౬-౯. అనిచ్చానుపస్సీసుత్తాదివణ్ణనా

౧౬-౧౯. ఛట్ఠే ‘‘ఇధ సమసీసీ కథితో’’తి వత్వా ఏవం సమసీసితం విభజిత్వా ఇధాధిప్పేతం దస్సేతుం ‘‘సో చతుబ్బిధో హోతీ’’తిఆదిమాహ. రోగవసేన సమసీసీ రోగసమసీసీ. ఏస నయో సేసేసుపి. ఏకప్పహారేనేవాతి ఏకవేలాయమేవ. యో చక్ఖురోగాదీసు అఞ్ఞతరస్మిం సతి ‘‘ఇతో అనుట్ఠితో అరహత్తం పాపుణిస్సామీ’’తి విపస్సనం పట్ఠపేసి, అథస్స అరహత్తఞ్చ రోగతో వుట్ఠానఞ్చ ఏకకాలమేవ హోతి, అయం రోగసమసీసీ నామ. ఇరియాపథస్స పరియోసానన్తి ఇరియాపథన్తరసమాయోగో. యో ఠానాదీసు ఇరియాపథేసు అఞ్ఞతరం అధిట్ఠాయ ‘‘అవికోపేత్వావ అరహత్తం పాపుణిస్సామీ’’తి విపస్సనం పట్ఠపేసి. అథస్స అరహత్తప్పత్తి చ ఇరియాపథవికోపనఞ్చ ఏకప్పహారేనేవ హోతి, అయం ఇరియాపథసమసీసీ నామ. జీవితసమసీసీ నామాతి ఏత్థ ‘‘పలిబోధసీసం మానో, పరామాససీసం దిట్ఠి, విక్ఖేపసీసం ఉద్ధచ్చం, కిలేససీసం అవిజ్జా, అధిమోక్ఖసీసం సద్ధా, పగ్గహసీసం వీరియం, ఉపట్ఠానసీసం సతి, అవిక్ఖేపసీసం సమాధి, దస్సనసీసం పఞ్ఞా, పవత్తసీసం జీవితిన్ద్రియం, చుతిసీసం విమోక్ఖో, సఙ్ఖారసీసం నిరోధో’’తి పటిసమ్భిదాయం (పటి. మ. ౩.౩౩) వుత్తేసు సత్తరససు సీసేసు పవత్తసీసం కిలేససీసన్తి ద్వే సీసాని ఇధాధిప్పేతాని – ‘‘అపుబ్బం అచరిమం ఆసవపరియాదానఞ్చ హోతి జీవితపరియాదానఞ్చా’’తి వచనతో. తేసు కిలేససీసం అరహత్తమగ్గో పరియాదియతి, పవత్తసీసం జీవితిన్ద్రియం చుతిచిత్తం పరియాదియతి. తత్థ అవిజ్జాపరియాదాయకం చిత్తం జీవితిన్ద్రియం పరియాదాతుం న సక్కోతి, జీవితిన్ద్రియపరియాదాయకం అవిజ్జం పరియాదాతుం న సక్కోతి. అఞ్ఞం అవిజ్జాపరియాదాయకం చిత్తం, అఞ్ఞం జీవితన్ద్రియపరియాదాయకం. యస్స చేతం సీసద్వయం సమం పరియాదానం గచ్ఛతి, సో జీవితసమసీసీ నామ.

కథం పనిదం సమం హోతీతి? వారసమతాయ. యస్మిఞ్హి వారే మగ్గవుట్ఠానం హోతి, సోతాపత్తిమగ్గే పఞ్చ పచ్చవేక్ఖణాని, సకదాగామిమగ్గే పఞ్చ, అనాగామిమగ్గే పఞ్చ, అరహత్తమగ్గే చత్తారీతి ఏకూనవీసతిమే పచ్చవేక్ఖణఞాణే పతిట్ఠాయ భవఙ్గం ఓతరిత్వా పరినిబ్బాయతో ఇమాయ వారసమతాయ ఇదం ఉభయసీసపరియాదానమ్పి సమం హోతీతి ఇమాయ వారసమతాయ. వారసమవుత్తిదాయకేన హి మగ్గచిత్తేన అత్తనో అనన్తరం వియ నిప్ఫాదేతబ్బా పచ్చవేక్ఖణవారా చ కిలేసపరియాదానస్సేవ వారాతి వత్తబ్బతం అరహతి. ‘‘విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం హోతీ’’తి (మ. ని. ౧.౭౮; సం. ని. ౩.౧౨, ౧౪) వచనతో పచ్చవేక్ఖణపరిసమాపనేన కిలేసపరియాదానం సమ్పాపితం నామ హోతీతి ఇమాయ వారవుత్తియా సమతాయ కిలేసపరియాదానజీవితపరియాదానానం సమతా వేదితబ్బా. తేనేవాహ ‘‘యస్మా పనస్స…పే... తస్మా ఏవం వుత్త’’న్తి.

