౭-౧౦. సక్ఖిభబ్బసుత్తాదివణ్ణనా

౭౧-౭౪. సత్తమే తస్మిం తస్మిం విసేసేతి తస్మిం తస్మిం సచ్ఛికాతబ్బే విసేసే. సక్ఖిభావాయ పచ్చక్ఖకారితాయ భబ్బో సక్ఖిభబ్బో, తస్స భావో సక్ఖిభబ్బతా. తం సక్ఖిభబ్బతం. సతి సతిఆయతనేతి సతి సతికారణే. కిఞ్చేత్థ కారణం? అభిఞ్ఞా వా అభిఞ్ఞాపాదకజ్ఝానం వా, అవసానే పన ఛట్ఠాభిఞ్ఞాయ అరహత్తం వా కారణం, అరహత్తస్స విపస్సనా వాతి వేదితబ్బం. యఞ్హి తం తత్ర తత్ర సక్ఖిభబ్బతాసఙ్ఖాతం ఇద్ధివిధపచ్చనుభవనాది, తస్స అభిఞ్ఞా కారణం. అథ ఇద్ధివిధపచ్చనుభవనాది అభిఞ్ఞా, ఏవం సతి అభిఞ్ఞాపాదకజ్ఝానం కారణం. అరహత్తమ్పి ‘‘కుదాస్సు నామాహం తదాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్సామీ’’తి అనుత్తరేసు విమోక్ఖేసు పిహం ఉపట్ఠపేత్వా ఛట్ఠాభిఞ్ఞం నిబ్బత్తేన్తస్స కారణం. ఇదఞ్చ సబ్బసాధారణం న హోతి, సాధారణవసేన పన అరహత్తస్స విపస్సనా కారణం. అథ వా సతి ఆయతనేతి తస్స తస్స విసేసాధిగమస్స ఉపనిస్సయసఙ్ఖాతే కారణే సతీతి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో.

హానభాగియాదీసు ‘‘పఠమజ్ఝానస్స లాభిం కామసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి, హానభాగియో సమాధి. తదనుధమ్మతా సతి సన్తిట్ఠతి, ఠితిభాగియో సమాధి. అవితక్కసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి, విసేసభాగియో సమాధి. నిబ్బిదాసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి విరాగూపసంహితా, నిబ్బేధభాగియో సమాధీ’’తి (విభ. ౭౯౯) ఇమినా నయేన సబ్బసమాపత్తియో విత్థారేత్వా హానభాగియాదిఅత్థో వేదితబ్బో. తత్థ పఠమజ్ఝానస్స లాభిన్తి య్వాయం అప్పగుణస్స పఠమస్స ఝానస్స లాభీ, తం. కామసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తీతి తతో వుట్ఠితం ఆరమ్మణవసేన కామసహగతా హుత్వా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి తుదన్తి, తస్స కామానతీతస్స కామానుపక్ఖన్దానం సఞ్ఞామనసికారానం వసేన సో పఠమజ్ఝానసమాధి హాయతి పరిహాయతి, తస్మా హానభాగియో వుత్తో. తదనుధమ్మతాతి తదనురూపసభావో. సతి సన్తిట్ఠతీతి ఇదం మిచ్ఛాసతిం సన్ధాయ వుత్తం. యస్స హి పఠమజ్ఝానానురూపసభావా పఠమజ్ఝానం సన్తతో పణీతతో దిస్వా అస్సాదయమానా అభినన్దమానా నికన్తి హోతి, తస్స నికన్తివసేన సో పఠమజ్ఝానసమాధి నేవ హాయతి న వడ్ఢతి, ఠితికోట్ఠాసికో హోతి. తేన వుత్తం ‘‘ఠితిభాగియో సమాధీ’’తి. అవితక్కసహగతాతి అవితక్కం దుతియజ్ఝానం సన్తతో పణీతతో మనసికరోతో ఆరమ్మణవసేన అవితక్కసహగతా. సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తీతి పగుణపఠమజ్ఝానతో వుట్ఠితం దుతియజ్ఝానాధిగమత్థాయ చోదేన్తి తుదన్తి. తస్స ఉపరి దుతియజ్ఝానానుపక్ఖన్దానం సఞ్ఞామనసికారానం వసేన సో పఠమజ్ఝానసమాధి విసేసభూతస్స దుతియజ్ఝానస్స ఉప్పత్తిపదట్ఠానతాయ ‘‘విసేసభాగియో’’తి వుత్తో.

నిబ్బిదాసహగతాతి తమేవ పఠమజ్ఝానలాభిం ఝానతో వుట్ఠితం నిబ్బిదాసఙ్ఖాతేన విపస్సనాఞాణేన సహగతా. విపస్సనాఞాణఞ్హి ఝానఙ్గేసు పభేదేన ఉపట్ఠహన్తేసు నిబ్బిన్దతి ఉక్కణ్ఠతి, తస్మా ‘‘నిబ్బిదా’’తి వుచ్చతి. సముదాచరన్తీతి నిబ్బానసచ్ఛికిరియత్థాయ చోదేన్తి తుదన్తి. విరాగూపసంహితాతి విరాగసఙ్ఖాతేన నిబ్బానేన ఉపసంహితా. విపస్సనాఞాణఞ్హి సక్కా ఇమినా మగ్గేన విరాగం నిబ్బానం సచ్ఛికాతున్తి పవత్తితో ‘‘విరాగూపసంహిత’’న్తి వుచ్చతి. తంసమ్పయుత్తా సఞ్ఞామనసికారా విరాగూపసంహితా ఏవ నామ. తస్స తేసం సఞ్ఞామనసికారానం వసేన పఠమజ్ఝానసమాధి అరియమగ్గప్పటివేధస్స పదట్ఠానతాయ ‘‘నిబ్బేధభాగియో’’తి వుత్తో. హానం భజన్తీతి హానభాగియా, హానభాగో వా ఏతేసం అత్థీతి హానభాగియా, పరిహానకోట్ఠాసికాతి అత్థో. ఇమినా నయేన ఠితిభాగియో వేదితబ్బో. అట్ఠమాదీని ఉత్తానత్థానేవ.

సక్ఖిభబ్బసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

దేవతావగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.