౭. భావనాసుత్తవణ్ణనా

౭౧. సత్తమే అత్థస్స అసాధికా ‘‘భావనం అననుయుత్తస్సా’’తి వుత్తత్తా. సమ్భావనత్థేతి ‘‘అపి నామ ఏవం సియా’’తి వికప్పనత్థో సమ్భావనత్థో. ఏవఞ్హి లోకే సిలిట్ఠవచనం హోతీతి ఏకమేవ సఙ్ఖం అవత్వా అపరాయ సఙ్ఖాయ సద్ధిం వచనం లోకే సిలిట్ఠవచనం హోతి యథా ‘‘ద్వే వా తీణి వా ఉదకఫుసితానీ’’తి. సమ్మా అధిసయితానీతి పాదాదీహి అత్తనా నేసం కిఞ్చి ఉపఘాతం అకరోన్తియా బహివాతాదిపరిస్సయపరిహరణత్థం సమ్మదేవ ఉపరి సయితాని. ఉపరిఅత్థో హేత్థ అధి-సద్దో. ఉతుం గణ్హాపేన్తియాతి తేసం అల్లసినేహపరియాదానత్థం అత్తనో కాయుస్మావసేన ఉతుం గణ్హాపేన్తియా. తేనాహ ‘‘ఉస్మీకతానీ’’తి. సమ్మా పరిభావితానీతి సమ్మదేవ సబ్బసో కుక్కుటవాసనాయ వాసితాని. తేనాహ ‘‘కుక్కుటగన్ధం గాహాపితానీ’’తి. ఏత్థ చ సమ్మాపరిసేదనం కుక్కుటగన్ధపరిభావనఞ్చ సమ్మాఅధిసయనసమ్మాపరిసేదననిప్ఫత్తియా ఆనుభావనిప్ఫాదితన్తి దట్ఠబ్బం. సమ్మాఅధిసయనేనేవ హి ఇతరద్వయం ఇజ్ఝతి. న హి సమ్మాఅధిసయనతో విసుం సమ్మాపరిసేదనస్స సమ్మాపరిభావనస్స చ కారణం అత్థి. తేన పన సద్ధింయేవ ఇతరేసం ద్విన్నమ్పి ఇజ్ఝనతో వుత్తం.

తివిధకిరియాకరణేనాతి సమ్మాఅధిసయనాదితివిధకిరియాకరణేనాతి అత్థో. కిఞ్చాపి ‘‘ఏవం అహో వత మే’’తిఆదినా న ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య కారణస్స పన సమ్పాదితత్తా, అథ ఖో భబ్బావ తే అభినిబ్భిజ్జితున్తి యోజనా. కస్మా భబ్బాతి ఆహ ‘‘తే హి యస్మా తాయా’’తిఆది. సయమ్పీతి అణ్డాని. పరిణామన్తి పరిపాకం బహినిక్ఖమనయోగ్యతం. యథా కపాలస్స తనుతా ఆలోకస్స అన్తో పఞ్ఞాయమానస్స కారణం, తథా కపాలస్స తనుతాయ నఖసిఖాముఖతుణ్డకానం ఖరతాయ చ అల్లసినేహపరియాదానం కారణవచనన్తి దట్ఠబ్బం. తస్మాతి ఆలోకస్స అన్తో పఞ్ఞాయమానతో సయఞ్చ పరిపాకగతత్తా.

ఓపమ్మసమ్పటిపాదనన్తి ఓపమ్మత్థస్స ఉపమేయ్యేన సమ్మదేవ పటిపాదనం. తన్తి ఓపమ్మసమ్పటిపాదనం. ఏవన్తి ఇదాని వుచ్చమానాకారేన. అత్థేనాతి ఉపమేయ్యత్థేన సంసన్దేత్వా సహ యోజేత్వా. సమ్పాదనేన సమ్పయుత్తధమ్మవసేన ఞాణస్స తిక్ఖభావో వేదితబ్బో. ఞాణస్స హి సభావతో సతినేపక్కతో చ తిక్ఖభావో, సమాధివసేన ఖరభావో, సద్ధావసేన విప్పసన్నభావో. పరిణామకాలోతి బలవవిపస్సనాకాలో. వడ్ఢికాలోతి వుట్ఠానగామినివిపస్సనాకాలో. అనులోమట్ఠానియా హి విపస్సనా గహితగబ్భా నామ తదా మగ్గగబ్భస్స గహితత్తా. తజ్జాతికన్తి తస్స విపస్సనానుయోగస్స అనురూపం. సత్థాపి అవిజ్జణ్డకోసం పహరతి, దేసనాపి వినేయ్యసన్తానగతం అవిజ్జణ్డకోసం పహరతి, యథాఠానే ఠాతుం న దేతి.

ఓలమ్బకసఙ్ఖాతన్తి ఓలమ్బకసుత్తసఙ్ఖాతం. ‘‘పల’’న్తి హి తస్స సుత్తస్స నామం. చారేత్వా దారునో హేట్ఠా దోసజాననత్థం ఉస్సాపేత్వా. గణ్డం హరతీతి పలగణ్డోతి ఏతేన ‘‘పలేన గణ్డహారో పలగణ్డోతి పచ్ఛిమపదే ఉత్తరపదలోపేన నిద్దేసో’’తి దస్సేతి. గహణట్ఠానేతి హత్థేన గహేతబ్బట్ఠానే. సమ్మదేవ ఖిపీయన్తి ఏతేన కాయదుచ్చరితాదీనీతి సఙ్ఖేపో, పబ్బజ్జావ సఙ్ఖేపో పబ్బజ్జాసఙ్ఖేపో. తేన విపస్సనం అనుయుఞ్జన్తస్స పుగ్గలస్స అజానన్తస్సేవ ఆసవానం పరిక్ఖయో ఇధ విపస్సనానిసంసోతి అధిప్పేతో.

హేమన్తికేన కారణభూతేన, భుమ్మత్థే వా ఏతం కరణవచనం, హేమన్తికేతి అత్థో. పటిప్పస్సమ్భన్తీతి పటిప్పస్సద్ధఫలాని హోన్తి. తేనాహ ‘‘పూతికాని భవన్తీ’’తి. మహాసముద్దో వియ సాసనం అగాధగమ్భీరభావతో. నావా వియ యోగావచరో మహోఘుత్తరతో. పరియాయనం వియాతి పరితో అపరాపరం యాయనం వియ. ఖజ్జమానానన్తి ఖాదన్తేన వియ ఉదకేన ఖేపియమానబన్ధనానం. తనుభావోతి పరియుట్ఠానపవత్తియా అసమత్థతాయ దుబ్బలభావో. విపస్సనాఞాణపీతిపామోజ్జేహీతి విపస్సనాఞాణసముట్ఠితేహి పీతిపామోజ్జేహి. ఓక్ఖాయమానేతి విపస్సనాకమ్మట్ఠానే వీథిప్పటిపాటియా ఓక్ఖాయమానే, పటిసఙ్ఖానుపస్సనాయ వా ఓక్ఖాయమానే. సఙ్ఖారుపేక్ఖాయ పక్ఖాయమానే. దుబ్బలతా దీపితా ‘‘అప్పకసిరేనేవ సంయోజనాని పటిప్పస్సమ్భన్తి, పూతికాని భవన్తీ’’తి వుత్తత్తా.

భావనాసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.