ఆయునో వేమజ్ఝం అనతిక్కమిత్వా అన్తరావ కిలేసపరినిబ్బానేన పరినిబ్బాయతీతి అన్తరాపరినిబ్బాయీ. తేనాహ ‘‘యో పఞ్చసు సుద్ధావాసేసూ’’తిఆది. వేమజ్ఝేతి అవిహాదీసు యత్థ ఉప్పన్నో, తత్థ ఆయునో వేమజ్ఝే. ఆయువేమజ్ఝం ఉపహచ్చ అతిక్కమిత్వా తత్థ పరినిబ్బాయతీతి ఉపహచ్చపరినిబ్బాయీ. తేనాహ ‘‘యో తత్థేవా’’తిఆది. అసఙ్ఖారేన అప్పయోగేన అనుస్సాహేన అకిలమన్తో తిక్ఖిన్ద్రియతాయ సుఖేనేవ పరినిబ్బాయతీతి అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ. తేనాహ ‘‘యో తేసంయేవా’’తిఆది. తేసంయేవ పుగ్గలానన్తి నిద్ధారణే సామివచనం. అప్పయోగేనాతి అధిమత్తప్పయోగేన వినా అప్పకసిరేన. ససఙ్ఖారేన సప్పయోగేన కిలమన్తో దుక్ఖేన పరినిబ్బాయతీతి ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ. ఉద్ధంవాహిభావేన ఉద్ధమస్స తణ్హాసోతం వట్టసోతఞ్చాతి, ఉద్ధం వా గన్త్వా పటిలభితబ్బతో ఉద్ధమస్స మగ్గసోతన్తి ఉద్ధంభోతో. పటిసన్ధివసేన అకనిట్ఠం గచ్ఛతీతి అకనిట్ఠగామీ.

ఏత్థ పన చతుక్కం వేదితబ్బం. యో హి అవిహతో పట్ఠాయ చత్తారో దేవలోకే సోధేత్వా అకనిట్ఠం గన్త్వా పరినిబ్బాయతి, అయం ఉద్ధంసోతో అకనిట్ఠగామీ నామ. అయఞ్హి అవిహేసు కప్పసహస్సం వసన్తో అరహత్తం పత్తుం అసక్కుణిత్వా అతప్పం గచ్ఛతి, తత్రాపి ద్వే కప్పసహస్సాని వసన్తో అరహత్తం పత్తుం అసక్కుణిత్వా సుదస్సం గచ్ఛతి, తత్రాపి చత్తారి కప్పసహస్సాని వసన్తో అరహత్తం పత్తుం అసక్కుణిత్వా సుదస్సిం గచ్ఛతి, తత్రాపి అట్ఠ కప్పసహస్సాని వసన్తో అరహత్తం పత్తుం అసక్కుణిత్వా అకనిట్ఠం గచ్ఛతి, తత్థ వసన్తో అగ్గమగ్గం అధిగచ్ఛతి. తత్థ యో అవిహతో పట్ఠాయ దుతియం వా చతుత్థం వా దేవలోకం గన్త్వా పరినిబ్బాయతి, అయం ఉద్ధంసోతో న అకనిట్ఠగామీ నామ. యో కామభవతో చవిత్వా అకనిట్ఠేసు పరినిబ్బాయతి, అయం న ఉద్ధంసోతో అకనిట్ఠగామీ నామ. యో హేట్ఠా చతూసు దేవలోకేసు తత్థ తత్థేవ నిబ్బత్తిత్వా పరినిబ్బాయతి, అయం న ఉద్ధంసోతో న అకనిట్ఠగామీతి.

ఏతే పన అవిహేసు ఉప్పన్నసమనన్తరఆయువేమజ్ఝం అప్పత్వావ పరినిబ్బాయనవసేన తయో అన్తరాపరినిబ్బాయినో, ఏకో ఉపహచ్చపరినిబ్బాయీ, ఏకో ఉద్ధంసోతోతి పఞ్చవిధో, అసఙ్ఖారససఙ్ఖారపరినిబ్బాయివిభాగేన దస హోన్తి, తథా అతప్పసుదస్ససుదస్సీసూతి చత్తారో దసకాతి చత్తారీసం. అకనిట్ఠే పన ఉద్ధంసోతో నత్థి, తయో అన్తరాపరినిబ్బాయినో, ఏకో ఉపహచ్చపరినిబ్బాయీతి చత్తారో, అసఙ్ఖారససఙ్ఖారపరినిబ్బాయివిభాగేన అట్ఠాతి అట్ఠచత్తారీసం అనాగామినో. సత్తమాదీసు నత్థి వత్తబ్బం.

అనిచ్చానుపస్సీసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.