౨. సీలసుత్తవణ్ణనా

౧౨. దుతియే సమ్పన్నసీలాతి ఏత్థ తివిధం సమ్పన్నం పరిపుణ్ణసమఙ్గిమధురవసేన. తత్థ –

‘‘సమ్పన్నం సాలికేదారం, సువా భుఞ్జన్తి కోసియ;

పటివేదేమి తే బ్రహ్మే, న నే వారేతుముస్సహే’’తి. (జా. ౧.౧౪.౧) –

ఇదం పరిపుణ్ణసమ్పన్నం నామ. ‘‘ఇమినా పాతిమోక్ఖసంవరేన ఉపేతో హోతి సముపేతో ఉపాగతో సముపాగతో ఉపపన్నో సమ్పన్నో సమన్నాగతో’’తి (విభ. ౫౧౧) ఇదం సమఙ్గిసమ్పన్నం నామ. ‘‘ఇమిస్సా, భన్తే, మహాపథవియా హేట్ఠిమతలం సమ్పన్నం, సేయ్యథాపి ఖుద్దమధుం అనీలకం, ఏవమస్సాద’’న్తి (పారా. ౧౭) ఇదం మధురసమ్పన్నం నామ. ఇధ పరిపుణ్ణసమ్పన్నవసేన అత్థం దస్సేన్తో ‘‘సమ్పన్నసీలాతి పరిపుణ్ణసీలా’’తి ఆహ. సమఙ్గిసమ్పన్నవసేనపి అత్థో యుజ్జతియేవ, తస్మా సమ్పన్నసీలాతి పరిపుణ్ణసీలా హుత్వాతిపి సీలసమఙ్గినో హుత్వాతిపి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. తత్థ సీలస్స అనవసేససమాదానేన అఖణ్డాదిభావప్పత్తియా పరిపుణ్ణసీలా, సమాదానతో పట్ఠాయ అవిచ్ఛిన్దనతో సీలసమఙ్గినో. సమాదానవతో హి అచ్చన్తవిరోధిధమ్మానుప్పత్తియా సీలసమఙ్గితా వేదితబ్బా, చేతనాదీనం పన సీలనలక్ఖణానం ధమ్మానం పవత్తిలక్ఖణేన వత్తబ్బమేవ నత్థి.

తత్థ ‘‘పరిపుణ్ణసీలా’’తి ఇమినా అత్థేన ఖేత్తదోసవిగమేన ఖేత్తపారిపూరీ వియ సీలదోసవిగమేన సీలపారిపూరీ వుత్తా హోతి. యథా హి ఖేత్తం బీజఖణ్డం, వప్పఖణ్డం, ఉదకఖణ్డం, ఊసఖణ్డన్తి చతుదోససమన్నాగతం అపరిపూరం హోతి. తత్థ బీజఖణ్డం నామ యత్థ అన్తరన్తరా బీజాని ఖణ్డాని వా పూతీని వా హోన్తి, తాని యత్థ పతన్తి, తత్థ సస్సం న ఉట్ఠేతి, ఖేత్తం ఖణ్డం హోతి, అపరిపూరం హోతీతి అత్థో. వప్పఖణ్డం నామ యత్థ అకుసలో బీజాని వపన్తో అన్తరన్తరా నిపాతేతి. ఏవఞ్హి సబ్బత్థ సస్సం న ఉట్ఠేతి, ఖేత్తం ఖణ్డం హోతి. ఉదకఖణ్డం నామ యత్థ కత్థచి ఉదకం అతిబహుం వా హోతి, న వా హోతి. తత్రాపి హి సస్సాని న ఉట్ఠేన్తి, ఖేత్తం ఖణ్డం హోతి. ఊసఖణ్డం నామ యత్థ కస్సకో కిస్మిఞ్చి పదేసే నఙ్గలేన భూమిం చత్తారో పఞ్చ వారే కసన్తో అతిగమ్భీరం కరోతి, తతో ఊసం ఉప్పజ్జతి. తత్రాపి హి సస్సం న ఉట్ఠేతి, ఖేత్తం ఖణ్డం హోతి, తాదిసఞ్చ ఖేత్తం న మహప్ఫలం హోతి న మహానిసంసం. తత్రాపి బహుమ్పి వపిత్వా అప్పం లభతి. ఇమేసం పన చతున్నం దోసానం విగమా ఖేత్తం పరిపుణ్ణం హోతి, తాదిసఞ్చ ఖేత్తం మహప్ఫలం హోతి మహానిసంసం. ఏవమేవ ఖణ్డం, ఛిద్దం, సబలం, కమ్మాసన్తి చతుదోససమన్నాగతం సీలం అపరిపూరం హోతి, తాదిసఞ్చ సీలం న మహప్ఫలం హోతి న మహానిసంసం. ఇమేసం పన చతున్నం దోసానం విగమా సీలం పరిపుణ్ణం హోతి, తాదిసఞ్చ సీలం మహప్ఫలం హోతి మహానిసంసం.

