(౧౧) ౧. ఆసాదుప్పజహవగ్గవణ్ణనా

౧౧౯. తతియపణ్ణాసకస్స పఠమే దుక్ఖేన పజహితబ్బాతి దుప్పజహా. దుచ్చజాతిఆదీసుపి ఏసేవ నయో. ద్విన్నం ఆసానం దుచ్చజభావో కథం జానితబ్బోతి పఠమం తావ లాభాసాయ దుచ్చజభావం విభావేతి ‘‘లాభాసాయా’’తిఆదినా. ఉభతోబ్యూళ్హన్తి యుద్ధత్థాయ ఉభతో సన్నిపతితం. పక్ఖన్దన్తీతి అనుప్పవిసన్తి. జీవితాసాయ దుప్పజహత్తాతిఆదినా జీవితాసాయ దుచ్చజభావం విభావేతి.

౧౨౦. దుతియే దుల్లభాతి న సులభా. ఇణం దేమీతి సఞ్ఞం కరోతీతి ఏవం సఞ్ఞం కరోన్తో వియ హోతీతి అత్థో. ఏత్థ చ ‘‘పుబ్బకారీతి పఠమం ఉపకారస్స కారకో. కతఞ్ఞూ కతవేదీతి తేన కతం ఞత్వా పచ్ఛా కారకో. తేసు పుబ్బకారీ ‘ఇణం దేమీ’తి సఞ్ఞం కరోతి, పచ్ఛా కారకో ‘ఇణం జీరాపేమీ’తి సఞ్ఞం కరోతీ’’తి ఏత్తకమేవ ఇధ వుత్తం. పుగ్గలపణ్ణత్తిసంవణ్ణనాయం (పు. ప. అట్ఠ. ౮౩) పన –

‘‘పుబ్బకారీతి పఠమమేవ కారకో. కతవేదీతి కతం వేదేతి, విదితం పాకటం కరోతి. తే అగారియానగారియేహి దీపేతబ్బా. అగారికేసు హి మాతాపితరో పుబ్బకారినో నామ, పుత్తధీతరో పన మాతాపితరో పటిజగ్గన్తా అభివాదనాదీని తేసం కురుమానా కతవేదినో నామ. అనగారియేసు ఆచరియుపజ్ఝాయా పుబ్బకారినో నామ, అన్తేవాసికసద్ధివిహారికా ఆచరియుపజ్ఝాయే పటిజగ్గన్తా అభివాదనాదీని చ తేసం కురుమానా కతవేదినో నామ. తేసం ఆవిభావత్థాయ ఉపజ్ఝాయపోసకసోణత్థేరాదీనం వత్థూని కథేతబ్బాని.

‘‘అపరో నయో – పరేన అకతేయేవ ఉపకారే అత్తని కతం ఉపకారం అనపేక్ఖిత్వా కారకో పుబ్బకారీ, సేయ్యథాపి మాతాపితరో చేవ ఆచరియుపజ్ఝాయా చ. సో దుల్లభో సత్తానం తణ్హాభిభూతత్తా. పరేన కతస్స ఉపకారస్స అనురూపప్పవత్తిం అత్తని కతం ఉపకారం ఉపకారతో జానన్తో వేదియన్తో కతఞ్ఞుకతవేదీ సేయ్యథాపి మాతాపితుఆచరియుపజ్ఝాయేసు సమ్మాపటిపన్నో. సోపి దుల్లభో సత్తానం అవిజ్జాభిభూతత్తా. అపిచ అకారణవచ్ఛలో పుబ్బకారీ, సకారణవచ్ఛలో కతఞ్ఞుకతవేదీ. ‘కరిస్సతి మే’తి ఏవమాదికారణనిరపేక్ఖకిరియో పుబ్బకారీ, ‘కరిస్సతి మే’తి ఏవమాదికారణసాపేక్ఖకిరియో కతఞ్ఞుకతవేదీ. తమోజోతిపరాయణో పుబ్బకారీ, జోతిజోతిపరాయణో కతఞ్ఞుకతవేదీ. దేసేతా పుబ్బకారీ, పటిపజ్జితా కతఞ్ఞుకతవేదీ. సదేవకే లోకే అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో పుబ్బకారీ, అరియసావకో కతఞ్ఞుకతవేదీ’’తి వుత్తం.

