(౧౦) ౫. బాలవగ్గవణ్ణనా

౯౯. పఞ్చమస్స పఠమే అనాగతం భారం వహతీతి అత్తనో అసమ్పత్తం భారం వహతి. అథేరోవ సమానో థేరేహి వహితబ్బం బీజనగ్గాహధమ్మజ్ఝేసనాదిభారం వహతీతి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. అట్ఠకథాయం (మహావ. అట్ఠ. ౧౫౯-౧౬౦) పన యస్మా సమ్మజ్జనాదినవవిధం పుబ్బకిచ్చం ఆణత్తేనేవ కాతబ్బం, పాతిమోక్ఖఞ్చ ఆణత్తేనేవ ఉద్దిసితబ్బం, తస్మా తం సబ్బం వినా ఆణత్తియా కరోన్తో అనాగతం భారం వహతి నామాతి దస్సేతుం ‘‘సమ్మజ్జనీ పదీపో’’తిఆది వుత్తం. యఞ్హి ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉపోసథాగారం సమ్మజ్జితు’’న్తిఆదినా నయేన పాళియం ఆగతం. అట్ఠకథాసు చ –

‘‘సమ్మజ్జనీ పదీపో చ, ఉదకం ఆసనేన చ;

ఉపోసథస్స ఏతాని, ‘పుబ్బకరణ’న్తి వుచ్చతి.

‘‘ఛన్దపారిసుద్ధిఉతుక్ఖానం, భిక్ఖుగణనా చ ఓవాదో;

ఉపోసథస్స ఏతాని, ‘పుబ్బకిచ్చ’న్తి వుచ్చతీ’’తి. (మహావ. అట్ఠ ౧౬౮) –

ఏవం ద్వీహి నామేహి నవవిధం పుబ్బకిచ్చం దస్సితం, తం అకత్వా ఉపోసథం కాతుం న వట్టతి. తస్మా ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, థేరేన భిక్ఖునా నవం భిక్ఖుం ఆణాపేతు’’న్తి వచనతో థేరేన ఆణత్తేన అగిలానేన భిక్ఖునా ఉపోసథాగారం సమ్మజ్జితబ్బం, పానీయం పరిభోజనీయం ఉపట్ఠపేతబ్బం, ఆసనం పఞ్ఞాపేతబ్బం, పదీపో కాతబ్బో, అకరోన్తో దుక్కటం ఆపజ్జతి.

థేరేనపి పతిరూపం ఞత్వా ఆణాపేతబ్బం, ఆణాపేన్తేనపి యం కిఞ్చి కమ్మం కరోన్తో వా సదా కాలమేవ ఏకో వా భారనిత్థరణకో వా సరభాణకధమ్మకథికాదీసు వా అఞ్ఞతరో న ఉపోసథాగారసమ్మజ్జనత్థం ఆణాపేతబ్బో, అవసేసా పన వారేన ఆణాపేతబ్బా. సచే ఆణత్తో సమ్మజ్జనిం తావకాలికమ్పి న లభతి, సాఖాభఙ్గం కప్పియం కారేత్వా సమ్మజ్జితబ్బం, తమ్పి అలభన్తస్స లద్ధకప్పియం హోతి. పదీపకరణేపి వుత్తనయేనేవ ఆణాపేతబ్బో, ఆణాపేన్తేన చ ‘‘అముకస్మిం నామ ఓకాసే తేలం వా కపల్లికా వా అత్థి, తం గహేత్వా కరోహీ’’తి వత్తబ్బో. సచే తేలాదీని నత్థి, పరియేసితబ్బాని. పరియేసిత్వా అలభన్తస్స లద్ధకప్పియం హోతి. అపి చ కపాలే అగ్గి జాలేతబ్బో. ఆసనపఞ్ఞాపనాణత్తియమ్పి వుత్తనయేనేవ ఆణాపేతబ్బో, ఆణత్తేన చ సచే ఉపోసథాగారే ఆసనాని నత్థి, సఙ్ఘికావాసతో ఆహరిత్వా పఞ్ఞాపేత్వా పున ఆహరితబ్బాని, ఆసనేసు అసతి కటసారకేపి తట్టికాయోపి పఞ్ఞాపేతుం వట్టతి, తాసుపి అసతి సాఖాభఙ్గాని కప్పియం కారేత్వా పఞ్ఞాపేతబ్బాని. కప్పియకారకం అలభన్తస్స లద్ధకప్పియం హోతి.

