౪. యస్సందిసంసుత్తవణ్ణనా

౧౩౪. చతుత్థే ‘‘ఉభతో సుజాతో’’తి ఏత్తకే వుత్తే యేహి కేహిచి ద్వీహి భాగేహి సుజాతతా పఞ్ఞాపేయ్య, సుజాత-సద్దో చ ‘‘సుజాతో చారుదస్సనో’’తిఆదీసు (మ. ని. ౨.౩౯౯; సు. ని. ౫౫౩; థేరగా. ౮౧౮) ఆరోహసమ్పత్తిపరియాయోతి జాతివసేన సుజాతతం విభావేతుం ‘‘మాతితో చ పితితో చా’’తి వుత్తం. అనోరసపుత్తవసేనపి లోకే మాతుపితుసమఞ్ఞా దిస్సతి, ఇధ పన సా ఓరసపుత్తవసేన ఇచ్ఛితాతి దస్సేతుం ‘‘సంసుద్ధగ్గహణికో’’తి వుత్తం. గబ్భం గణ్హాతి ధారేతీతి గహణీ, గబ్భాసయసఞ్ఞితో మాతుకుచ్ఛిప్పదేసో. తేనాహ ‘‘సంసుద్ధాయ మాతుకుచ్ఛియా సమన్నాగతో’’తి. యథాభుత్తస్స ఆహారస్స విపాచనవసేన గణ్హనతో అఛడ్డనతో గహణీ, తేజోధాతు. పితా చ మాతా చ పితరో. పితూనం పితరో పితామహా. తేసం యుగో పితామహయుగో, తస్మా యావ సత్తమా పితామహయుగా, పితామహద్వన్దాతి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. ఏవఞ్హి పితామహగ్గహణేనేవ మాతామహోపి గహితోతి సో అట్ఠకథాయం విసుం న ఉద్ధతో. యుగ-సద్దో చేత్థ ఏకసేసనయేన దట్ఠబ్బో ‘‘యుగో చ యుగో చ యుగో’’తి. ఏవఞ్హి తత్థ తత్థ ద్విన్నం గహితమేవ హోతి. తేనాహ ‘‘తతో ఉద్ధం సబ్బేపి పుబ్బపురిసా పితామహగ్గహణేనేవ గహితా’’తి. పురిసగ్గహణఞ్చేత్థ ఉక్కట్ఠనిద్దేసవసేన కతన్తి దట్ఠబ్బం. ఏవఞ్హి ‘‘మాతితో’’తి పాళివచనం సమత్థితం హోతి.

అక్ఖిత్తోతి అప్పత్తక్ఖేపో. అనవక్ఖిత్తోతి సమ్పత్తవివాదాదీసు న అవక్ఖిత్తో న ఛడ్డితో. జాతివాదేనాతి హేతుమ్హి కరణవచనన్తి దస్సేతుం ‘‘కేన కారణేనా’’తిఆది వుత్తం. ఏత్థ చ ‘‘ఉభతో…పే… పితామహయుగా’’తి ఏతేన ఖత్తియస్స యోనిదోసాభావో దస్సితో సంసుద్ధగ్గహణికభావకిత్తనతో. ‘‘అక్ఖిత్తో’’తి ఇమినా కిరియాపరాధాభావో. కిరియాపరాధేన హి సత్తా ఖేపం పాపుణన్తి. ‘‘అనుపక్కుట్ఠో’’తి ఇమినా అయుత్తసంసగ్గాభావో. అయుత్తసంసగ్గఞ్హి పటిచ్చ సత్తా అక్కోసం లభన్తి.

అడ్ఢతా నామ విభవసమ్పన్నతా, సా తం తం ఉపాదాయుపాదాయ వుచ్చతీతి ఆహ ‘‘యో కోచి అత్తనో సన్తకేన విభవేన అడ్ఢో హోతీ’’తి. తథా మహద్ధనతాపీతి తం ఉక్కంసగతం దస్సేతుం ‘‘మహతా అపరిమాణసఙ్ఖేన ధనేన సమన్నాగతో’’తి వుత్తం. భుఞ్జితబ్బతో పరిభుఞ్జితబ్బతో విసేసతో కామా భోగా నామాతి ఆహ ‘‘పఞ్చకామగుణవసేనా’’తి. కోట్ఠం వుచ్చతి ధఞ్ఞస్స ఆవసనట్ఠానం, కోట్ఠభూతం అగారం కోట్ఠాగారం. తేనాహ ‘‘ధఞ్ఞేన చ పరిపుణ్ణకోట్ఠాగారో’’తి. ఏవం సారగబ్భం కోసో, ధఞ్ఞపరిట్ఠపనట్ఠానఞ్చ కోట్ఠాగారన్తి దస్సేత్వా ఇదాని తతో అఞ్ఞథా తం దస్సేతుం ‘‘అథ వా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ యథా అసినో తిక్ఖభావపరిహారకో పటిచ్ఛదో ‘‘కోసో’’తి వుచ్చతి. ఏవం రఞ్ఞో తిక్ఖభావపరిహారం కత్వా చతురఙ్గినీ సేనా కోసోతి ఆహ ‘‘చతుబ్బిధో కోసో హత్థీ అస్సా రథా పత్తీ’’తి. వత్థకోట్ఠాగారగ్గహణేనేవ సబ్బస్సపి భణ్డట్ఠపనట్ఠానస్స గహితత్తా ‘‘తివిధం కోట్ఠాగార’’న్తి వుత్తం.

యస్సా పఞ్ఞాయ వసేన పురిసో ‘‘పణ్డితో’’తి వుచ్చతి, తం పణ్డిచ్చన్తి ఆహ ‘‘పణ్డిచ్చేన సమన్నాగతో’’తి. తంతంఇతికత్తబ్బతాసు ఛేకభావో బ్యత్తభావో వేయ్యత్తియం. సమ్మోహం హింసతి విధమతీతి మేధా, సా ఏతస్స అత్థీతి మేధావీ. ఠానే ఠానే ఉప్పత్తి ఏతిస్సా అత్థీతి ఠానుప్పత్తి, ఠానసో ఉప్పజ్జనపఞ్ఞా. వడ్ఢిఅత్థేతి వడ్ఢిసఙ్ఖాతే అత్థే.

యస్సందిసంసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.