౧౦. దుతియఅరియావాససుత్తవణ్ణనా

౨౦. దసమే కస్మా పన భగవా కురుసు విహరన్తో ఇమం సుత్తం అభాసీతి ఆహ ‘‘యస్మా’’తిఆది. కురురట్ఠం కిర తదా తన్నివాసిసత్తానం యోనిసోమనసికారవన్తతాదినా యేభుయ్యేన సుప్పటిపన్నతాయ పుబ్బే చ కతపుఞ్ఞతాబలేన వా తదా ఉతుఆదిసమ్పత్తియుత్తమేవ అహోసి. కేచి పన ‘‘పుబ్బే పవత్తకురువత్తధమ్మానుట్ఠానవాసనాయ ఉత్తరకురు వియ యేభుయ్యేన ఉతుఆదిసమ్పన్నమేవ హోతి. భగవతో కాలే సాతిసయం ఉతుసప్పాయాదియుత్తం రట్ఠం అహోసీ’’తి వదన్తి. తత్థ భిక్ఖూ భిక్ఖునియో ఉపాసకా ఉపాసికాయో ఉతుపచ్చయాదిసమ్పన్నత్తా తస్స రట్ఠస్స సప్పాయఉతుపచ్చయసేవనేన నిచ్చం కల్లసరీరా కల్లచిత్తా చ హోన్తి. తే చిత్తసరీరకల్లతాయ అనుగ్గహితపఞ్ఞాబలా గమ్భీరకథం పటిగ్గహేతుం సమత్థా పటిచ్చసముప్పాదనిస్సితానం గమ్భీరపఞ్ఞానఞ్చ కారకా హోన్తి. తేనాహ ‘‘కురురట్ఠవాసినో భిక్ఖూ గమ్భీరపఞ్ఞాకారకా’’తిఆది.

యుత్తప్పయుత్తాతి సతిపట్ఠానభావనాయ యుత్తా చేవ పయుత్తా చ. తస్మిఞ్హి (దీ. ని. అట్ఠ. ౨.౩౭౩; మ. ని. అట్ఠ. ౧.౧౦౬) జనపదే చతస్సో పరిసా పకతియావ సతిపట్ఠానభావనానుయోగమనుయుత్తా విహరన్తి, అన్తమసో దాసకమ్మకరపరిజనాపి సతిపట్ఠానప్పటిసంయుత్తమేవ కథం కథేన్తి. ఉదకతిత్థసుత్తకన్తనట్ఠానాదీసుపి నిరత్థకకథా నామ నప్పవత్తతి. సచే కాచి ఇత్థీ, ‘‘అమ్మ, త్వం కతరం సతిపట్ఠానభావనం మనసి కరోసీ’’తి పుచ్ఛితా ‘‘న కిఞ్చీ’’తి వదతి, తం గరహన్తి ‘‘ధీరత్థు తవ జీవితం, జీవమానాపి త్వం మతసదిసా’’తి. అథ నం ‘‘మా దాని పున ఏవమకాసీ’’తి ఓవదిత్వా అఞ్ఞతరం సతిపట్ఠానం ఉగ్గణ్హాపేన్తి. యా పన ‘‘అహం అసుకం సతిపట్ఠానం నామ మనసి కరోమీ’’తి వదతి, తస్సా ‘‘సాధు సాధూ’’తి సాధుకారం దత్వా ‘‘తవ జీవితం సుజీవితం, త్వం నామ మనుస్సత్తం పత్తా, తవత్థాయ సమ్మాసమ్బుద్ధో ఉప్పన్నో’’తిఆదీహి పసంసన్తి. న కేవలఞ్చేత్థ మనుస్సజాతికాయేవ సతిపట్ఠానమనసికారయుత్తా, తే నిస్సాయ విహరన్తా తిరచ్ఛానగతాపి.

తత్రిదం వత్థు – ఏకో కిర నటకో సువపోతకం గహేత్వా సిక్ఖాపేన్తో విచరతి. సో భిక్ఖునిఉపస్సయం ఉపనిస్సాయ వసిత్వా గమనకాలే సువపోతకం పముస్సిత్వా గతో. తం సామణేరియో గహేత్వా పటిజగ్గింసు, ‘‘బుద్ధరక్ఖితో’’తి చస్స నామం అకంసు. తం ఏకదివసం పురతో నిసిన్నం దిస్వా మహాథేరీ ఆహ ‘‘బుద్ధరక్ఖితా’’తి. కిం, అయ్యోతి. అత్థి తే కోచి భావనామనసికారోతి? నత్థయ్యేతి. ఆవుసో, పబ్బజితానం సన్తికే వసన్తేన నామ విస్సట్ఠఅత్తభావేన భవితుం న వట్టతి, కోచిదేవ మనసికారో ఇచ్ఛితబ్బో, త్వం పన అఞ్ఞం న సక్ఖిస్ససి, ‘‘అట్ఠి అట్ఠీ’’తి సజ్ఝాయం కరోహీతి. సో థేరియా ఓవాదే ఠత్వా ‘‘అట్ఠి అట్ఠీ’’తి సజ్ఝాయన్తో చరతి.

