౯-౧౦. కోకాలికసుత్తాదివణ్ణనా

౮౯-౯౦. నవమే (సం. ని. టీ. ౧.౧.౧౮౧) కోకాలికనామకా ద్వే భిక్ఖూ. తతో ఇధాధిప్పేతం నిద్ధారేత్వా దస్సేతుం ‘‘కోయం కోకాలికో’’తి పుచ్ఛా. సుత్తస్స అట్ఠుప్పత్తిం దస్సేతుం ‘‘కస్మా చ ఉపసఙ్కమీ’’తి పుచ్ఛా. అయం కిరాతిఆది యథాక్కమం తాసం విస్సజ్జనం. వివేకవాసం వసితుకామత్తా అప్పిచ్ఛతాయ చ మా నో కస్సచి…పే… వసింసు. ఆఘాతం ఉప్పాదేసి అత్తనో ఇచ్ఛావిఘాతనతో. థేరా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స నియ్యాదయింసు పయుత్తవాచాయ అకతత్తా థేరేహి చ అదాపితత్తా. పుబ్బేపి…పే… మఞ్ఞేతి ఇమినా థేరానం కోహఞ్ఞే ఠితభావం ఆసఙ్కతి అవణే వణం పస్సన్తో వియ, సుపరిసుద్ధే ఆదాసతలే జల్లం ఉట్ఠాపేన్తో వియ చ.

అపరజ్ఝిత్వాతి భగవతో సమ్ముఖా ‘‘పాపభిక్ఖూ జాతా’’తి వత్వా. మహాసావజ్జదస్సనత్థన్తి మహాసావజ్జభావదస్సనత్థం, అయమేవ వా పాఠో. మాహేవన్తి మా ఏవమాహ, మా ఏవం భణి. సద్ధాయ అయో ఉప్పాదో సద్ధాయో, తం ఆవహతీతి సద్ధాయికోతి ఆహ ‘‘సద్ధాయ ఆగమకరో’’తి. సద్ధాయికోతి వా సద్ధాయ అయితబ్బో, సద్ధేయ్యోతి అత్థో. తేనాహ ‘‘సద్ధాతబ్బవచనో వా’’తి.

పీళకా నామ బాహిరతో పట్ఠాయ అట్ఠీని భిన్దన్తి, ఇమా పన పఠమంయేవ అట్ఠీని భిన్దిత్వా ఉగ్గతా. తేనాహ ‘‘అట్ఠీని భిన్దిత్వా ఉగ్గతాహి పిళకాహీ’’తి. తరుణబేలువమత్తియోతి తరుణబిల్లఫలమత్తియో. విసగిలితోతి ఖిత్తపహరణో. తఞ్చ బళిసం విససమఞ్ఞా లోకే. ఆరక్ఖదేవతానం సద్దం సుత్వాతి పదం ఆనేత్వా సమ్బన్ధో.

బ్రహ్మలోకేతి సుద్ధావాసలోకే. వరాకోతి అనుగ్గహవచనమేతం. హీనపరియాయోతి కేచి. పియసీలాతి ఇమినా ఏతస్మిం అత్థే నిరుత్తినయేన పేసలాతి పదసిద్ధీతి దస్సేతి. కబరక్ఖీనీతి బ్యాధిబలేన పరిభిన్నవణ్ణతాయ కబరభూతాని అక్ఖీని. యత్తకన్తి భగవతో వచనం అఞ్ఞథా కరోన్తేన యత్తకం తయా అపరద్ధం, తస్స పమాణం నత్థీతి అత్థో. యస్మా అనాగామినో నామ పహీనకామచ్ఛన్దబ్యాపాదా హోన్తి, త్వఞ్చ దిట్ఠికామచ్ఛన్దబ్యాపాదవసేన ఇధాగతో, తస్మా యావఞ్చ తే ఇదం అపరద్ధన్తి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో.

