఖుసఙ్ఘస్స ఉపోసథో పచ్ఛిజ్జతి. యంనూనాహం ఇతో పట్ఠాయ భిక్ఖూనంయేవ పాతిమోక్ఖుద్దేసం అనుజానేయ్య’’న్తి. ఏవం పన చిన్తేత్వా భిక్ఖూనంయేవ పాతిమోక్ఖుద్దేసం అనుజాని. తేన వుత్తం ‘‘అథ ఖో భగవా…పే… పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసేయ్యాథా’’తి. తత్థ న దానాహన్తి ఇదాని అహం ఉపోసథం న కరిస్సామి, పాతిమోక్ఖం న ఉద్దిసిస్సామీతి పచ్చేకం న-కారేన సమ్బన్ధో. దువిధఞ్హి పాతిమోక్ఖం – ఆణాపాతిమోక్ఖం, ఓవాదపాతిమోక్ఖన్తి. తేసు ‘‘సుణాతు మే, భన్తే’’తిఆదికం (మహావ. ౧౩౪) ఆణాపాతిమోక్ఖం. తం సావకావ ఉద్దిసన్తి, న బుద్ధా, యం అన్వద్ధమాసం ఉద్దిసీయతి. ‘‘ఖన్తీ పరమం…పే… సబ్బపాపస్స అకరణం…పే… అనుపవాదో అనుపఘాతో…పే… ఏతం బుద్ధాన సాసన’’న్తి (దీ. ని. ౨.౯౦; ధ. ప. ౧౮౩-౧౮౫; ఉదా. ౩౬; నేత్తి. ౩౦) ఇమా పన తిస్సో గాథా ఓవాదపాతిమోక్ఖం నామ. తం బుద్ధావ ఉద్దిసన్తి, న సావకా, ఛన్నమ్పి వస్సానం అచ్చయేన ఉద్దిసన్తి. దీఘాయుకబుద్ధానఞ్హి ధరమానకాలే అయమేవ పాతిమోక్ఖుద్దేసో, అప్పాయుకబుద్ధానం పన పఠమబోధియంయేవ. తతో పరం ఇతరో. తఞ్చ ఖో భిక్ఖూయేవ ఉద్దిసన్తి, న బుద్ధా, తస్మా అమ్హాకమ్పి భగవా వీసతివస్సమత్తం ఇమం ఓవాదపాతిమోక్ఖం ఉద్దిసిత్వా ఇమం అన్తరాయం దిస్వా తతో పరం న ఉద్దిసి. అట్ఠానన్తి అకారణం. అనవకాసోతి తస్సేవ వేవచనం. కారణఞ్హి యథా తిట్ఠతి ఏత్థ ఫలం తదాయత్తవుత్తితాయాతి ‘‘ఠాన’’న్తి వుచ్చతి, ఏవం ‘‘అవకాసో’’తిపి వుచ్చతి. యన్తి కిరియాపరామసనం.

అట్ఠిమే, భిక్ఖవే, మహాసముద్దేతి కో అనుసన్ధి? య్వాయం అపరిసుద్ధాయ పరిసాయ పాతిమోక్ఖస్స అనుద్దేసో వుత్తో, సో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మోతి తం అపరేహిపి సత్తహి అచ్ఛరియబ్భుతధమ్మేహి సద్ధిం విభజిత్వా దస్సేతుకామో పఠమం తావ తేసం ఉపమాభావేన మహాసముద్దే అట్ఠ అచ్ఛరియబ్భుతధమ్మే దస్సేన్తో సత్థా ‘‘అట్ఠిమే, భిక్ఖవే, మహాసముద్దే’’తిఆదిమాహ.

ఉపోసథసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

మహావగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.