౧. సేఖబలవగ్గో

౧. సంఖిత్తసుత్తవణ్ణనా

౧. పఞ్చకనిపాతస్స పఠమే కామం సమ్పయుత్తధమ్మేసు థిరభావోపి బలట్ఠో ఏవ, పటిపక్ఖేహి పన అకమ్పనీయత్తం సాతిసయం బలట్ఠోతి వుత్తం – ‘‘అస్సద్ధియే న కమ్పతీ’’తి.

సంఖిత్తసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨-౬. విత్థతసుత్తాదివణ్ణనా

౨-౬. దుతియే హిరీయతీతి లజ్జతి విరజ్జతి. యస్మా హిరీ పాపజిగుచ్ఛనలక్ఖణా, తస్మా ‘‘జిగుచ్ఛతీతి అత్థో’’తి వుత్తం. ఓత్తప్పతీతి ఉత్రసతి. పాపుత్రాసలక్ఖణఞ్హి ఓత్తప్పం.

పగ్గహితవీరియోతి సఙ్కోచం అనాపన్నవీరియో. తేనాహ ‘‘అనోసక్కితమానసో’’తి. పహానత్థాయాతి సముచ్ఛిన్నత్థాయ. కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదా నామ సమధిగమో ఏవాతి ఆహ ‘‘పటిలాభత్థాయా’’తి.

గతిఅత్థా ధాతుసద్దా బుద్ధిఅత్థా హోన్తీతి ఆహ ‘‘ఉదయఞ్చ వయఞ్చ పటివిజ్ఝితుం సమత్థాయా’’తి. మిస్సకనయేనాయం దేసనా గతాతి ఆహ ‘‘విక్ఖమ్భనవసేన చ సముచ్ఛేదవసేన చా’’తి. తేనాహ ‘‘విపస్సనాపఞ్ఞాయ చేవ మగ్గపఞ్ఞాయ చా’’తి. విపస్సనాపఞ్ఞాయ విక్ఖమ్భనకిరియతో సా చ ఖో పదేసికాతి నిప్పదేసికం కత్వా దస్సేతుం ‘‘మగ్గపఞ్ఞాయ పటిలాభసంవత్తనతో’’తి వుత్తం. దుక్ఖక్ఖయగామినిభావేపి ఏసేవ నయో. సమ్మాతి యాథావతో. అకుప్పధమ్మతాయ హి మగ్గపఞ్ఞాయ ఖేపితం ఖేపితమేవ, నాస్స పున ఖేపనకిచ్చం అత్థీతి ఉపాయేన ఞాయేన సా పవత్తతీతి ఆహ ‘‘హేతునా నయేనా’’తి. తతియాదీసు నత్థి వత్తబ్బం.

విత్థతసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. కామసుత్తవణ్ణనా

౭. సత్తమే అసన్తి లూనన్తి తేనాతి అసితం, దాత్తం. వివిధా ఆభఞ్జన్తి భారం ఓలమ్బేన్తి తేనాతి బ్యాభఙ్గీ, విధం. కులపుత్తోతి ఏత్థ దువిధో కులపుత్తో జాతికులపుత్తో, ఆచారకులపుత్తో చ. తత్థ ‘‘తేన ఖో పన సమయేన రట్ఠపాలో నామ కులపుత్తో తస్మింయేవ థుల్లకోట్ఠికే అగ్గకులికస్స పుత్తో’’తి (మ. ని. ౨.౨౯౪) ఏవం ఆగతో ఉచ్చకులప్పసుతో జాతికులపుత్తో నామ. ‘‘యే తే కులపుత్తా సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా’’తి (మ. ని. ౧.౩౪) ఏవం ఆగతా పన యత్థ కత్థచి కులే పసుతాపి ఆచారసమ్పన్నా ఆచారకులపుత్తో నామ. ఇధ పన ఆచారకులపుత్తో అధిప్పేతో. తేనాహ ‘‘కులపుత్తోతి ఆచారకులపుత్తో’’తి. యుత్తన్తి అనుచ్ఛవికం, ఏవం వత్తబ్బతం అరహతీతి అత్థో. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ.

కామసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. చవనసుత్తవణ్ణనా

౮. అట్ఠమే సద్ధాయాతి ఇమినా అధిగమసద్ధా దస్సితా. చతుబ్బిధా హి సద్ధా – ఆగమనీయసద్ధా, అధిగమసద్ధా, పసాదసద్ధా, ఓకప్పనసద్ధాతి. తత్థ ఆగమనీయసద్ధా సబ్బఞ్ఞుబోధిసత్తానం పవత్తా హోతి. ఆగమనీయప్పటిపదాయ ఆగతా హి సద్ధా సాతిసయా మహాబోధిసత్తానం పరోపదేసేన వినా సద్ధేయ్యవత్థుం అవిపరీతతో గహేత్వా అధిముచ్చనతో. సచ్చప్పటివేధతో ఆగతసద్ధా అధిగమసద్ధా సుప్పబుద్ధాదీనం వియ. ‘‘సమ్మాసమ్బుద్ధో భగవా’’తిఆదినా బుద్ధాదీసు ఉప్పజ్జనకప్పసాదో పసాదసద్ధా మహాకప్పినరాజాదీనం వియ. ‘‘ఏవమేత’’న్తి ఓక్కన్దిత్వా పక్ఖన్దిత్వా సద్దహనవసేన కప్పనం ఓకప్పనం, తదేవ సద్ధాతి ఓకప్పనసద్ధా. తత్థ పసాదసద్ధా పరనేయ్యరూపా హోతి, సవనమత్తేనపి పసీదనతో. ఓకప్పనసద్ధా సద్ధేయ్యం వత్థుం ఓగాహిత్వా అనుపవిసిత్వా ‘‘ఏవమేత’’న్తి పచ్చక్ఖం కరోన్తీ వియ పవత్తతి.

చవనసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. పఠమఅగారవసుత్తవణ్ణనా

౯. నవమే అప్పతిస్సయోతి అప్పతిస్సవో వ-కారస్స య-కారం కత్వా నిద్దేసో. గరునా కిస్మిఞ్చి వుత్తో గారవవసేన పతిస్సవనం, పతిస్సవో, పతిస్సవభూతం, తంసభావఞ్చ యం కిఞ్చి గారవం. నత్థి ఏతస్మిం పతిస్సవోతి అప్పతిస్సవో, గారవవిరహితో. తేనాహ ‘‘అజేట్ఠకో అనీచవుత్తీ’’తి.

పఠమఅగారవసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. దుతియఅగారవసుత్తవణ్ణనా

౧౦. దసమే వుద్ధిన్తిఆదీసు సీలేన వుద్ధిం, మగ్గేన విరుళ్హిం, నిబ్బానేన వేపుల్లం. సీలసమాధీహి వా వుద్ధిం, విపస్సనామగ్గేహి విరుళ్హిం, ఫలనిబ్బానేహి వేపుల్లం. ఏత్థ చ యస్స చతుబ్బిధం సీలం అఖణ్డాదిభావప్పవత్తియా సుపరిసుద్ధం విసేసభాగియత్తా అప్పకసిరేనేవ మగ్గఫలావహం సఙ్ఘరక్ఖితత్థేరస్స వియ, సో తాదిసేన సీలేన ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం ఆపజ్జిస్సతి. తేన వుత్తం – ‘‘సీలేన వుద్ధి’’న్తి. యస్స పన అరియమగ్గో ఉప్పన్నో, సో విరూళ్హమూలో వియ పాదపో సుప్పతిట్ఠితత్తా సాసనే విరూళ్హిం ఆపన్నో నామ హోతి. తేన వుత్తం – ‘‘మగ్గేన విరూళ్హి’’న్తి. యో సబ్బకిలేసనిబ్బానప్పత్తో, సో అరహా సీలాదిధమ్మక్ఖన్ధపారిపూరియా సతి వేపుల్లప్పత్తో హోతి. తేన వుత్తం ‘‘నిబ్బానేన వేపుల్ల’’న్తి. దుతియవికప్పే అత్థో వుత్తనయానుసారేన వేదితబ్బో.

దుతియఅగారవసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సేఖబలవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.