౩. పఠమఅగ్గిసుత్తవణ్ణనా

౪౬. తతియే అనుడహనట్ఠేనాతి కామం ఆహునేయ్యగ్గిఆదయో తయో అగ్గీ బ్రాహ్మణేహిపి ఇచ్ఛితా సన్తి. తే పన తేహి ఇచ్ఛితమత్తావ, న సత్తానం తాదిసా అత్థసాధకా. యే పన సత్తానం అత్థసాధకా, తే దస్సేతుం ‘‘ఆహునం వుచ్చతీ’’తిఆది వుత్తం. తత్థ ఆనేత్వా హుననం పూజనం ‘‘ఆహున’’న్తి వుత్తం, తం ఆహునం అరహన్తీ మాతాపితరో. తేనాహ భగవా – ‘‘ఆహునేయ్యాతి, భిక్ఖవే, మాతాపితూనం ఏతం అధివచన’’న్తి (ఇతివు. ౧౦౬). యదగ్గేన చ తే పుత్తానం బహూపకారతాయ ఆహునేయ్యాతి, తేసు సమ్మాపటిపత్తి నేసం హితసుఖావహా, తదగ్గేన తేసు మిచ్ఛాపటిపత్తి అహితదుక్ఖావహాతి ఆహ ‘‘తేసు…పే… నిబ్బత్తన్తీ’’తి.

స్వాయమత్థో (దీ. ని. అట్ఠ. ౩.౩౦౫) మిత్తవిన్దకవత్థునా వేదితబ్బో. మిత్తవిన్దకో హి మాతరా, ‘‘తాత, అజ్జ ఉపోసథికో హుత్వా విహారే సబ్బరత్తిం ధమ్మస్సవనం సుణోహి, సహస్సం తే దస్సామీ’’తి వుత్తో ధనలోభేన ఉపోసథం సమాదాయ విహారం గన్త్వా ‘‘ఇదం ఠానం అకుతోభయ’’న్తి సల్లక్ఖేత్వా ధమ్మాసనస్స హేట్ఠా నిపన్నో సబ్బరత్తిం నిద్దాయిత్వా ఘరం అగమాసి. మాతా పాతోవ యాగుం పచిత్వా ఉపనామేసి. సో సహస్సం గహేత్వావ పివి. అథస్స ఏతదహోసి ‘‘ధనం సంహరిస్సామీ’’తి. సో నావాయ సముద్దం పక్ఖన్దితుకామో అహోసి. అథ నం మాతా, ‘‘తాత, ఇమస్మిం కులే చత్తాలీసకోటిధనం అత్థి, అలం గమనేనా’’తి నివారేతి. సో తస్సా వచనం అనాదియిత్వా గచ్ఛతి ఏవ. సా పురతో అట్ఠాసి. అథ నం కుజ్ఝిత్వా ‘‘అయం మయ్హం పురతో తిట్ఠతీ’’తి పాదేన పహరిత్వా పతితం అన్తరం కత్వా అగమాసి.

మాతా ఉట్ఠహిత్వా ‘‘మాదిసాయ మాతరి ఏవరూపం కమ్మం కత్వా గతస్స తే గతట్ఠానే సుఖం భవిస్సతీతి ఏవంసఞ్ఞీ నామ త్వం పుత్తా’’తి ఆహ. తస్స నావం ఆరుయ్హ గచ్ఛతో సత్తమే దివసే నావా అట్ఠాసి. అథ తే మనుస్సా ‘‘అద్ధా ఏత్థ పాపపుగ్గలో అత్థి, సలాకం దేథా’’తి ఆహంసు. సలాకా దీయమానా తస్సేవ తిక్ఖత్తుం పాపుణి. తే తస్స ఉళుమ్పం దత్వా తం సముద్దే పక్ఖిపింసు. సో ఏకం దీపం గన్త్వా విమానపేతీహి సద్ధిం సమ్పత్తిం అనుభవన్తో తాహి ‘‘పురతో పురతో మా అగమాసీ’’తి వుచ్చమానోపి తద్దిగుణం తద్దిగుణం సమ్పత్తిం పస్సన్తో అనుపుబ్బేన ఖురచక్కధరం ఏకం అద్దస. తం చక్కం పదుమపుప్ఫం వియ ఉపట్ఠాసి. సో తం ఆహ, ‘‘అమ్భో, ఇదం తయా పిళన్ధితం పదుమం మయ్హం దేహీ’’తి. న ఇదం, సామి, పదుమం, ఖురచక్కం ఏతన్తి. సో ‘‘వఞ్చేసి మం త్వం, కిం మయా పదుమం న దిట్ఠపుబ్బ’’న్తి వత్వా ‘‘త్వం లోహితచన్దనం విలిమ్పిత్వా పిళన్ధనం పదుమపుప్ఫం మయ్హం న దాతుకామో’’తి ఆహ. సో చిన్తేసి ‘‘అయమ్పి మయా కతసదిసం కమ్మం కత్వా తస్స ఫలం అనుభవితుకామో’’తి. అథ నం ‘‘గణ్హ, రే’’తి వత్వా తస్స మత్థకే చక్కం ఖిపి. తేన వుత్తం –

