౧౬. ఏకధమ్మపాళి

(౧౬) ౨. ఏకధమ్మపాళి-దుతియవగ్గవణ్ణనా

౨౯౮. మిచ్ఛా పస్సతి తాయ, సయం వా మిచ్ఛా పస్సతి, మిచ్ఛాదస్సనమేవ వా తన్తి మిచ్ఛాదిట్ఠి, యం కిఞ్చి విపరీతదస్సనం. తేనాహ – ‘‘ద్వాసట్ఠివిధాయా’’తిఆది. మిచ్ఛాదిట్ఠి ఏతస్సాతి మిచ్ఛాదిట్ఠికో. తస్స మిచ్ఛాదిట్ఠికస్స.

౨౯౯. సమ్మా పస్సతి తాయ, సయం వా సమ్మా పస్సతి, సమ్మాదస్సనమత్తమేవ వా తన్తి సమ్మాదిట్ఠి. పఞ్చవిధాయాతి కమ్మస్సకతాఝానవిపస్సనామగ్గఫలవసేన పఞ్చవిధాయ. తత్థ ఝానచిత్తుప్పాదపరియాపన్నం ఞాణం ఝానసమ్మాదిట్ఠి, విపస్సనాఞాణం విపస్సనాసమ్మాదిట్ఠి.

౩౦౨. పఞ్చసు ఖన్ధేసు ‘‘నిచ్చ’’న్తిఆదినా పవత్తో అనుపాయమనసికారో.

౩౦౩. ‘‘అనిచ్చ’’న్తిఆదినా పవత్తో ఉపాయమనసికారో. యావ నియామోక్కమనాతి యావ మిచ్ఛత్తనియామోక్కమనా. మిచ్ఛత్తనియామోక్కమననయో పన సామఞ్ఞఫలసుత్తవణ్ణనాయం తట్టీకాయ చ వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బో.

౩౦౪. అయం తివిధా సగ్గావరణా చేవ హోతీతి కమ్మపథప్పత్తియా మహాసావజ్జభావతో వుత్తం. సగ్గావరణాయ హోన్తియా మగ్గవిబన్ధకభావే వత్తబ్బమేవ నత్థీతి వుత్తం – ‘‘మగ్గావరణా చా’’తి. ‘‘సస్సతో లోకో’’తిఆదికా దసవత్థుకా అన్తగ్గాహికా మిచ్ఛాదిట్ఠి. మగ్గావరణావ హోతి విపరీతదస్సనభావతో, న సగ్గావరణా అకమ్మపథపత్తితోతి అధిప్పాయో. ఇదం పన విధానం పటిక్ఖిపిత్వాతి విపరీతదస్సనఞ్చ న మగ్గావరణఞ్చాతి విరుద్ధమేతం ఉద్ధమ్మభావతో. తథా హి సతి అప్పహీనాయ ఏవ సక్కాయదిట్ఠియా మగ్గాధిగమేన భవితబ్బన్తి అధిప్పాయేన యథావుత్తవిధానం పటిక్ఖిపిత్వా. ‘‘న సగ్గావరణా’’తి సగ్గూపపత్తియా అవిబన్ధకత్తం వదన్తేహి దిట్ఠియా సగ్గావహతాపి నామ అనుఞ్ఞాతా హోతీతి తం వాదం పటిక్ఖిపన్తేన ‘‘దిట్ఠి నామ సగ్గం ఉపనేతుం సమత్థా నామ నత్థీ’’తి వుత్తం. కస్మా? ఏకన్తగరుతరసావజ్జభావతో. తేనాహ – ‘‘ఏకన్తం నిరయస్మింయేవ నిముజ్జాపేతీ’’తిఆది.

౩౦౫. వట్టం విద్ధంసేతీతి మగ్గసమ్మాదిట్ఠి కిలేసవట్టం కమ్మవట్టఞ్చ విద్ధంసేతి. విపాకవట్టం కా ను విద్ధంసేతి నామ. ఏవం పన అత్తనో కారణేన విద్ధస్తభవం ఫలసమ్మాదిట్ఠి పటిబాహతీతి వుత్తం అవసరదానతో. ఇచ్చేతం కుసలన్తి అరహత్తం పాపేతుం సచే సక్కోతి, ఏవమేతం విపస్సనాయ పటిసన్ధిఅనాకడ్ఢనం కుసలం అనవజ్జం. సత్త భవే దేతీతి సోతాపత్తిమగ్గస్స పచ్చయభూతా విపస్సనాసమ్మాదిట్ఠి తస్స పుగ్గలస్స సత్త భవే దేతి. ఏవమయన్తి పఞ్చవిధమ్పి సమ్మాదిట్ఠిం సన్ధాయ వుత్తం. తేనాహ – ‘‘లోకియలోకుత్తరా సమ్మాదిట్ఠి కథితా’’తి. ఇమస్మిం పనత్థేతి ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామీ’’తిఆదినా వుత్తే గతిమగ్గసఙ్ఖాతే అత్థే. ‘‘సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తీ’’తి వుత్తత్తా ‘‘లోకికా భవనిప్ఫాదికావ వేదితబ్బా’’తి వుత్తం.