తత్థ కారణేన వినా పవత్తహితచిత్తో అకారణవచ్ఛలో. అనాగతమ్హి పయోజనం అపేక్ఖమానో ‘‘కరిస్సతి మే’’తిఆదినా చిత్తేన పఠమం గహితం తాదిసం కతం ఉపాదాయ కతఞ్ఞూ ఏవ నామ హోతి, న పుబ్బకారీతి అధిప్పాయేన ‘‘కరిస్సతి మేతి ఏవమాదికారణసాపేక్ఖకిరియో కతఞ్ఞుకతవేదీ’’తి వుత్తం. తమోజోతిపరాయణో పుఞ్ఞఫలాని అనుపజీవన్తో ఏవ పుఞ్ఞాని కరోతీతి ‘‘పుబ్బకారీ’’తి వుత్తో. పుఞ్ఞఫలం ఉపజీవన్తో హి కతఞ్ఞుపక్ఖే తిట్ఠతి.

౧౨౧. తతియే తిత్తోతి సుహితో పరియోసితో నిట్ఠితకిచ్చతాయ నిరుస్సుక్కో. గుణపారిపూరియా హి పరిపుణ్ణో యావదత్థో ఇధ తిత్తో వుత్తో. తప్పేతాతి అఞ్ఞేసమ్పి తిత్తికరో. పచ్చేకబుద్ధో చ తథాగతసావకో చ ఖీణాసవో తిత్తోతి ఏత్థ పచ్చేకబుద్ధో నవలోకుత్తరధమ్మేహి సయం తిత్తో పరిపుణ్ణో, అఞ్ఞం పన తప్పేతుం న సక్కోతి. తస్స హి ధమ్మకథాయ అభిసమయో న హోతి, సావకానం పన ధమ్మకథాయ అపరిమాణానం దేవమనుస్సానం అభిసమయో హోతి. ఏవం సన్తేపి యస్మా తే ధమ్మం దేసేన్తా న అత్తనో వచనం కత్వా కథేన్తి, బుద్ధానం వచనం కత్వా కథేన్తి, సోతుం నిసిన్నపరిసాపి – ‘‘అయం భిక్ఖు న అత్తనా పటివిద్ధం ధమ్మం కథేతీ’’తి చిత్తీకారం కరోతి. ఇతి సో చిత్తీకారో బుద్ధానంయేవ హోతి. ఏవం తత్థ సమ్మాసమ్బుద్ధోవ తప్పేతా నామ. యథా హి ‘‘అసుకస్స నామ ఇదఞ్చిదఞ్చ దేథా’’తి రఞ్ఞా ఆణత్తే కిఞ్చాపి ఆనేత్వా దేన్తి, అథ ఖో రాజావ తత్థ దాయకో. యేహిపి లద్ధం హోతి, తే ‘‘రఞ్ఞా అమ్హాకం ఠానన్తరం దిన్నం, ఇస్సరియవిభవో దిన్నో’’త్వేవ గణ్హన్తి, న ‘‘రాజపురిసేహీ’’తి ఏవంసమ్పదమిదం వేదితబ్బం.

౧౨౨. చతుత్థే దుత్తప్పయాతి అతప్పయా, న సక్కా కేనచి తప్పేతుం. యో హి ఉపట్ఠాకకులం వా ఞాతికులం వా నిస్సాయ వసమానో చీవరే జిణ్ణే తేహి దిన్నం చీవరం నిక్ఖిపతి, న పరిభుఞ్జతి. పునప్పునం దిన్నమ్పి గహేత్వా నిక్ఖిపతేవ. యో చ తేనేవ నయేన లద్ధం లద్ధం విస్సజ్జేతి, పరస్స దేతి, పునప్పునం లద్ధమ్పి తథేవ కరోతి. ఇమే ద్వే పుగ్గలా సకటేహిపి పచ్చయే ఉపనేన్తేన తప్పేతుం న సక్కాతి దుత్తప్పయా.

౧౨౩. పఞ్చమే న విస్సజ్జేతీతి అత్తనో అకత్వా పరస్స న దేతి, అతిరేకే పన సతి న నిక్ఖిపతి, పరస్స దేతి. తేనేవాహ ‘‘సబ్బంయేవ పరేసం న దేతీ’’తిఆది. ఇదం వుత్తం హోతి ‘‘యో భిక్ఖు ఉపట్ఠాకకులా వా ఞాతికులా వా జిణ్ణచీవరో సాటకం లభిత్వా చీవరం కత్వా పరిభుఞ్జతి న నిక్ఖిపతి, అగ్గళం దత్వా పారుపన్తోపి పునపి దియ్యమానే సహసా నప్పటిగ్గణ్హాతి. యో చ లద్ధం లద్ధం అత్తనా పరిభుఞ్జతి, పరేసం న దేతి. ఇమే ద్వేపి సుఖేన సక్కా తప్పేతున్తి సుతప్పయా’’తి.

౧౨౪-౧౨౭. ఛట్ఠసత్తమాదీని ఉత్తానత్థానేవ.

ఆసాదుప్పజహవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.