తం ఏకదివసం పాతోవ తోరణగ్గే నిసీదిత్వా బాలాతపం తపమానం ఏకో సకుణో నఖపఞ్జరేన అగ్గహేసి. సో ‘‘కిరి కిరీ’’తి సద్దమకాసి. సామణేరియో సుత్వా, ‘‘అయ్యే, బుద్ధరక్ఖితో సకుణేన గహితో, మోచేమ న’’న్తి లేడ్డుఆదీని గహేత్వా అనుబన్ధిత్వా మోచేసుం. తం ఆనేత్వా పురతో ఠపితం థేరీ ఆహ, ‘‘బుద్ధరక్ఖిత, సకుణేన గహితకాలే కిం చిన్తేసీ’’తి. అయ్యే, న అఞ్ఞం చిన్తేసిం, ‘‘అట్ఠిపుఞ్జోవ అట్ఠిపుఞ్జం గహేత్వా గచ్ఛతి, కతరస్మిం ఠానే విప్పకిరిస్సతీ’’తి ఏవం, అయ్యే, అట్ఠిపుఞ్జమేవ చిన్తేసిన్తి. సాధు సాధు, బుద్ధరక్ఖిత, అనాగతే భవక్ఖయస్స తే పచ్చయో భవిస్సతీతి. ఏవం తత్థ తిరచ్ఛానగతాపి సతిపట్ఠానమనసికారయుత్తా.

దీఘనికాయాదీసు మహానిదానాదీనీతి దీఘనికాయే మహానిదానం (దీ. ని. ౨.౯౫ ఆదయో) సతిపట్ఠానం (దీ. ని. ౨.౩౭౨ ఆదయో) మజ్ఝిమనికాయే సతిపట్ఠానం (మ. ని. ౧.౧౦౫ ఆదయో) సారోపమం (మ. ని. ౧.౩౦౭ ఆదయో) రుక్ఖోపమం రట్ఠపాలం మాగణ్డియం ఆనేఞ్జసప్పాయన్తి (మ. ని. ౩.౬౬ ఆదయో) ఏవమాదీని.

ఞాణాదయోతి ఞాణఞ్చేవ తంసమ్పయుత్తధమ్మా చ. తేనాహ ‘‘ఞాణన్తి వుత్తే’’తిఆది. ఞాణసమ్పయుత్తచిత్తాని లబ్భన్తి తేహి వినా సమ్పజానతాయ అసమ్భవతో. మహాచిత్తానీతి అట్ఠపి మహాకిరియచిత్తాని లబ్భన్తి ‘‘సతతవిహారా’’తి వచనతో ఞాణుప్పత్తిపచ్చయరహితకాలేపి పవత్తిజోతనతో. దస చిత్తానీతి అట్ఠ మహాకిరియచిత్తాని హసితుప్పాదవోట్ఠబ్బనచిత్తేహి సద్ధిం దస చిత్తాని లబ్భన్తి. అరజ్జనాదుస్సనవసేన పవత్తి తేసమ్పి సాధారణాతి. ‘‘ఉపేక్ఖకో విహరతీ’’తి వచనతో ఛళఙ్గుపేక్ఖావసేన ఆగతానం ఇమేసం సతతవిహారానం సోమనస్సం కథం లబ్భతీతి ఆహ ‘‘ఆసేవనవసేన లబ్భతీ’’తి. కిఞ్చాపి ఖీణాసవో ఇట్ఠానిట్ఠేపి ఆరమ్మణే మజ్ఝత్తో వియ బహులం ఉపేక్ఖకో విహరతి అత్తనో పరిసుద్ధపకతిభావావిజహనతో. కదాచి పన తథా చేతోభిసఙ్ఖారాభావే యం తం సభావతో ఇట్ఠం ఆరమ్మణం, తత్థ యాథావసభావగ్గహణవసేనపి అరహతో చిత్తం సోమనస్ససహగతం హుత్వా పవత్తతేవ, తఞ్చ ఖో పుబ్బాసేవనవసేన. తేన వుత్తం ‘‘ఆసేవనవసేన లబ్భతీ’’తి. ఆరక్ఖకిచ్చం సాధేతి సతివేపుల్లప్పత్తత్తా. చరతోతిఆదినా నిచ్చసమాదానం దస్సేతి, తం విక్ఖేపాభావేన దట్ఠబ్బం.

పబ్బజ్జూపగతాతి యం కిఞ్చి పబ్బజ్జం ఉపగతా, న సమితపాపా. భోవాదినోతి జాతిమత్తబ్రాహ్మణే వదతి. పాటేక్కసచ్చానీతి తేహి తేహి దిట్ఠిగతికేహి పాటియేక్కం గహితాని ‘‘ఇదమేవ సచ్చ’’న్తి అభినివిట్ఠాని దిట్ఠిసచ్చాదీని. తానిపి హి ‘‘ఇదమేవ సచ్చ’’న్తి గహణం ఉపాదాయ ‘‘సచ్చానీ’’తి వోహరీయన్తి. తేనాహ ‘‘ఇదమేవా’’తిఆది. నీహటానీతి అత్తనో సన్తానతో నీహరితాని అపనీతాని. గహితగ్గహణస్సాతి అరియమగ్గాధిగమతో పుబ్బే గహితస్స దిట్ఠిగ్గాహస్స. విస్సట్ఠభావవేవచనానీతి అరియమగ్గేన సబ్బసో పరిచ్చాగభావస్స అధివచనాని.

నత్థి ఏతాసం వయో వేకల్లన్తి అవయాతి ఆహ ‘‘అనూనా’’తి, అనవసేసోతి అత్థో. ఏసనాతి కామేసనాదయో. మగ్గస్స కిచ్చనిప్ఫత్తి కథితా రాగాదీనం పహీనభావదీపనతో. పచ్చవేక్ఖణఫలం కథితన్తి పచ్చవేక్ఖణముఖేన అరియఫలం కథితం. అధిగతే హి అగ్గఫలే సబ్బసో రాగాదీనం అనుప్పాదధమ్మతం పజానాతి, తఞ్చ పజాననం పచ్చవేక్ఖణఞాణన్తి.

దుతియఅరియావాససుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

నాథవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.