౩౦౬. యథాదిట్ఠీతి అత్థబ్యాపనిచ్ఛాయం యథా-సద్దో, తేన ఉత్తరపదత్థప్పధానో సమాసోతి ఆహ – ‘‘యా యా దిట్ఠీ’’తి. తస్సా తస్సా అనురూపన్తి తంతందిట్ఠిఅనురూపన్తి అత్థో. సమత్తన్తి అనవసేసం. తేనాహ – ‘‘పరిపుణ్ణ’’న్తి. సమాదిన్నన్తి ఆదిమజ్ఝపరియోసానేసు సమం ఏకసదిసం కత్వా ఆదిన్నం గహితం అనిస్సట్ఠం. తదేతన్తి యదేతం ‘‘యఞ్చేవ కాయకమ్మ’’న్తిఆదినా వుత్తం, తదేతం కాయకమ్మం. యథాదిట్ఠియం ఠితకాయకమ్మన్తి యా పన దిట్ఠి ‘‘నత్థి తతోనిదానం పాప’’న్తిఆదినా పవత్తా, తస్సం దిట్ఠియం ఠితకస్స ఠితమత్తస్స అనిస్సట్ఠస్స తందిట్ఠికస్స కాయకమ్మం. దిట్ఠిసహజాతం కాయకమ్మన్తి తస్స యథాదిట్ఠికస్స పరేసం హత్థముద్దాదినా విఞ్ఞాపనకాలే తాయ దిట్ఠియా సహజాతం కాయకమ్మం. న చేత్థ వచీకమ్మాసఙ్కా ఉప్పాదేతబ్బా పాణఘాతాదీనంయేవ అధిప్పేతత్తా. దిట్ఠానులోమికం కాయకమ్మన్తి యథా పరేసం పాకటం హోతి, ఏవం దిట్ఠియా అనులోమికం కత్వా పవత్తితం కాయకమ్మం. తేనాహ – ‘‘సమాదిన్నం గహితం పరామట్ఠ’’న్తి. తత్థాతిఆది సువిఞ్ఞేయ్యమేవ. ఏసేవ నయోతి ఇమినా యథావుత్తాయ దిట్ఠియా ఠితవచీకమ్మం, దిట్ఠిసహజాతం వచీకమ్మం, దిట్ఠానులోమికం వచీకమ్మన్తి తివిధం హోతీతి ఏవమాది అతిదిసతి. మిచ్ఛాదిట్ఠికస్సాతి కమ్మపథప్పత్తాయ మిచ్ఛాదిట్ఠియా మిచ్ఛాదిట్ఠికస్స. ‘‘యాయ కాయచి మిచ్ఛాదిట్ఠియా మిచ్ఛాదిట్ఠికస్స సతో’’తి అపరే.

దిట్ఠిసహజాతాతి యథావుత్తాయ దిట్ఠియా సహజాతా చేతనా. ఏస నయో సేసపదేసుపి. పత్థనాతి ‘‘ఇదం నామ కరేయ్య’’న్తి తణ్హాపత్థనా. చేతనాపత్థనానం వసేనాతి యథావుత్తదిట్ఠిగతనిస్సితచేతసికనికామనానం వసేన. చిత్తట్ఠపనాతి చిత్తస్స పణిదహనా. ఫస్సాదయోతి చేతనాదిట్ఠితణ్హాదివినిముత్తా ఫస్సాదిధమ్మా. యస్మా దిట్ఠి పాపికా, తస్మా తస్స పుగ్గలస్స సబ్బే తే ధమ్మా అనిట్ఠాయ…పే… సంవత్తన్తీతి యోజనా. పురిమస్సేవాతి తిత్తకపదస్సేవ. తిత్తకం కటుకన్తి చ ఉభయం ఇధ అనిట్ఠపరియాయం దట్ఠబ్బం ‘‘పచ్ఛా తే కటుకం భవిస్సతీ’’తిఆదీసు వియ.

అమ్బోయన్తి అమ్బో అయం. తమేవ పూజన్తి తమేవ పుబ్బే లద్ధపరిసిఞ్చనదానాదిపూజం. నివేసరేతి పవిసింసు. అసాతసన్నివాసేనాతి అమధురనిమ్బమూలసంసగ్గేన.

తం పన పటిక్ఖిపిత్వా…పే… వుత్తన్తి సబ్బాపి మిచ్ఛాదిట్ఠి ఏకన్తసావజ్జత్తా అనిట్ఠాయ దుక్ఖాయ సంవత్తతీతి అధిప్పాయేన వుత్తం. అనన్తరసుత్తేతి దసమసుత్తే. యోజేత్వా వేదితబ్బానీతి నవమసుత్తే వియ యోజేత్వా వేదితబ్బాని. చిత్తట్ఠపనావ పత్థనాతి ఏత్థ పణిధి చాతి వత్తబ్బం.

దుతియవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.