‘‘సీలసమఙ్గినో’’తి ఇమినా పనత్థేన సీలేన సమఙ్గిభూతా సమోధానగతా సమన్నాగతా హుత్వా విహరథాతి ఇదమేవ వుత్తం హోతి. తత్థ ద్వీహి కారణేహి సమ్పన్నసీలతా హోతి సీలవిపత్తియా ఆదీనవదస్సనేన, సీలసమ్పత్తియా చ ఆనిసంసదస్సనేన. తదుభయమ్పి విసుద్ధిమగ్గే (విసుద్ధి. ౧.౧౪) విత్థారితం. తత్థ ‘‘సమ్పన్నసీలాతి ఏత్తావతా చ కిర భగవా చతుపారిసుద్ధిసీలం ఉద్దిసిత్వా ‘పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతా’తి ఇమినా తత్థ జేట్ఠకసీలం విత్థారేత్వా దస్సేతీ’’తి దివావిహారవాసీ సుమత్థేరో ఆహ. అన్తేవాసికో పనస్స తేపిటకచూళనాగత్థేరో ఆహ – ‘‘ఉభయత్థాపి పాతిమోక్ఖసంవరో భగవతా వుత్తో, పాతిమోక్ఖసంవరోయేవ హి సీలం, ఇతరాని పన తీణి సీలన్తి వుత్తట్ఠానం నామ అత్థీ’’తి వత్వా తం అననుజానన్తో ఆహ – ‘‘ఇన్ద్రియసంవరో నామ ఛద్వారరక్ఖామత్తకమేవ, ఆజీవపారిసుద్ధి ధమ్మేన సమేన పచ్చయుప్పత్తిమత్తకం, పచ్చయనిస్సితం పటిలద్ధపచ్చయే ఇదమత్థన్తి పచ్చవేక్ఖిత్వా పరిభుఞ్జనమత్తకం. నిప్పరియాయేన పాతిమోక్ఖసంవరోవ సీలం. యస్స సో భిన్నో, అయం ఛిన్నసీసో వియ పురిసో హత్థపాదే, సేసాని రక్ఖిస్సతీతి న వత్తబ్బో. యస్స పన సో అరోగో, అయం అచ్ఛిన్నసీసో వియ పురిసో జీవితం, సేసాని పున పాకతికాని కత్వా రక్ఖితుం సక్కోతి. తస్మా ‘సమ్పన్నసీలా’తి ఇమినా పాతిమోక్ఖసంవరం ఉద్దిసిత్వా ‘సమ్పన్నపాతిమోక్ఖా’తి తస్సేవ వేవచనం వత్వా తం విత్థారేత్వా దస్సేన్తో ‘పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతా’తిఆదిమాహా’’తి.

