(౧౬) ౧. ఇన్ద్రియవగ్గో

౧-౫. ఇన్ద్రియసుత్తాదివణ్ణనా

౧౫౧-౧౫౫. చతుత్థస్స పఠమాదీని ఉత్తానానేవ.

ఇన్ద్రియసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬-౮. కప్పసుత్తాదివణ్ణనా

౧౫౬-౧౫౮. ఛట్ఠే సంవట్టనం వినస్సనం సంవట్టో, సంవట్టతో ఉద్ధం తథా ఠాయీ సంవట్టట్ఠాయీ. వివట్టనం నిబ్బత్తనం, వడ్ఢనం వా వివట్టో. ‘‘తేజోసంవట్టో, ఆపోసంవట్టో, వాయోసంవట్టోతి ఏవం సంవట్టసీమానుక్కమేన సంవట్టేసు వత్తబ్బేసు తథా అవత్వా ఆపోసంవట్టో, తేజోసంవట్టో, వాయోసంవట్టోతి వచనం సంవట్టమహాభూతదేసనానుపుబ్బియా’’తి కేచి. ‘‘భావీసంవట్టానుపుబ్బియా’’తి అపరే. ఆపేన సంవట్టో ఆపోసంవట్టో. సంవట్టసీమాతి సంవట్టనమరియాదా. సంవట్టతీతి వినస్సతి. సదాతి సబ్బకాలం, తీసుపి సంవట్టకాలేసూతి అత్థో. ఏకం బుద్ధక్ఖేత్తం వినస్సతీతి ఏత్థ బుద్ధక్ఖేత్తం నామ తివిధం హోతి జాతిక్ఖేత్తం, ఆణాక్ఖేత్తం, విసయక్ఖేత్తఞ్చ.

తత్థ జాతిక్ఖేత్తం దససహస్సచక్కవాళపరియన్తం హోతి, తథాగతస్స పటిసన్ధిగ్గహణాదీసు కమ్పతి. ఆణాక్ఖేత్తం కోటిసతసహస్సచక్కవాళపరియన్తం, యత్థ రతనసుత్తం (ఖు. పా. ౬.౧ ఆదయో; సు. ని. ౨౨౪ ఆదయో) ఖన్ధపరిత్తం (అ. ని. ౪.౬౭; చూళవ. ౨౫౧) ధజగ్గపరిత్తం (సం. ని. ౧.౨౪౯) ఆటానాటియపరిత్తం (దీ. ని. ౩.౨౭౭-౨౭౮) మోరపరిత్తన్తి (జా. ౧.౨.౧౭-౧౮) ఇమేసం పరిత్తానం ఆనుభావో వత్తతి. విసయక్ఖేత్తం అనన్తాపరిమాణం, యం ‘‘యావతా వా పనాకఙ్ఖేయ్యా’’తి (అ. ని. ౩.౮౧) వుత్తం. తత్థ యం యం తథాగతో ఆకఙ్ఖతి, తం తం జానాతి. ఏవమేతేసు తీసు బుద్ధక్ఖేత్తేసు ఏకం ఆణాక్ఖేత్తం వినస్సతి, తస్మిం పన వినస్సన్తే జాతిక్ఖేత్తం వినట్ఠమేవ హోతి, వినస్సన్తఞ్చ ఏకతోవ వినస్సతి, సణ్ఠహన్తఞ్చ ఏకతోవ సణ్ఠహతి. సేసమేత్థ విసుద్ధిమగ్గసంవణ్ణనాసు (విసుద్ధి. మహాటీ. ౨.౪౦౪) వుత్తనయేనేవ గహేతబ్బం. సత్తమట్ఠమాని ఉత్తానత్థానేవ.

కప్పసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. భిక్ఖునీసుత్తవణ్ణనా

౧౫౯. నవమే ఏవం పవత్తం పచ్చుప్పన్నతణ్హం నిస్సాయాతి ‘‘కుదాస్సు నామాహమ్పి ఆసవానం ఖయా’’తిఆదినా నయేన అనుత్తరే విమోక్ఖే పిహం ఉప్పాదేన్తస్స ఉప్పన్నతణ్హం నిస్సాయ. కథం పన లోకుత్తరధమ్మే ఆరబ్భ ఆసా ఉప్పజ్జతీతి? న ఖో పనేతం ఏవం దట్ఠబ్బం, న ఆరమ్మణకరణవసేన తత్థ పిహా పవత్తతి అవిసయత్తా పుగ్గలస్స చ అనధిగతభావతో. అనుస్సవూపలద్ధే పన అనుత్తరవిమోక్ఖే ఉద్దిస్స పిహం ఉప్పాదేన్తో తత్థ పిహం ఉప్పాదేతి నామ. నాకడ్ఢతీతి కమ్మపథభావం అప్పత్తతాయ పటిసన్ధిం న దేతి. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

భిక్ఖునీసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. సుగతవినయసుత్తవణ్ణనా

౧౬౦. దసమే వళఞ్జేన్తీతి సజ్ఝాయన్తి చేవ వాచుగ్గతం కరోన్తా ధారేన్తి చ. అవిగతతణ్హతాయ తం తం పరిక్ఖారజాతం బహుమ్పి ఆదియన్తీతి బహులా, తే ఏవ బాహులికా యథా ‘‘వేనయికో’’తి (మ. ని. ౧.౨౪౬; అ. ని. ౮.౧౧; పారా. ౮). తే పన యస్మా పచ్చయబహులభావా యుత్తప్పయుత్తా నామ హోన్తి, తస్మా ఆహ ‘‘పచ్చయబాహుల్లాయ పటిపన్నా’’తి. సిథిలం గణ్హన్తీతి సాథలికా, సిక్ఖాయ ఆదరగారవాభావేన సిథిలం అదళ్హం గణ్హన్తీతి అత్థో. సిథిలన్తి చ భావనపుంసకనిద్దేసో, సిథిల-సద్దేన వా సమానత్థస్స సాథలసద్దస్స వసేన సాథలికాతి పదసిద్ధి వేదితబ్బా. అవగమనతోతి అధోగమనతో, ఓరమ్భాగియభావతోతి అత్థో. నిబ్బీరియాతి ఉజ్ఝితుస్సాహా తదధిగమాయ ఆరమ్భమ్పి అకురుమానా.

సుగతవినయసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఇన్ద్రియవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.