అదిట్ఠిప్పత్తోతి అప్పత్తదిట్ఠికో. గిలితవిసో వియ విసం గిలిత్వా ఠితో వియ. కుఠారిసదిసా మూలపచ్ఛిన్దనట్ఠేన. ఉత్తమత్థేతి అరహత్తే. ఖీణాసవోతి వదతి సునక్ఖత్తో వియ అచేలం కోరక్ఖత్తియం. యో అగ్గసావకో వియ పసంసితబ్బో ఖీణాసవో, తం ‘‘దుస్సీలో అయ’’న్తి వదతి. విచినాతీతి ఆచినోతి పసవతి. పసంసియనిన్దా తావ సమ్పన్నగుణపరిధంసనవసేన పవత్తియా సావజ్జతాయ కటుకవిపాకా, నిన్దియప్పసంసా పన కథం తాయ సమవిపాకాతి? తత్థ అవిజ్జమానగుణసమారోపనేన అత్తనో పరేసఞ్చ మిచ్ఛాపటిపత్తిహేతుభావతో పసంసియేన తస్స సమభావకరణతో చ. లోకేపి హి అసూరం సూరేన సమం కరోన్తో గారయ్హో హోతి, పగేవ దుప్పటిపన్నం సుప్పటిపన్నేన సమం కరోన్తోతి.

సకేన ధనేనాతి అత్తనో సాపతేయ్యేన. అయం అప్పమత్తకో అపరాధో దిట్ఠధమ్మికత్తా సప్పతికారత్తా చ తస్స. అయం మహన్తతరో కలి కతూపచితస్స సమ్పరాయికత్తా అప్పతికారత్తా చ.

నిరబ్బుదోతి గణనావిసేసో ఏసోతి ఆహ ‘‘నిరబ్బుదగణనాయా’’తి, సతసహస్సం నిరబ్బుదానన్తి అత్థో. యమరియగరహీ నిరయం ఉపేతీతి ఏత్థ యథావుత్తఆయుప్పమాణం పాకతికవసేన అరియూపవాదినా వుత్తన్తి వేదితబ్బం. అగ్గసావకానం పన గుణమహన్తతాయ తతోపి అతివియ మహన్తతరమేవాతి వదన్తి.

అథ ఖో బ్రహ్మా సహమ్పతీతి కో అయం బ్రహ్మా, కస్మా చ పన భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతదవోచాతి? అయం కస్సపస్స భగవతో సాసనే సహకో నామ భిక్ఖు అనాగామీ హుత్వా సుద్ధావాసేసు ఉప్పన్నో, తత్థ సహమ్పతి బ్రహ్మాతి సఞ్జానన్తి. సో పనాహం భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘పదుమనిరయం కిత్తేస్సామి, తతో భగవా భిక్ఖూనం ఆరోచేస్సతి, అథానుసన్ధికుసలా భిక్ఖూ తత్థాయుప్పమాణం పుచ్ఛిస్సన్తి, భగవా ఆచిక్ఖన్తో అరియూపవాదే ఆదీనవం పకాసేస్సతీ’’తి ఇమినా కారణేన భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతదవోచ.

మగధరట్ఠే సంవోహారతో మాగధకో పత్థో, తేన. పచ్చితబ్బట్ఠానస్సాతి నిరయదుక్ఖేన పచ్చితబ్బప్పదేసస్స ఏతం అబ్బుదోతి నామం. వస్సగణనాతి ఏకతో పట్ఠాయ దసగుణితం అబ్బుదఆయుమ్హి తతో అపరం వీసతిగుణితం నిరబ్బుదాదీసు వస్సగణనా వేదితబ్బా. అయఞ్చ గణనా అపరిచితానం దుక్కరాతి వుత్తం ‘‘న తం సుకరం సఙ్ఖాతు’’న్తి. కేచి పన ‘‘తత్థ తత్థ పరిదేవనానత్తేన కమ్మకారణనానత్తేనపి ఇమాని నామాని లద్ధానీ’’తి వదన్తి, అపరే ‘‘సీతనరకా ఏతే’’తి. సబ్బత్థాతి అబబాదీసు పదుమపరియోసానేసు సబ్బేసు నిరయేసు. ఏస నయోతి హేట్ఠిమతో ఉపరిమస్స వీసతిగుణతం అతిదిసతి. దసమే నత్థి వత్తబ్బం.

కోకాలికసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

థేరవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.