౫. ముణ్డరాజవగ్గో
౧-౨. ఆదియసుత్తాదివణ్ణనా
౪౧-౪౨. పఞ్చమస్స పఠమే ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహీతి వా ఉట్ఠానేన చ వీరియేన చ అధిగతేహి. తత్థ ఉట్ఠానన్తి కాయికం వీరియం. వీరియన్తి చేతసికన్తి వదన్తి. ఉట్ఠానన్తి వా భోగుప్పాదనే యుత్తప్పయుత్తతా. వీరియం తజ్జో ఉస్సాహో. పీణితన్తి ధాతం సుతిత్తం. తథాభూతో పన యస్మా థూలసరీరో హోతి, తస్మా ‘‘థూలం కరోతీ’’తి వుత్తం. దుతియం ఉత్తానమేవ.
ఆదియసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.
౩. ఇట్ఠసుత్తవణ్ణనా
౪౩. తతియే అప్పమాదం పసంసన్తీతి ‘‘ఏతాని ఆయుఆదీని పత్థయన్తేన అప్పమాదో కాతబ్బో’’తి అప్పమాదమేవ పసంసన్తి పణ్డితా. యస్మా వా పుఞ్ఞకిరియాసు పణ్డితా అప్పమాదం పసంసన్తి, తస్మా ఆయుఆదీని పత్థయన్తేన అప్పమాదోవ కాతబ్బోతి అత్థో. పురిమస్మిం అత్థవికప్పే ‘‘పుఞ్ఞకిరియాసూ’’తి పదస్స ‘‘అప్పమత్తో’’తి ఇమినా సమ్బన్ధో. యస్మా పణ్డితా అప్పమాదం పసంసన్తి, యస్మా చ పుఞ్ఞకిరియాసు అప్పమత్తో ఉభో అత్థే అధిగతో హోతి, తస్మా ఆయుఆదీని పత్థయన్తేన అప్పమాదోవ కాతబ్బో. దుతియస్మిం అత్థవికప్పే పణ్డితా అప్పమాదం పసంసన్తి. కత్థాతి? పుఞ్ఞకిరియాసు. కస్మాతి చే? యస్మా అప్పమత్తో ఉభో అత్థే అధిగ్గణ్హాతి పణ్డితో, తస్మాతి అత్థో. అత్థప్పటిలాభేనాతి దిట్ఠధమ్మికాదిహితప్పటిలాభేన.
ఇట్ఠసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౪. మనాపదాయీసుత్తవణ్ణనా
౪౪. చతుత్థే ఝానమనేన నిబ్బత్తం మనోమయన్తి ఆహ ‘‘సుద్ధావాసేసు ఏకం ఝానమనేన నిబ్బత్తం దేవకాయ’’న్తి. సతిపి హి సబ్బసత్తానం అభిసఙ్ఖారమనసా నిబ్బత్తభావే బాహిరపచ్చయేహి వినా మనసావ నిబ్బత్తత్తా ‘‘మనోమయా’’తి వుచ్చన్తి రూపావచరసత్తా. యది ఏవం కామభవే ఓపపాతికసత్తానమ్పి మనోమయభావో ఆపజ్జతీతి చే? న, తత్థ బాహిరపచ్చయేహి నిబ్బత్తేతబ్బతాసఙ్కాయ ఏవ అభావతో ‘‘మనసావ నిబ్బత్తా’’తి అవధారణాసమ్భవతో. నిరుళ్హో వాయం లోకే మనోమయవోహారో రూపావచరసత్తేసు. తథా హి ‘‘అన్నమయో, పాణమయో, మనోమయో, ఆనన్దమయో, విఞ్ఞాణమయో’’తి పఞ్చధా అత్తానం వేదవాదినోపి వదన్తి. ఉచ్ఛేదవాదినోపి వదన్తి ‘‘దిబ్బో రూపీ మనోమయో’’తి (దీ. ని. ౧.౮౭). తీసు వా కులసమ్పత్తీసూతి బ్రాహ్మణఖత్తియవేస్ససఙ్ఖాతేసు సమ్పన్నకులేసు. ఛసు వా కామసగ్గేసూతి ఛసు కామావచరదేవేసు.
మనాపదాయీసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౫-౬. పుఞ్ఞాభిసన్దసుత్తాదివణ్ణనా
౪౫-౪౬. పఞ్చమే అసఙ్ఖేయ్యోతి ఆళ్హకగణనాయ అసఙ్ఖేయ్యో. యోజనవసేన పనస్స సఙ్ఖా అత్థి హేట్ఠా మహాపథవియా ఉపరి ఆకాసేన పరిసమన్తతో చక్కవాళపబ్బతేన మజ్ఝే తత్థ తత్థ ఠితకేహి దీపపబ్బతపరియన్తేహి పరిచ్ఛిన్నత్తా జానన్తేన యోజనతో సఙ్ఖాతుం సక్కాతి కత్వా. మహాసరీరమచ్ఛకుమ్భీలయక్ఖరక్ఖసమహానాగదానవాదీనం సవిఞ్ఞాణకానం బలవాముఖపాతాలాదీనం అవిఞ్ఞాణకానం భేరవారమ్మణానం వసేన బహుభేరవం. పుథూతి బహూ. సవన్తీతి సన్దమానా. ఉపయన్తీతి ఉపగచ్ఛన్తి. ఛట్ఠం ఉత్తానమేవ.
పుఞ్ఞాభిసన్దసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.
౭-౮. ధనసుత్తాదివణ్ణనా
౪౭-౪౮. సత్తమే సద్ధాతి మగ్గేనాగతా సద్ధా. సీలఞ్చ యస్స కల్యాణన్తి కల్యాణసీలం నామ అరియసావకస్స అరియకన్తం సీలం వుచ్చతి. తత్థ కిఞ్చాపి అరియసావకస్స ఏకసీలమ్పి అకన్తం నామ నత్థి, ఇమస్మిం పనత్థే భవన్తరేపి అప్పహీనం పఞ్చసీలం అధిప్పేతం. అట్ఠమం ఉత్తానమేవ.
ధనసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.
౯. కోసలసుత్తవణ్ణనా
౪౯. నవమే పతితక్ఖన్ధోతి సమ్ముఖా కిఞ్చి ఓలోకేతుం అసమత్థతాయ అధోముఖో. నిప్పటిభానోతి సహధమ్మికం కిఞ్చి వత్తుం అవిసహనతో నిప్పటిభానో పటిభానరహితో.
కోసలసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౧౦. నారదసుత్తవణ్ణనా
౫౦. దసమే అజ్ఝోముచ్ఛితోతి అధిమత్తాయ తణ్హాముచ్ఛాయ ముచ్ఛితో, ముచ్ఛం మోహం పమాదం ఆపన్నో. తేనాహ ‘‘గిలిత్వా…పే… అతిరేకముచ్ఛాయ తణ్హాయ సమన్నాగతో’’తి. మహచ్చాతి మహతియా. లిఙ్గవిపల్లాసేన చేతం వుత్తం. తేనాహ ‘‘మహతా రాజానుభావేనా’’తి.
నారదసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.
ముణ్డరాజవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.
పఠమపణ్ణాసకం నిట్ఠితం.