ఛన్దపారిసుద్ధీతి ఏత్థ ఉపోసథకరణత్థం సన్నిపతితే సఙ్ఘే బహి ఉపోసథం కత్వా ఆగతేన సన్నిపాతట్ఠానం గన్త్వా కాయసామగ్గిం అదేన్తేన ఛన్దో దాతబ్బో. యోపి గిలానో వా కిచ్చప్పసుతో వా, తేన పారిసుద్ధిం దేన్తేన ఛన్దో దాతబ్బో. కథం దాతబ్బో? ఏకస్స భిక్ఖునో సన్తికే ‘‘ఛన్దం దమ్మి, ఛన్దం మే హర, ఛన్దం మే ఆరోచేహీ’’తి అయమత్థో కాయేన వా వాచాయ వా ఉభయేన వా విఞ్ఞాపేతబ్బో. ఏవం దిన్నో హోతి ఛన్దో. అకతూపోసథేన పన గిలానేన వా కిచ్చప్పసుతేన వా పారిసుద్ధి దాతబ్బా. కథం దాతబ్బా? ఏకస్స భిక్ఖునో సన్తికే ‘‘పారిసుద్ధిం దమ్మి, పారిసుద్ధిం మే హర, పారిసుద్ధిం మే ఆరోచేహీ’’తి అయమత్థో కాయేన వా వాచాయ వా ఉభయేన వా విఞ్ఞాపేతబ్బో. ఏవం దిన్నా హోతి పారిసుద్ధి. తం పన దేన్తేన ఛన్దోపి దాతబ్బో. వుత్తఞ్హేతం భగవతా – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తదహుపోసథే పారిసుద్ధిం దేన్తేన ఛన్దమ్పి దాతుం, సన్తి సఙ్ఘస్స కరణీయ’’న్తి. తత్థ పారిసుద్ధిదానం సఙ్ఘస్సపి అత్తనోపి ఉపోసథకరణం సమ్పాదేతి, న అవసేసం సఙ్ఘకిచ్చం. ఛన్దదానం సఙ్ఘస్సేవ ఉపోసథకరణఞ్చ సేసకిచ్చఞ్చ సమ్పాదేతి, అత్తనో పన ఉపోసథో అకతోయేవ హోతి, తస్మా పారిసుద్ధిం దేన్తేన ఛన్దోపి దాతబ్బో.

ఉతుక్ఖానన్తి ‘‘హేమన్తాదీనం ఉతూనం ఏత్తకం అతిక్కన్తం, ఏత్తకం అవసిట్ఠ’’న్తి ఏవం ఉతూనం ఆచిక్ఖనం. భిక్ఖుగణనాతి ‘‘ఏత్తకా భిక్ఖూ ఉపోసథగ్గే సన్నిపతితా’’తి భిక్ఖూనం గణనా. ఇదమ్పి ఉభయం కత్వావ ఉపోసథో కాతబ్బో. ఓవాదోతి భిక్ఖునోవాదో. న హి భిక్ఖూనీహి యాచితం ఓవాదం అనారోచేత్వా ఉపోసథం కాతుం వట్టతి. భిక్ఖునియో హి ‘‘స్వే ఉపోసథో’’తి ఆగన్త్వా ‘‘అయం ఉపోసథో చాతుద్దసో, పన్నరసో’’తి పుచ్ఛిత్వా పున ఉపోసథదివసే ఆగన్త్వా ‘‘భిక్ఖునిసఙ్ఘో, అయ్య, భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పాదే వన్దతి, ఓవాదూపసఙ్కమనఞ్చ యాచతి, లభతు కిర, అయ్య, భిక్ఖునిసఙ్ఘో ఓవాదూపసఙ్కమన’’న్తి ఏవం ఓవాదం యాచన్తి. తం ఠపేత్వా బాలగిలానగమియే అఞ్ఞో సచేపి ఆరఞ్ఞకో హోతి, అప్పటిగ్గహేతుం న లభతి, తస్మా యేన సో పటిగ్గహితో, తేన భిక్ఖునా ఉపోసథగ్గే పాతిమోక్ఖుద్దేసకో భిక్ఖు ఏవం వత్తబ్బో ‘‘భిక్ఖునిసఙ్ఘో, భన్తే, భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పాదే వన్దతి, ఓవాదూపసఙ్కమనఞ్చ యాచతి, లభతు కిర, భన్తే, భిక్ఖునిసఙ్ఘో ఓవాదూపసఙ్కమన’’న్తి.

