(౮) ౩. అపణ్ణకవగ్గో

౧-౨. పధానసుత్తాదివణ్ణనా

౭౧-౭౨. తతియవగ్గస్స పఠమే యవతి తేన ఫలం మిస్సితం వియ హోతీతి యోని, ఏకన్తికం కారణం. అస్సాతి యథావుత్తస్స భిక్ఖునో. పరిపుణ్ణన్తి అవికలం అనవసేసం. ఆసవే ఖేపేతీతి ఆసవక్ఖయో, అగ్గమగ్గో. ఇధ పన అరహత్తఫలం అధిప్పేతన్తి ఆహ ‘‘అరహత్తత్థాయా’’తి. దుతియం ఉత్తానమేవ.

పధానసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩-౫. సప్పురిససుత్తాదివణ్ణనా

౭౩-౭౫. తతియే పఞ్హత్థాయ అభినీతోతి పఞ్హకరణత్థాయ అభిముఖం నీతో. అలమ్బితం కత్వాతి అలమ్బం కత్వా, అయమేవ వా పాఠో, విపలమ్బం అకత్వాతి అత్థో. అవజానాతీతి అవఞ్ఞం కరోతి, నిన్దతీతి అత్థో. చతుత్థపఞ్చమే నత్థి వత్తబ్బం.

సప్పురిససుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. కుసినారసుత్తవణ్ణనా

౭౬. ఛట్ఠే నగరం పవిసితుకామా ఉయ్యానతో ఉపేచ్చ వత్తన్తి గచ్ఛన్తి ఏతేనాతి ఉపవత్తనం. యథేవ హి కలమ్బనదితీరతో రాజమాతువిహారద్వారేన థూపారామం గన్తబ్బం హోతి, ఏవం హిరఞ్ఞవతికాయ పారిమతీరతో సాలవనం ఉయ్యానం, యథా అనురాధపురస్స థూపారామో దక్ఖిణపచ్ఛిమదిసాయ, ఏవం తం ఉయ్యానం కుసినారాయ దక్ఖిణపచ్ఛిమదిసాయ హోతి. యథా థూపారామతో దక్ఖిణద్వారేన నగరం పవిసనమగ్గో పాచీనముఖో గన్త్వా ఉత్తరేన నివత్తతి, ఏవం ఉయ్యానతో సాలపన్తి పాచీనముఖా గన్త్వా ఉత్తరేన నివత్తా, తస్మా తం ‘‘ఉపవత్తన’’న్తి వుచ్చతి. అన్తరేతి ద్విన్నం సాలరుక్ఖానం వేమజ్ఝే. తత్థ హి పఞ్ఞాపియమానస్స మఞ్చస్స ఏకా సాలపన్తి సీసభాగే హోతి, ఏకా పాదభాగే. తత్రపి ఏకో తరుణసాలో సీసభాగస్స ఆసన్నో హోతి, ఏకో పాదభాగస్స. అపిచ యమకసాలా నామ మూలఖన్ధవిటపపత్తేహి అఞ్ఞమఞ్ఞం సంసిబ్బిత్వా ఠితసాలాతిపి వదన్తి.

ద్వేళ్హకన్తి ద్విధాగాహో, అనేకంసగ్గాహోతి అత్థో. విమతీతి సంసయాపత్తీతి ఆహ ‘‘వినిచ్ఛితుం అసమత్థతా’’తి. తం వో వదామీతి తం సంసయవన్తం భిక్ఖుం సన్ధాయ వో తుమ్హే వదామీతి. నిక్కఙ్ఖభావపచ్చక్ఖకరణన్తి బుద్ధాదీసు తేసం భిక్ఖూనం నిక్కఙ్ఖభావస్స పచ్చక్ఖకారియా యాథావతో తమత్థం పటివిజ్ఝిత్వా ఠితం సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణమేవ. ఏత్థాతి ఏతస్మిం అత్థే.

కుసినారసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. అచిన్తేయ్యసుత్తవణ్ణనా

౭౭. సత్తమే లోకచిన్తాతి లోకసన్నివేసప్పటిసంయుత్తా వీమంసా. తేనాహ ‘‘కేన ను ఖో చన్దిమసూరియా’’తిఆది. నాళికేరాదయోతి ఆది-సద్దేన అవుత్తానం ఓసధితిణవనప్పతిఆదీనం సఙ్గహో. ఏవరూపా లోకచిన్తాతి ఏదిసా వుత్తసదిసా అఞ్ఞాపి సా లోకచిన్తా.

అచిన్తేయ్యసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. దక్ఖిణసుత్తవణ్ణనా

౭౮. అట్ఠమే దానసఙ్ఖాతాయ దక్ఖిణాయాతి దేయ్యధమ్మసఙ్ఖాతాయ దక్ఖిణాయ. విసుద్ధి నామ మహాజుతికతా. సా పన మహప్ఫలతాయ వేదితబ్బాతి ఆహ ‘‘మహప్ఫలభావేనా’’తి. విసుజ్ఝతీతి న కిలిస్సతి, అమలినా మహాజుతికా మహావిప్ఫారా హోతీతి అత్థో. సుచిధమ్మోతి రాగాదిఅసుచివిధమనేన సుచిసభావో. లామకధమ్మోతి హీనసభావో పాపకిరియాయ. అకుసలధమ్మా హి ఏకన్తనిహీనా. జూజకో సీలవా కల్యాణధమ్మో న హోతి, తస్స మహాబోధిసత్తస్స అత్తనో పుత్తదానం దానపారమియా మత్థకం గణ్హన్తం మహాపథవికమ్పనసమత్థం జాతం. స్వాయం దాయకగుణోతి ఆహ ‘‘వేస్సన్తరమహారాజా కథేతబ్బో’’తిఆది. ఉద్ధరతీతి బహులం పాపకమ్మవసేన లద్ధబ్బవినిపాతతో ఉద్ధరతి, తస్మా నత్థి మయ్హం కిఞ్చి చిత్తస్స అఞ్ఞత్థత్తన్తి అధిప్పాయో.

పేతదక్ఖిణన్తి పేతే ఉద్దిస్స దాతబ్బదక్ఖిణం. పాపితకాలేయేవాతి ‘‘ఇదం దానం అసుకస్స పేతస్స హోతూ’’తి తంఉద్దిసనవసేన పత్తియా పాపితకాలేయేవ. అస్సాతి పేతస్స. పాపుణీతి ఫలసమ్పత్తిలభాపనవసేన పాపుణి. అయఞ్హి పేతే ఉద్దిస్స దానే ధమ్మతా. తదా కోసలరఞ్ఞో పరిచ్చాగవసేన అతివియ దానజ్ఝాసయతం బుద్ధప్పముఖస్స చ సఙ్ఘస్స ఉక్కంసగతగుణవిసిట్ఠతం సన్ధాయాహ ‘‘అసదిసదానం కథేతబ్బ’’న్తి.

దక్ఖిణసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯-౧౦. వణిజ్జసుత్తాదివణ్ణనా

౭౯-౮౦. నవమే తంసదిసాతి యాదిసా వణిజ్జా పయుత్తా అయథాధిప్పాయా అఞ్ఞా వా సమ్పజ్జతి, తాదిసావాతి అత్థో. ఛేదం గచ్ఛతీతి వినాసం పాపుణాతి. అధిప్పాయతో పరా విసిట్ఠాతి పరాధిప్పాయో. తేనేవాహ ‘‘అజ్ఝాసయతో అధికతరఫలా హోతీ’’తి. చీవరాదినా పచ్చయేన వదేయ్యాసీతి చీవరాదిపచ్చయహేతు మం వదేయ్యాసి పత్థేయ్యాసి. అథ వా యదా చీవరాదినా పచ్చయేన అత్థో హోతి, తదా మం యాచేయ్యాసీతి అత్థో. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ. దసమం ఉత్తానమేవ.

వణిజ్జసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

అపణ్ణకవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.