పాతిమోక్ఖసంవరసీలేన సంవుతాతి యో నం పాతి రక్ఖతి, తం మోక్ఖేతి మోచేతి ఆపాయికాదీహి దుక్ఖేహీతి పాతిమోక్ఖన్తి లద్ధనామేన సిక్ఖాపదసీలేన పిహితకాయవచీద్వారా. ఏవంభూతా చ తేన ఉపేతా సమన్నాగతా నామ హోన్తీతి ఆహ ‘‘ఉపేతా హుత్వా’’తి. ఆచారేన చ గోచరేన చ సమ్పన్నాతి కాయికవాచసికఅవీతిక్కమసఙ్ఖాతేన ఆచారేన, న-వేసియగోచరతాదిసఙ్ఖాతేన గోచరేన చ సమ్పన్నా, సమ్పన్నఆచారగోచరాతి అత్థో. అణుప్పమాణేసూతి అతిపరిత్తకేసు అనాపత్తిగమనీయేసు. దుక్కటదుబ్భాసితమత్తేసూతి అపరే. దోసేసూతి గారయ్హేసు అకుసలధమ్మేసు. భయతో దస్సనసీలాతి పరమాణుమత్తమ్పి వజ్జం సినేరుప్పమాణం వియ కత్వా భాయనసీలా. సబ్బసిక్ఖాకోట్ఠాసేసూతి మూలపఞ్ఞత్తిఅనుపఞ్ఞత్తిసబ్బత్థపఞ్ఞత్తిపదేసపఞ్ఞత్తిఆదిభేదేసు. తం తం సమాదాతబ్బం సమాదాయాతి యం కిఞ్చి సిక్ఖాకోట్ఠాసేసు మూలపఞ్ఞత్తిఆదిభేదేసు సిక్ఖితబ్బం పటిపజ్జితబ్బం పూరితబ్బం కాయికం వాచసికం వా సీలం, తం సబ్బం సమ్మా ఆదాయ, సమ్మదేవ సక్కచ్చం సబ్బసో చ ఆదియిత్వాతి అత్థో.

ఉదయం పస్సన్తో పఞ్చవీసతి లక్ఖణాని పస్సతీతి ‘‘అవిజ్జాసముదయా రూపసముదయోతి పచ్చయసముదయట్ఠేన రూపక్ఖన్ధస్స ఉదయం పస్సతి. తణ్హాసముదయా…పే… కమ్మసముదయా…పే… ఆహారసముదయా రూపసముదయోతి పచ్చయసముదయట్ఠేన రూపక్ఖన్ధస్స ఉదయం పస్సతి. నిబ్బత్తిలక్ఖణం పస్సన్తోపి రూపక్ఖన్ధస్స ఉదయం పస్సతి. రూపక్ఖన్ధస్స ఉదయం పస్సన్తో ఇమాని పఞ్చ లక్ఖణాని పస్సతి. తథా అవిజ్జాసముదయా వేదనాసముదయోతి పచ్చయసముదయట్ఠేన వేదనాక్ఖన్ధస్స ఉదయం పస్సతి. తణ్హాసముదయా…పే… కమ్మసముదయా…పే… ఫస్ససముదయా వేదనాసముదయోతి పచ్చయసముదయట్ఠేన వేదనాక్ఖన్ధస్స ఉదయం పస్సతి. నిబ్బత్తిలక్ఖణం పస్సన్తోపి వేదనాక్ఖన్ధస్స ఉదయం పస్సతి. వేదనాక్ఖన్ధస్స ఉదయం పస్సన్తో ఇమాని పఞ్చ లక్ఖణాని పస్సతీ’’తిఆదినా నయేన ఏకేకస్మిం ఖన్ధే పఞ్చ పఞ్చ కత్వా వుత్తాని పఞ్చవీసతి ఉదయలక్ఖణాని పస్సతి.

వయం పస్సన్తో పఞ్చవీసతి లక్ఖణాని పస్సతీతి ‘‘అవిజ్జానిరోధా రూపనిరోధోతి పచ్చయనిరోధట్ఠేన రూపక్ఖన్ధస్స వయం పస్సతి. తణ్హానిరోధా…పే… కమ్మనిరోధా…పే… ఆహారనిరోధా రూపనిరోధోతి పచ్చయనిరోధట్ఠేన రూపక్ఖన్ధస్స వయం పస్సతి. విపరిణామలక్ఖణం పస్సన్తోపి రూపక్ఖన్ధస్స వయం పస్సతి. రూపక్ఖన్ధస్స వయం పస్సన్తో ఇమాని పఞ్చ లక్ఖణాని పస్సతి. అవిజ్జానిరోధా…పే… తణ్హానిరోధా…పే… ఫస్సనిరోధా వేదనానిరోధోతి పచ్చయనిరోధట్ఠేన వేదనాక్ఖన్ధస్స వయం పస్సతి. విపరిణామలక్ఖణం పస్సన్తోపి వేదనాక్ఖన్ధస్స వయం పస్సతీ. వేదనాక్ఖన్ధస్స వయం పస్సన్తో ఇమాని పఞ్చ లక్ఖణాని పస్సతి’’తిఆదినా నయేన ఏకేకస్మిం ఖన్ధే పఞ్చ పఞ్చ కత్వా వుత్తాని పఞ్చవీసతి వయలక్ఖణాని పస్సతి. పేసితత్తోతి నిబ్బానం పతి పేసితచిత్తో. కథయన్తీతి తథావిధం భిక్ఖుం బుద్ధాదయో అరియా ఆచిక్ఖన్తి.

