(౧౧) ౧. సమ్బోధవగ్గో

౧-౩. పుబ్బేవసమ్బోధసుత్తాదివణ్ణనా

౧౦౪-౧౦౬. తతియస్స పఠమే సమ్బోధితో పుబ్బేవాతి సమ్బోధో వుచ్చతి చతూసు మగ్గేసు ఞాణం ‘‘సామం సమ్మా బుజ్ఝి ఏతేనా’’తి కత్వా, తతో పుబ్బేయేవాతి అత్థో. తేనాహ ‘‘అరియమగ్గప్పత్తితో అపరభాగేయేవా’’తి. బోధిసత్తస్సేవ సతోతి ఏత్థ యథా ఉదకతో ఉగ్గన్త్వా ఠితం పరిపాకగతం పదుమం సూరియరస్మిసమ్ఫస్సేన అవస్సం బుజ్ఝిస్సతీతి బుజ్ఝనకపదుమన్తి వుచ్చతి. ఏవం బుద్ధానం సన్తికే బ్యాకరణస్స లద్ధత్తా అవస్సం అనన్తరాయేన పారమియో పూరేత్వా బుజ్ఝిస్సతీతి బుజ్ఝనకసత్తోతి బోధిసత్తో. తేనాహ ‘‘బుజ్ఝనకసత్తస్సేవ…పే… ఆరభన్తస్సేవ సతో’’తి. యా వా ఏసా చతుమగ్గఞాణసఙ్ఖాతా బోధి, ‘‘తం బోధిం కుదాస్సు నామాహం పాపుణిస్సామీ’’తి పత్థయమానో పటిపజ్జతీతి బోధియం సత్తో ఆసత్తోతిపి బోధిసత్తో. తేనాహ ‘‘సమ్బోధియా వా సత్తస్సేవ లగ్గస్సేవ సతో’’తి.

అథ వా బోధీతి ఞాణం ‘‘బుజ్ఝతి ఏతేనా’’తి కత్వా, బోధిమా సత్తో బోధిసత్తో, పురిమపదే ఉత్తరపదలోపం కత్వా యథా ‘‘ఞాణసత్తో’’తి, ఞాణవా పఞ్ఞవా పణ్డితో సత్తోతి అత్థో. బుద్ధానఞ్హి పాదమూలే అభినీహారతో పట్ఠాయ పణ్డితోవ సో సత్తో, న అన్ధబాలోతి బోధిసత్తో. ఏవం గుణవతో ఉప్పన్ననామవసేన బోధిసత్తస్సేవ సతో. అస్సాదీయతీతి అస్సాదో, సుఖం. తఞ్చ సాతాకారలక్ఖణన్తి ఆహ ‘‘అస్సాదోతి మధురాకారో’’తి. ఛన్దరాగో వినీయతి చేవ పహీయతి చ ఏత్థాతి నిబ్బానం ‘‘ఛన్దరాగవినయో ఛన్దరాగప్పహానఞ్చా’’తి వుచ్చతి. తేనాహ ‘‘నిబ్బాన’’న్తిఆది. తత్థ ఆగమ్మాతి ఇదం యో జనో రాగం వినేతి పజహతి చ, తస్స ఆరమ్మణకరణం సన్ధాయ వుత్తం. దుతియతతియాని ఉత్తానత్థానేవ.

పుబ్బేవసమ్బోధసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪-౯. సమణబ్రాహ్మణసుత్తాదివణ్ణనా

౧౦౭-౧౧౨. చతుత్థే సామఞ్ఞన్తి అరియమగ్గో, తేన అరణీయతో ఉపగన్తబ్బతో సామఞ్ఞత్థం, అరియఫలన్తి ఆహ ‘‘సామఞ్ఞత్థన్తి చతుబ్బిధం అరియఫల’’న్తి. బ్రహ్మఞ్ఞత్థన్తి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. తేనాహ ‘‘ఇతరం తస్సేవ వేవచన’’న్తి. అరియమగ్గసఙ్ఖాతం సామఞ్ఞమేవ వా అరణీయతో సామఞ్ఞత్థన్తి ఆహ ‘‘సామఞ్ఞత్థేన వా చత్తారో మగ్గా’’తి. పఞ్చమాదీని ఉత్తానత్థానేవ.

సమణబ్రాహ్మణసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. దుతియనిదానసుత్తవణ్ణనా

౧౧౩. దసమే వివట్టగామికమ్మానన్తి వివట్టూపనిస్సయకమ్మానం. తదభినివత్తేతీతి ఏత్థ తం-సద్దేన పచ్చామసనస్స విపాకస్స పరామాసోతి ఆహ ‘‘తం అభినివత్తేతీ’’తి, తం విపాకం అభిభవిత్వా నివత్తేతీతి అత్థో. ఇదాని న కేవలం విపాకస్సేవ పరామాసో తం-సద్దేన, అథ ఖో ఛన్దరాగట్ఠానియానం ధమ్మానం తబ్బిపాకస్స చ పరామాసో దట్ఠబ్బోతి ఆహ ‘‘యదా వా తేనా’’తిఆది. తే చేవ ధమ్మేతి తే ఛన్దరాగట్ఠానియే ధమ్మే. నిబ్బిజ్ఝిత్వా పస్సతీతి కిలేసే నిబ్బిజ్ఝిత్వా విభూతం పాకటం కత్వా పస్సతీతి.

దుతియనిదానసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సమ్బోధవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.