౬. దోణసుత్తవణ్ణనా

౩౬. ఛట్ఠే ఉక్కాహి ధారియమానాహీతి దీపికాహి ధారియమానాహి, దణ్డదీపికాసు జాలేత్వా ధారియమానాసు మాపితత్తాతి వుత్తం హోతి. తఞ్హి నగరం ‘‘మఙ్గలదివసే సుఖణే సునక్ఖత్తం మా అతిక్కమీ’’తి రత్తిమ్పి ఉక్కాసు ధారియమానాసు మాపితం. ఉక్కాసు ఠాతి ఉక్కట్ఠా, ఉక్కాసు విజ్జోతయన్తీసు ఠితా పతిట్ఠితాతి మూలవిభూజాదిపక్ఖేపేన (పాణిని ౩.౨.౫) సద్దసిద్ధి వేదితబ్బా. నిరుత్తినయేన వా ఉక్కాసు ఠితాసు ఠితా ఆసీతి ఉక్కట్ఠా. అపరే పన భణన్తి ‘‘భూమిభాగసమ్పత్తియా మనుస్ససమ్పత్తియా ఉపకరణసమ్పత్తియా చ సా నగరీ ఉక్కట్ఠగుణయోగతో ఉక్కట్ఠాతి నామం లభతీ’’తి. సేతబ్యన్తి తస్స నగరస్స నామం. తం పన కస్సపదసబలస్స జాతనగరన్తి ఆహ ‘‘అతీతే కస్సపసమ్మాసమ్బుద్ధస్స జాతనగర’’న్తి.

విజ్జన్తరికాయాతి విజ్జునిచ్ఛరణక్ఖణే. అన్తరతోతి హదయే. అన్తరాతి ఆరమ్భనిబ్బత్తీనం వేమజ్ఝే. అన్తరికాయాతి అన్తరాళే. ఏత్థ చ ‘‘తదన్తరం కో జానేయ్య (అ. ని. ౬.౪౪; ౧౦.౭౫), ఏతేసం అన్తరా కప్పా గణనతో అసఙ్ఖ్యేయ్యా (బు. వం. ౨౮.౩), అన్తరన్తరా కథం ఓపపాతేతీ’’తి (మ. ని. ౨.౪౨౬) చ ఆదీసు వియ కారణవేమజ్ఝేసు వత్తమానా అన్తరాసద్దా ఏవ ఉదాహరితబ్బా సియుం, న పన చిత్తక్ఖణవివరేసు వత్తమానా అన్తరఅన్తరికసద్దా. అన్తరాసద్దస్స హి అయమత్థుద్ధారోతి.

అయం పనేత్థ అధిప్పాయో సియా – యేసు అన్తరాసద్దో వత్తతి, తేసు అన్తరసద్దోపి వత్తతీతి సమానత్థత్తా అన్తరాసద్దత్థే వత్తమానో అన్తరసద్దో ఉదాహటో. అన్తరాసద్దో ఏవ వా ‘‘యస్సన్తరతో’’తి ఏత్థ గాథాసుఖత్థం రస్సం కత్వా వుత్తోతి దట్ఠబ్బం. అన్తరాసద్దో ఏవ పన ఇకసద్దేన పదం వడ్ఢేత్వా ‘‘అన్తరికా’’తి వుత్తోతి ఏవమేత్థ ఉదాహరణోదాహరితబ్బానం విరోధాభావో దట్ఠబ్బో. అయోజియమానే ఉపయోగవచనం న పాపుణాతి సామివచనస్స పసఙ్గే అన్తరాసద్దయోగేన ఉపయోగవచనస్స ఇచ్ఛితత్తా. తేనేవాహ ‘‘అన్తరాసద్దేన పన యుత్తత్తా ఉపయోగవచనం కత’’న్తి.

సకలజమ్బుదీపే ఉప్పన్నం మహాకలహం వూపసమేత్వాతి పరినిబ్బుతే భగవతి ధాతూనం అత్థాయ కుసినారనగరం పరివారేత్వా ఠితేహి సేసరాజూహి ‘‘అమ్హాకం ధాతుయో వా దేన్తు యుద్ధం వా’’తిఆదినా కోసినారకేహి మల్లేహి సద్ధిం కతం వివాదం వూపసమేత్వా. సో కిర బ్రాహ్మణో తేసం వివాదం సుత్వా ‘‘ఏతే రాజానో భగవతో పరినిబ్బుతట్ఠానే వివాదం కరోన్తి, న ఖో పనేతం పతిరూపం, అలం ఇమినా కలహేన, వూపసమేస్సామి న’’న్తి గన్త్వా ఉన్నతే పదేసే ఠత్వా ద్వేభాణవారపరిమాణం దోణగజ్జితం నామ అవోచ. తత్థ పఠమభాణవారే తావ ఏకపదమ్పి తే న జానింసు. దుతియభాణవారపరియోసానే చ ‘‘ఆచరియస్స వియ భో సద్దో, ఆచరియస్స వియ భో సద్దో’’తి సబ్బే నిరవా అహేసుం. జమ్బుదీపతలే కిర కులఘరే జాతో యేభుయ్యేన తస్స న-అన్తేవాసికో నామ నత్థి, అథ ఖో సో అత్తనో వచనం సుత్వా నిరవే తుణ్హీభూతే విదిత్వా పున –

‘‘సుణన్తు భోన్తో మమ ఏకవాచం,

అమ్హాక బుద్ధో అహు ఖన్తివాదో;

న హి సాధుయం ఉత్తమపుగ్గలస్స,

సరీరభాగే సియా సమ్పహారో.

‘‘సబ్బేవ భోన్తో సహితా సమగ్గా,

సమ్మోదమానా కరోమట్ఠభాగే;

విత్థారికా హోన్తు దిసాసు థూపా,

బహూ జనా చక్ఖుమతో పసన్నా’’తి. (దీ. ని. ౨.౨౩౭) –

ఇమం గాథాద్వయం వత్వా తం కలహం వూపసమేత్వా ధాతుయో అట్ఠధా భాజేత్వా అదాసి, తం సన్ధాయేతం వుత్తం ‘‘సకలజమ్బుదీపే ఉప్పన్నం మహాకలహం వూపసమేత్వా ధాతుయో భాజేస్సతీ’’తి. లక్ఖణచక్కానీతి ద్వీసు పాదతలేసు ద్వే లక్ఖణచక్కాని.

ఆసవేనాతి కమ్మకిలేసకారణేన ఆసవేన. ఏత్థ హి తేభూమకఞ్చ కమ్మం, అవసేసా చ అకుసలా ధమ్మా ‘‘ఆసవా’’తి వుత్తా. దేవూపపత్తీతి దేవేసు ఉప్పత్తి నిబ్బత్తి. ఏత్థ చ యక్ఖగన్ధబ్బతాయ వినిముత్తా సబ్బే దేవా దేవగ్గహణేన గహితా. గన్ధబ్బో వా విహఙ్గమో ఆకాసచారీ. అహన్తి విభత్తివిపరిణామేన యోజేతబ్బం.

దోణసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.