౧౪. ఏతదగ్గవగ్గో

(౧౪) ౩. తతియఏతదగ్గవగ్గవణ్ణనా

రాహుల-రట్ఠపాలత్థేరవత్థు

౨౦౯-౨౧౦. తతియస్స పఠమదుతియేసు తిస్సో సిక్ఖాతి అధిసీలఅధిచిత్తఅధిపఞ్ఞాసఙ్ఖాతా తిస్సో సిక్ఖా. చుద్దస భత్తచ్ఛేదే కత్వాతి సత్తాహం నిరాహారతాయ ఏకేకస్మిం దివసే ద్విన్నం భత్తచ్ఛేదానం వసేన చుద్దస భత్తచ్ఛేదే కత్వా.

తేసన్తి తేసం తాపసానం. లాబుభాజనాదిపరిక్ఖారం సంవిధాయాతి లాబుభాజనాదితాపసపరిక్ఖారం సంవిదహిత్వా. సపరిళాహకాయధాతుకోతి ఉస్సన్నపిత్తతాయ సపరిళాహకాయసభావో. సతసహస్సాతి సతసహస్సపరిమాణా. సతసహస్సం పరిమాణం ఏతేసన్తి సతసహస్సా ఉత్తరపదలోపేన యథా ‘‘రూపభవో రూప’’న్తి, అత్థిఅత్థే వా అకారపచ్చయో దట్ఠబ్బో. పాణాతిపాతాదిఅకుసలధమ్మసముదాచారసఙ్ఖాతో ఆమగన్ధో కుణపగన్ధో నత్థి ఏతేసన్తి నిరామగన్ధా, యథావుత్తకిలేససముదాచారరహితాతి అత్థో. కిలేససముదాచారో హేత్థ ‘‘ఆమగన్ధో’’తి వుత్తో. కింకారణా? అమనుఞ్ఞత్తా, కిలేసఅసుచిమిస్సత్తా, సబ్భి జిగుచ్ఛితత్తా, పరమదుగ్గన్ధభావవహత్తా చ. తథా హి యే యే ఉస్సన్నకిలేసా సత్తా, తే తే అతిదుగ్గన్ధా హోన్తి. తేనేవ నిక్కిలేసానం మతసరీరమ్పి దుగ్గన్ధం న హోతి. దానగ్గపరివహనకేతి దానగ్గధురవహనకే. మాపకోతి దివసే దివసే పరిమితపరిబ్బయదానవసేన ధఞ్ఞమాపకో.

పాళియన్తి వినయపాళియం. మిగజాతకం ఆహరిత్వా కథేసీతి అతీతే కిర బోధిసత్తో మిగయోనియం నిబ్బత్తిత్వా మిగగణపరివుతో అరఞ్ఞే వసతి. అథస్స భగినీ అత్తనో పుత్తకం ఉపనేత్వా ‘‘భాతిక ఇమం భాగినేయ్యం మిగమాయం సిక్ఖాపేహీ’’తి ఆహ. బోధిసత్తో ‘‘సాధూ’’తి పటిస్సుణిత్వా ‘‘గచ్ఛ తాత, అసుకవేలాయం నామ ఆగన్త్వా సిక్ఖేయ్యాసీ’’తి ఆహ. సో మాతులేన వుత్తవేలం అనతిక్కమిత్వా తం ఉపసఙ్కమిత్వా మిగమాయం సిక్ఖి. సో ఏకదివసం వనే విచరన్తో పాసేన బద్ధో బద్ధరవం విరవి. మిగగణో పలాయిత్వా ‘‘పుత్తో తే పాసేన బద్ధో’’తి తస్స మాతుయా ఆరోచేసి. సా భాతు సన్తికం గన్త్వా ‘‘భాతిక భాగినేయ్యో తే మిగమాయం సిక్ఖాపితో’’తి పుచ్ఛి. బోధిసత్తో ‘‘మా త్వం పుత్తస్స కిఞ్చి పాపకం ఆసఙ్కి, సుగ్గహితా తేన మిగమాయా, ఇదాని తం హాసయమానో ఆగచ్ఛిస్సతీ’’తి వత్వా ‘‘మిగం తిపల్లత్థ’’న్తిఆదిమాహ.