యతం చరేతి వాయమమానో చరేయ్య, చఙ్కమనాదివసేన గమనం కప్పేన్తోపి ‘‘అనుప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం అనుప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతీ’’తిఆదినా (విభ. ౪౩౨) నయేన వుత్తప్పధానవీరియం కరోన్తో ఘటేన్తో వాయమన్తో యథా అకుసలధమ్మా పహీయన్తి, కుసలధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, ఏవం గమనం కప్పేయ్యాతి అత్థో. ఏస నయో సేసేసుపి. యతమేనం పసారయేతి ఏతం పసారేతబ్బం హత్థపాదాదిం యతం యతమానో యథావుత్తవీరియసమఙ్గీ హుత్వా పసారేయ్య, సబ్బత్థ పధానం న జహేయ్యాతి అధిప్పాయో.

ఇదాని యథా పటిపజ్జన్తో యతం యతన్తో నామ హోతి, తం పటిపదం దస్సేతుం ‘‘ఉద్ధ’’న్తిఆది వుత్తం. తత్థ ఉద్ధన్తి ఉపరి. తిరియన్తి పరితో, పురత్థిమదిసాదివసేన సమన్తతో దిసాభాగేసూతి అత్థో. అపాచీనన్తి హేట్ఠా. యావతా జగతో గతీతి యత్తకా సత్తసఙ్ఖారభేదస్స లోకస్స పవత్తి, తత్థ సబ్బత్థాతి అత్థో. ఏత్తావతా అనవసేసతా సమ్మసనఞాణస్స విసయం సఙ్గహేత్వా దస్సేతి. సమవేక్ఖితాతి సమా హేతునా ఞాయేన అవేక్ఖితా, అనిచ్చాదివసేన విపస్సితాతి వుత్తం హోతి. ధమ్మానన్తి సత్తసుఞ్ఞానం. ఖన్ధానన్తి రూపాదీనం పఞ్చన్నం ఖన్ధానం. ఉదయబ్బయన్తి ఉదయఞ్చ వయఞ్చ. ఇదం వుత్తం హోతి – ఉపరి తిరియం అధోతి తిధా సఙ్గహితే సబ్బస్మిం లోకే అతీతాదిభేదభిన్నానం పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధసఙ్ఖాతానం సబ్బేసం రూపారూపధమ్మానం అనిచ్చాదిసమ్మసనాధిగతేన ఉదయబ్బయఞాణేన పఞ్చవీసతియా ఆకారేహి ఉదయం, పఞ్చవీసతియా ఆకారేహి వయం సమవేక్ఖితా సమనుపస్సితా భవేయ్యాతి.

చేతోసమథసామీచిన్తి చిత్తసంకిలేసానం అచ్చన్తవూపసమనతో చేతోసమథసఙ్ఖాతస్స అరియమగ్గస్స అనుచ్ఛవికం పటిపదాఞాణదస్సనవిసుద్ధిం. సిక్ఖమానన్తి పటిపజ్జమానం భావేన్తం ఞాణపరమ్పరా నిబ్బత్తేన్తం. సదాతి సబ్బకాలం రత్తిఞ్చేవ దివా చ. సతన్తి చతుసమ్పజఞ్ఞసమన్నాగతాయ సతియా సతోకారీ. ఏవమ్పేత్థ గాథావణ్ణనా దట్ఠబ్బా. సేసమేత్థ సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

సీలసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.