‘‘చతుబ్భి అట్ఠజ్ఝగమా, అట్ఠాహి పిచ సోళస;

సోళసాహి చ బాత్తింస, అత్రిచ్ఛం చక్కమాసదో;

ఇచ్ఛాహతస్స పోసస్స, చక్కం భమతి మత్థకే’’తి. (జా. ౧.౧.౧౦౪; ౧.౫.౧౦౩);

సోతి గేహసామికో భత్తా. పురిమనయేనేవాతి అనుడహనస్స పచ్చయతాయ. తత్రిదం వత్థు – కస్సపబుద్ధకాలే సోతాపన్నస్స ఉపాసకస్స భరియా అతిచారం చరతి. సో తం పచ్చక్ఖతో దిస్వా ‘‘కస్మా ఏవం కరోసీ’’తి ఆహ. సా ‘‘సచాహం ఏవరూపం కరోమి, అయం మే సునఖో విలుప్పమానో ఖాదతూ’’తి వత్వా కాలకతా కణ్ణముణ్డకదహే వేమానికపేతీ హుత్వా నిబ్బత్తా దివా సమ్పత్తిం అనుభవతి, రత్తిం దుక్ఖం. తదా బారాణసిరాజా మిగవం చరన్తో అరఞ్ఞం పవిసిత్వా అనుపుబ్బేన కణ్ణముణ్డకదహం సమ్పత్తో తాయ సద్ధిం సమ్పత్తిం అనుభవతి. సా తం వఞ్చేత్వా రత్తిం దుక్ఖం అనుభవతి. సో ఞత్వా ‘‘కత్థ ను ఖో గచ్ఛతీ’’తి పిట్ఠితో పిట్ఠితో గన్త్వా అవిదూరే ఠితో కణ్ణముణ్డకదహతో నిక్ఖమిత్వా తం ‘‘పటపట’’న్తి ఖాదమానం ఏకం సునఖం దిస్వా అసినా ద్విధా ఛిన్ది, ద్వే అహేసుం. పున ఛిన్నే చత్తారో, పున ఛిన్నే అట్ఠ, పున ఛిన్నే సోళస అహేసుం. సా ‘‘కిం కరోసి, సామీ’’తి ఆహ. సో ‘‘కిం ఇద’’న్తి ఆహ. సా ‘‘ఏవం అకత్వా ఖేళపిణ్డం భూమియం నిట్ఠుభిత్వా పాదేన ఘంసాహీ’’తి ఆహ. సో తథా అకాసి. సునఖా అన్తరధాయింసు. ముట్ఠియోగో కిరాయం తస్స సునఖన్తరధానస్స, యదిదం ఖేళపిణ్డం భూమియం నిట్ఠుభిత్వా పాదేన ఘంసనం, తం దివసం తస్సా కమ్మం ఖీణం. రాజా విప్పటిసారీ హుత్వా గన్తుం ఆరద్ధో. సా ‘‘మయ్హం, సామి, కమ్మం ఖీణం, మా అగమాసీ’’తి ఆహ. రాజా అస్సుత్వావ గతో.

దక్ఖిణాతి చత్తారో పచ్చయా దీయమానా దక్ఖన్తి ఏతేహి హితసుఖానీతి, తం దక్ఖిణం అరహతీతి దక్ఖిణేయ్యో, భిక్ఖుసఙ్ఘో.

పఠమఅగ్గిసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.