౫. హత్థకసుత్తవణ్ణనా

౧౨౮. పఞ్చమే అభిక్కన్తాతి అతిక్కన్తా, విగతాతి అత్థోతి ఆహ ‘‘ఖయే దిస్సతీ’’తి. తేనేవ హి ‘‘నిక్ఖన్తో పఠమో యామో’’తి అనన్తరం వుత్తం. అభిక్కన్తతరోతి అతివియ కన్తతరో. తాదిసో చ సున్దరో భద్దకో నామ హోతీతి ఆహ ‘‘సున్దరే దిస్సతీ’’తి. కోతి దేవనాగయక్ఖగన్ధబ్బాదీసు కో కతమో? మేతి మమ. పాదానీతి పాదే. ఇద్ధియాతి ఇమాయ ఏవరూపాయ దేవిద్ధియా. యససాతి ఇమినా ఏదిసేన పరివారేన పరిచ్ఛేదేన. జలన్తి విజ్జోతమానో. అభిక్కన్తేనాతి అతివియ కన్తేన కమనీయేన అభిరూపేన. వణ్ణేనాతి ఛవివణ్ణేన సరీరవణ్ణనిభాయ. సబ్బా ఓభాసయం దిసాతి దస దిసా పభాసేన్తో, చన్దో వియ సూరియో వియ చ ఏకోభాసం ఏకాలోకం కరోన్తోతి గాథాయ అత్థో. అభిరూపేతి ఉళారరూపే సమ్పన్నరూపే. అబ్భనుమోదనేతి సమ్పహంసనే. ఇధ పనాతి ‘‘అభిక్కన్తాయ రత్తియా’’తి ఏతస్మిం పదే. తేనాతి సున్దరపరియాయత్తా. ఖయే వా ఇధ అభిక్కన్తసద్దో దట్ఠబ్బో, తేన ‘‘అభిక్కన్తాయ పరిక్ఖీణాయ రత్తియా’’తి వుత్తం హోతి.

రూపాయతనాదీసూతి ఆదిసద్దేన అక్ఖరాదీనం సఙ్గహో దట్ఠబ్బో. సువణ్ణవణ్ణోతి సువణ్ణచ్ఛవీతి అయమేత్థ అత్థోతి ఆహ ‘‘ఛవియ’’న్తి. తథా హి వుత్తం ‘‘కఞ్చనసన్నిభత్తచో’’తి (మ. ని. ౨.౩౯౯; సు. ని. ౫౫౬). సఞ్ఞూళ్హాతి సమ్బన్ధితా, గన్థితాతి అత్థో. వణ్ణాతి గుణవణ్ణాతి ఆహ ‘‘థుతియ’’న్తి, థోమనాయన్తి అత్థో. కులవగ్గేతి ఖత్తియాదికులకోట్ఠాసే. తత్థ ‘‘అచ్ఛో విప్పసన్నో’’తిఆదినా వణ్ణితబ్బట్ఠేన వణ్ణో, ఛవి. వణ్ణనట్ఠేన అభిత్థవట్ఠేన వణ్ణో, థుతి. అఞ్ఞమఞ్ఞం అసఙ్కరతో వణ్ణేతబ్బతో ఠపేతబ్బతో వణ్ణో, ఖత్తియాదికులవగ్గో. వణ్ణీయతి ఞాపీయతి ఏతేనాతి వణ్ణో, ఞాపకకారణం. వణ్ణనతో థూలరస్సాదిభావేన ఉపట్ఠానతో వణ్ణో, సణ్ఠానం. మహన్తం ఖుద్దకం మజ్ఝిమన్తి వణ్ణేతబ్బతో పమితబ్బతో వణ్ణో, పమాణం. వణ్ణీయతి చక్ఖునా పస్సీయతీతి వణ్ణో, రూపాయతనన్తి ఏవం తస్మిం తస్మిం అత్థే వణ్ణసద్దస్స పవత్తి వేదితబ్బా. సోతి వణ్ణసద్దో. ఛవియా దట్ఠబ్బో రూపాయతనే గయ్హమానస్సపి ఛవిముఖేనేవ గహేతబ్బతో. ఛవిగతా పన వణ్ణధాతు ఏవ ‘‘సువణ్ణవణ్ణో’’తి ఏత్థ వణ్ణగ్గహణేన గహితాతి అపరే.

కేవలపరిపుణ్ణన్తి ఏకదేసమ్పి అసేసేత్వా నిరవసేసతోవ పరిపుణ్ణన్తి అయమేత్థ అత్థోతి ఆహ ‘‘అనవసేసతా అత్థో’’తి. కేవలకప్పాతి కప్ప-సద్దో నిపాతో పదపూరణమత్తం, ‘‘కేవలం’’ఇచ్చేవ అత్థో. కేవలసద్దో చ బహులవాచీతి ఆహ ‘‘యేభుయ్యతా అత్థో’’తి. కేచి పన ‘‘ఈసకం అసమత్తం కేవలం కేవలకప్ప’’న్తి వదన్తి. అనవసేసత్థో ఏత్థ కేవలసద్దో సియా, అనత్థన్తరేన పన కప్పసద్దేన పదవడ్ఢనం కతం ‘‘కేవలా ఏవ కేవలకప్పా’’తి. తథా వా కప్పనీయత్తా పఞ్ఞపేతబ్బత్తా కేవలకప్పా. అబ్యామిస్సతా విజాతియేన అసఙ్కరో సుద్ధతా. అనతిరేకతా తంపరమతా విసేసాభావో. కేవలకప్పన్తి కేవలం దళ్హం కత్వాతి అత్థో. కేవలం వుచ్చతి నిబ్బానం సబ్బసఙ్ఖతవివిత్తత్తా, తం ఏతస్స అధిగతం అత్థీతి కేవలీ, సచ్ఛికతనిరోధో ఖీణాసవో.

కప్ప-సద్దో పనాయం సఉపసగ్గో అనుపసగ్గో చాతి అధిప్పాయేన ఓకప్పనియపదే లబ్భమానం ఓకప్పసద్దమత్తం నిదస్సేతి, అఞ్ఞథా కప్పసద్దస్స అత్థుద్ధారే ఓకప్పనియపదం అనిదస్సనమేవ సియా. సమణకప్పేహీతి వినయసిద్ధేహి సమణవోహారేహి. నిచ్చకప్పన్తి నిచ్చకాలం. పఞ్ఞత్తీతి నామం. నామఞ్హేతం తస్స ఆయస్మతో, యదిదం కప్పోతి. కప్పితకేసమస్సూతి కత్తరియా ఛేదితకేసమస్సు. ద్వఙ్గులకప్పోతి మజ్ఝన్హికవేలాయ వీతిక్కన్తాయ ద్వఙ్గులతావికప్పో. లేసోతి అపదేసో. అనవసేసం ఫరితుం సమత్థస్స ఓభాసస్స కేనచి కారణేన ఏకదేసఫరణమ్పి సియా, అయం పన సబ్బస్సేవ ఫరతీతి దస్సేతుం సమన్తత్థో కప్పసద్దో గహితోతి ఆహ ‘‘అనవసేసం సమన్తతో’’తి.

ఆభాయ ఫరిత్వాతి వత్థమాలాలఙ్కారసరీరసముట్ఠితాయ ఆభాయ ఫరిత్వా. దేవతానఞ్హి సరీరోభాసం ద్వాదసయోజనమత్తం ఠానం. తతో భియ్యోపి ఫరిత్వా తిట్ఠతి, తథా వత్థాభరణాదిసముట్ఠితా పభా.

హత్థకసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.