౩. నగరోపమసుత్తవణ్ణనా

౬౭. తతియే పచ్చన్తే భవం పచ్చన్తిమం. ‘‘రథో సీలపరిక్ఖారో, ఝానక్ఖో చక్కవీరియో’’తిఆదీసు (సం. ని. ౫.౪) వియ అలఙ్కారవచనో పరిక్ఖారసద్దోతి ఆహ ‘‘నగరాలఙ్కారేహి అలఙ్కత’’న్తి. పరివారవచనోపి వట్టతియేవ ‘‘సత్త సమాధిపరిక్ఖారా’’తిఆదీసు (దీ. ని. ౩.౩౩౦) వియ. నేమం వుచ్చతి థమ్భాదీహి అనుపతభూమిప్పదేసోతి ఆహ ‘‘గమ్భీరఆవాటా’’తి, గమ్భీరం భూమిం అనుప్పవిట్ఠాతి అత్థో. సుట్ఠు సన్నిసీదాపితాతి భూమిం నిఖనిత్వా సమ్మదేవ ఠపితా.

అనుపరియాయేతి ఏతేనాతి అనుపరియాయో, సోయేవ పథోతి అనుపరియాయపథో, పరితో పాకారస్స అనుయాయమగ్గో.

హత్థిం ఆరోహన్తి ఆరోహాపయన్తి చాతి హత్థారోహా (దీ. ని. టీ. ౧.౧౬౩). యేన హి పయోగేన పురిసో హత్థినో ఆరోహనయోగ్గో హోతి, హత్థిస్స తం పయోగం విధాయన్తానం సబ్బేసమ్పేతేసం గహణం. తేనాహ ‘‘సబ్బేపీ’’తిఆది. తత్థ హత్థాచరియా నామ యే హత్థినో హత్థారోహకానఞ్చ సిక్ఖాపకా. హత్థివేజ్జా నామ హత్థిభిసక్కా. హత్థిబన్ధా నామ హత్థీనం పాదరక్ఖకా. ఆది-సద్దేన హత్థీనం యవపదాయకాదికే సఙ్గణ్హాతి. అస్సారోహా రథికాతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. రథే నియుత్తా రథికా. రథరక్ఖా నామ రథస్స ఆణిరక్ఖకా. ధనుం గణ్హన్తి గణ్హాపేన్తి చాతి ధనుగ్గహా, ఇస్సాసా ధనుసిప్పస్స సిక్ఖాపకా చ. తేనాహ ‘‘ధనుఆచరియా ఇస్సాసా’’తి. చేలేన చేలపటాకాయ యుద్ధే అకన్తి గచ్ఛన్తీతి చేలకాతి ఆహ – ‘‘యే యుద్ధే జయద్ధజం గహేత్వా పురతో గచ్ఛన్తీ’’తి. యథా తథా ఠితే సేనికే బ్రూహకరణవసేన తతో తతో చలయన్తి ఉచ్చాలేన్తీతి చలకా. సకుణగ్ఘిఆదయో వియ మంసపిణ్డం పరసేనాసమూహం సాహసికమహాయోధతాయ ఛేత్వా ఛేత్వా దయన్తి ఉప్పతిత్వా గచ్ఛన్తీతి పిణ్డదాయకా. దుతియవికప్పే పిణ్డే దయన్తి జనసమ్మద్దే ఉప్పతన్తా వియ గచ్ఛన్తీతి పిణ్డదాయకాతి అత్థో వేదితబ్బో. ఉగ్గతుగ్గతాతి థామజవపరక్కమాదివసేన అతివియ ఉగ్గతా, ఉదగ్గాతి అత్థో. పక్ఖన్దన్తీతి అత్తనో వీరసూరభావేన అసజ్జమానా పరసేనం అనుపవిసన్తీతి అత్థో. థామజవబలపరక్కమాదిసమ్పత్తియా మహానాగా వియ మహానాగా. ఏకసూరాతి ఏకాకిసూరా అత్తనో సూరభావేనేవ ఏకాకినో హుత్వా యుజ్ఝనకా. సజాలికాతి సవమ్మికా. సరపరిత్తాణన్తి చమ్మపరిసిబ్బితం ఖేటకం, చమ్మమయం వా ఫలకం. ఘరదాసయోధాతి అత్తనో దాసయోధా.

సమ్పక్ఖన్దనలక్ఖణాతి సద్ధేయ్యవత్థునో ఏవమేతన్తి సమ్పక్ఖన్దనలక్ఖణా. సమ్పసాదనలక్ఖణాతి పసీదితబ్బే వత్థుస్మిం పసీదనలక్ఖణా. ఓకప్పనసద్ధాతి ఓక్కన్తిత్వా పక్ఖన్దిత్వా అధిముచ్చనం. పసాదనీయే వత్థుస్మిం పసీదనం పసాదసద్ధా. అయం అనుధమ్మోతి అయం నవన్నం లోకుత్తరధమ్మానం అనులోమధమ్మో. నిబ్బిదాబహులోతి ఉక్కణ్ఠనాబహులో. సద్ధా బన్ధతి పాథేయ్యన్తి సద్ధా నామాయం సత్తస్స మరణవసేన మహాపథం సంవజతో మహాకన్తారం పటిపజ్జతో మహావిదుగ్గం పక్ఖన్దతో పాథేయ్యపుటం బన్ధతి, సమ్బలం విస్సజ్జేతీతి అత్థో. సద్ధఞ్హి ఉప్పాదేత్వా దానం దేతి, సీలం రక్ఖతి, ఉపోసథకమ్మం కరోతి. తేనేతం వుత్తం ‘‘సద్ధా బన్ధతి పాథేయ్య’’న్తి. సిరీతి ఇస్సరియం. ఇస్సరియే హి అభిముఖీభూతే థలతోపి జలతోపి భోగా ఆగచ్ఛన్తియేవ. తేనేతం వుత్తం ‘‘సిరీ భోగానమాసయో’’తి. సద్ధా దుతియా పురిసస్స హోతీతి పురిసస్స దేవలోకే, మనుస్సలోకే చేవ నిబ్బానఞ్చ గచ్ఛన్తస్స సద్ధా దుతియా హోతి, సహాయకిచ్చం సాధేతి. భత్తపుటాదీతి ఆది-సద్దేన దుతియికాదీనం సఙ్గహో దట్ఠబ్బో. అనేకసరసతాతి అనేకసభావతా, అనేకకిచ్చతా వా. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

నగరోపమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.