పాతిమోక్ఖుద్దేసకేన వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి కోచి భిక్ఖు భిక్ఖునోవాదకో సమ్మతో’’తి. సచే హోతి కోచి భిక్ఖు భిక్ఖునోవాదకో సమ్మతో, తతో తేన సో వత్తబ్బో – ‘‘ఇత్థన్నామకో భిక్ఖు భిక్ఖునోవాదకో సమ్మతో, తం భిక్ఖునిసఙ్ఘో ఉపసఙ్కమతూ’’తి. సచే నత్థి, తతో తేన పుచ్ఛితబ్బం – ‘‘కో ఆయస్మా ఉస్సహతి భిక్ఖునియో ఓవదితు’’న్తి. సచే కోచి ఉస్సహతి, సోపి చ అట్ఠహి అఙ్గేహి సమన్నాగతో, తం తత్థేవ సమ్మన్నిత్వా ఓవాదప్పటిగ్గాహకో వత్తబ్బో – ‘‘ఇత్థన్నామో భిక్ఖు భిక్ఖునోవాదకో సమ్మతో, తం భిక్ఖునిసఙ్ఘో ఉపసఙ్కమతూ’’తి. సచే పన న కోచి ఉస్సహతి, పాతిమోక్ఖుద్దేసకేన వత్తబ్బం – ‘‘నత్థి కోచి భిక్ఖు భిక్ఖునోవాదకో సమ్మతో, పాసాదికేన భిక్ఖునిసఙ్ఘో సమ్పాదేతూ’’తి. ఏత్తావతా హి సిక్ఖత్తయసఙ్గహితం సకలం సాసనం ఆరోచితం హోతి. తేన భిక్ఖునా ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛిత్వా పాటిపదే భిక్ఖునీనం ఆరోచేతబ్బం. పాతిమోక్ఖమ్పి ‘‘న, భిక్ఖవే, అనజ్ఝిట్ఠేన పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితబ్బం, యో ఉద్దిసేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి వచనతో అనాణత్తేన న ఉద్దిసితబ్బం. ‘‘థేరాధేయ్యం పాతిమోక్ఖ’’న్తి హి వచనతో సఙ్ఘత్థేరో వా పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసేయ్య, ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, యో తత్థ భిక్ఖు బ్యత్తో పటిబలో, తస్సాధేయ్యం పాతిమోక్ఖ’’న్తి వచనతో నవకతరో వా థేరేన ఆణత్తో. దుతియాదీని ఉత్తానత్థానేవ.

౧౦౯. ఏకాదసమే న కుక్కుచ్చాయితబ్బం కుక్కుచ్చాయతీతి న కుక్కుచ్చాయితుం యుత్తకం కుక్కుచ్చాయతి. సూకరమంసం లభిత్వా ‘‘అచ్ఛమంస’’న్తి కుక్కుచ్చాయతి, ‘‘సూకరమంస’’న్తి జానన్తోపి ‘‘అచ్ఛమంస’’న్తి కుక్కుచ్చాయతి, న పరిభుఞ్జతీతి వుత్తం హోతి. ఏవం మిగమంసం ‘‘దీపిమంస’’న్తి, కాలే సన్తేయేవ ‘‘కాలో నత్థీ’’తి, అప్పవారేత్వా ‘‘పవారితోమ్హీ’’తి, పత్తే రజస్మిం అపతితేయేవ ‘‘పతిత’’న్తి, అత్తానం ఉద్దిస్స మచ్ఛమంసే అకతేయేవ ‘‘మం ఉద్దిస్స కత’’న్తి కుక్కుచ్చాయతి. కుక్కుచ్చాయితబ్బం న కుక్కుచ్చాయతీతి కుక్కుచ్చాయితుం యుత్తం న కుక్కుచ్చాయతి. అచ్ఛమంసం లభిత్వా ‘‘సూకరమంస’’న్తి న కుక్కుచ్చాయతి, ‘‘అచ్ఛమంస’’న్తి జానన్తోపి ‘‘సూకరమంస’’న్తి న కుక్కుచ్చాయతి, మద్దిత్వా వీతిక్కమతీతి వుత్తం హోతి. ఏవం దీపిమంసం మిగమంసన్తి…పే… అత్తానం ఉద్దిస్స మచ్ఛమంసే కతే ‘‘మం ఉద్దిస్స కత’’న్తి న కుక్కుచ్చాయతీతి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. అట్ఠకథాయం పన ‘‘న కుక్కుచ్చాయితబ్బన్తి సఙ్ఘభోగస్స అపట్ఠపనం అవిచారణం న కుక్కుచ్చాయితబ్బం నామ, తం కుక్కుచ్చాయతి. కుక్కుచ్చాయితబ్బన్తి తస్సేవ పట్ఠపనం విచారణం, తం న కుక్కుచ్చాయతీ’’తి ఏత్తకమేవ వుత్తం. తత్థ సఙ్ఘభోగస్సాతి సఙ్ఘస్స చతుపచ్చయపరిభోగత్థాయ దిన్నఖేత్తవత్థుతళాకాదికస్స, తతో ఉప్పన్నధఞ్ఞహిరఞ్ఞాదికస్స చ సఙ్ఘస్స భోగస్స. అపట్ఠపనన్తి అసంవిదహనం. తేనాహ ‘‘అవిచారణ’’న్తి. తస్సేవాతి యథావుత్తస్సేవ సఙ్ఘభోగస్స.

బాలవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

దుతియపణ్ణాసకం నిట్ఠితం.

౩. తతియపణ్ణాసకం