౧-౨. పఠమచేతోవిముత్తిఫలసుత్తాదివణ్ణనా

౭౧-౭౨. తతియస్స పఠమే అవిజ్జాపలిఘన్తి ఏత్థ అవిజ్జాతి వట్టమూలికా అవిజ్జా, అయం పచురజనేహి ఉక్ఖిపితుం అసక్కుణేయ్యభావతో దుక్ఖిపనట్ఠేన నిబ్బానద్వారప్పవేసవిబన్ధనేన చ ‘‘పలిఘో వియాతి పలిఘో’’తి వుచ్చతి. తేనేస తస్సా ఉక్ఖిత్తత్తా ‘‘ఉక్ఖిత్తపలిఘో’’తి వుత్తో. పునబ్భవస్స కరణసీలో, పునబ్భవం వా ఫలం అరహతీతి పోనోభవికా, పునబ్భవదాయికాతి అత్థో. జాతిసంసారోతి జాయనవసేన చేవ సంసరణవసేన చ ఏవంలద్ధనామానం పునబ్భవక్ఖన్ధానం పచ్చయో కమ్మాభిసఙ్ఖారో. జాతిసంసారోతి హి ఫలూపచారేన కారణం వుత్తం. తఞ్హి పునప్పునం ఉప్పత్తికారణవసేన పరిక్ఖిపిత్వా ఠితత్తా ‘‘పరిఖా’’తి వుచ్చతి సన్తానస్స పరిక్ఖిపనతో. తేనేస తస్స సంకిణ్ణత్తా వికిణ్ణత్తా సబ్బసో ఖిత్తత్తా వినాసితత్తా ‘‘సంకిణ్ణపరిఖో’’తి వుత్తో.

తణ్హాసఙ్ఖాతన్తి ఏత్థ తణ్హాతి వట్టమూలికా తణ్హా. అయఞ్హి గమ్భీరానుగతట్ఠేన ‘‘ఏసికా’’తి వుచ్చతి. లుఞ్చిత్వా ఉద్ధరిత్వా. ఓరమ్భాగియానీతి ఓరమ్భాగజనకాని కామభవే ఉపపత్తిపచ్చయాని కామరాగసంయోజనాదీని. ఏతాని హి కవాటం వియ నగరద్వారం చిత్తం పిదహిత్వా ఠితత్తా ‘‘అగ్గళా’’తి వుచ్చన్తి. తేనేస తేసం నిగ్గతత్తా భిన్నత్తా ‘‘నిరగ్గళో’’తి వుత్తోతి. అగ్గమగ్గేన పన్నో అపచితో మానద్ధజో ఏతస్సాతి పన్నద్ధజో. పన్నభారోతి ఖన్ధభారకిలేసభారఅభిసఙ్ఖారభారా ఓరోపితా అస్సాతి పన్నభారో. విసంయుత్తోతి చతూహి యోగేహి సబ్బకిలేసేహి చ విసంయుత్తో. అస్మిమానోతి రూపే అస్మీతి మానో, వేదనాయ, సఞ్ఞాయ, సఙ్ఖారేసు, విఞ్ఞాణే అస్మిమానో. ఏత్థ హి పఞ్చపి ఖన్ధే అవిసేసతో ‘‘అస్మీ’’తి గహేత్వా పవత్తమానో అస్మిమానోతి అధిప్పేతో.

నగరద్వారస్స పరిస్సయపటిబాహనత్థఞ్చేవ సోధనత్థఞ్చ ఉభోసు పస్సేసు ఏసికాథమ్భే నిఖణిత్వా ఠపేతీతి ఆహ ‘‘నగరద్వారే ఉస్సాపితే ఏసికాథమ్భే’’తి. పాకారవిద్ధంసనేనేవ పరిఖాభూమిసమకరణం హోతీతి ఆహ ‘‘పాకారం భిన్దిత్వా పరిఖం వికిరిత్వా’’తి. ‘‘ఏవ’’న్తిఆది ఉపమాసంసన్దనం. సన్తో సంవిజ్జమానో కాయో ధమ్మసమూహోతి సక్కాయో, ఉపాదానక్ఖన్ధపఞ్చకం. ద్వత్తింసకమ్మకారణా దుక్ఖక్ఖన్ధే ఆగతదుక్ఖాని. అక్ఖిరోగసీసరోగాదయో. అట్ఠనవుతి రోగా, రాజభయాదీని పఞ్చవీసతిమహాభయాని. దుతియం ఉత్తానమేవ.

పఠమచేతోవిముత్తిఫలసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.