తత్థ మిగన్తి భాగినేయ్యమిగం. తిపల్లత్థం వుచ్చతి సయనం, ఉభోహి పస్సేహి ఉజుకమేవ చ నిపన్నకవసేన తీహాకారేహి పల్లత్థం అస్స, తీణి వా పల్లత్థాని అస్సాతి తిపల్లత్థో, తం తిపల్లత్థం. అనేకమాయన్తి బహుమాయం బహువఞ్చనం. అట్ఠక్ఖురన్తి ఏకేకస్మిం పాదే ద్విన్నం ద్విన్నం వసేన అట్ఠహి ఖురేహి సమన్నాగతం. అడ్ఢరత్తాపపాయిన్తి పురిమయామం అతిక్కమిత్వా మజ్ఝిమయామే అరఞ్ఞతో ఆగమ్మ పానీయస్స పివనతో అడ్ఢరత్తే ఆపం పివతీతి అడ్ఢరత్తాపపాయీ. ‘‘అడ్ఢరత్తే ఆపపాయి’’న్తిపి పాఠో. మమ భాగినేయ్యం మిగం అహం సాధుకం మిగమాయం ఉగ్గణ్హాపేసిం. కథం? యథా ఏకేన సోతేన ఛమాయం అస్ససన్తో ఛహి కలాహి అతిభోతి భాగినేయ్యో. ఇదం వుత్తం హోతి – అయఞ్హి తవ పుత్తం తథా ఉగ్గణ్హాపేసిం, యథా ఏకస్మిం ఉపరిమనాసికాసోతే వాతం సన్నిరుమ్భిత్వా పథవియం అల్లీనేన ఏకేన హేట్ఠిమనాసికాసోతేన తథేవ ఛమాయం అస్ససన్తో ఛహి కలాహి లుద్దకం అతిభోతి, ఛహి కోట్ఠాసేహి అజ్ఝోత్థరతి వఞ్చేతీతి అత్థో. కతమేహి ఛహి? చత్తారో పాదే పసారేత్వా ఏకేన పస్సేన సేయ్యాయ, ఖురేహి తిణపంసుఖణనేన, జివ్హానిన్నామనేన, ఉదరస్స ఉద్ధుమాతభావకరణేన, ఉచ్చారపస్సావవిస్సజ్జనేన, వాతస్స నిరుమ్భనేనాతి. అథ వా తథా నం ఉగ్గణ్హాపేసిం, యథా ఏకేన సోతేన ఛమాయం అస్ససన్తో. ఛహీతి హేట్ఠా వుత్తేహి ఛహి కారణేహి. కలాహీతి కలాయిస్సతి, లుద్దకం వఞ్చేస్సతీతి అత్థో. భోతీతి భగినిం ఆలపతి. భాగినేయ్యోతి ఏవం ఛహి కారణేహి వఞ్చకం భాగినేయ్యం నిద్దిసతి.

ఏవం బోధిసత్తో భాగినేయ్యస్స మిగమాయం సాధుకం ఉగ్గహితభావం వదన్తో భగినిం సమస్సాసేసి. సోపి మిగపోతకో పాసే బద్ధో అనిబన్ధిత్వాయేవ భూమియం మహాఫాసుకపస్సేన పాదే పసారేత్వా నిపన్నో పాదానం ఆసన్నట్ఠానే ఖురేహి ఏవ పహరిత్వా పంసుఞ్చ తిణాని చ ఉప్పాటేత్వా ఉచ్చారపస్సావం విస్సజ్జేత్వా సీసం పాతేత్వా జివ్హం నిన్నామేత్వా సరీరం ఖేళకిలిన్నం కత్వా వాతగ్గహణేన ఉదరం ఉద్ధుమాతకం కత్వా అక్ఖీని పరివత్తేత్వా హేట్ఠానాసికాసోతేన వాతం సఞ్చరాపేన్తో ఉపరిమనాసికాసోతేన వాతం సన్నిరుమ్భిత్వా సకలసరీరం థద్ధభావం గాహాపేత్వా మతకాకారం దస్సేసి, నీలమక్ఖికాపి నం సమ్పరివారేసుం, తస్మిం తస్మిం ఠానే కాకా నిలీయింసు. లుద్దో ఆగన్త్వా ఉదరే హత్థేన పహరిత్వా ‘‘పాతోవ బద్ధో భవిస్సతి, పూతికో జాతో’’తి తస్స బన్ధనరజ్జుం మోచేత్వా ‘‘ఏత్థేవ దాని నం ఉక్కన్తిత్వా మంసం ఆదాయ గమిస్సామీ’’తి నిరాసఙ్కో హుత్వా సాఖాపలాసం గహేతుం ఆరద్ధో. మిగపోతకోపి ఉట్ఠాయ చతూహి పాదేహి ఠత్వా కాయం విధునిత్వా గీవం పసారేత్వా మహావాతేన ఛిన్నవలాహకో వియ వేగేన మాతు సన్తికం అగమాసి. సత్థా ‘‘న, భిక్ఖవే, రాహులో ఇదానేవ సిక్ఖాకామో, పుబ్బేపి సిక్ఖాకామోయేవా’’తి ఏవం మిగజాతకం ఆహరిత్వా కథేసి.

అమ్బలట్ఠియరాహులోవాదం దేసేసీతి ‘‘పస్ససి నో త్వం, రాహుల, ఇమం పరిత్తం ఉదకావసేసం ఉదకాదానే ఠపితన్తి? ఏవం, భన్తే. ఏవం పరిత్తకం ఖో, రాహుల, తేసం సామఞ్ఞం, యేసం నత్థి సమ్పజానముసావాదే లజ్జా’’తి ఏవమాదినా అమ్బలట్ఠియరాహులోవాదం (మ. ని. ౨.౧౦౭ ఆదయో) కథేసి. గేహసితం వితక్కం వితక్కేన్తస్సాతి ఆయస్మా కిర రాహులో భగవతో పిట్ఠితో పిట్ఠితో గచ్ఛన్తోవ పాదతలతో యావ ఉపరి కేసన్తా తథాగతం ఓలోకేసి, సో భగవతో బుద్ధవేసవిలాసం దిస్వా ‘‘సోభతి భగవా ద్వత్తింసమహాపురిసలక్ఖణవిచిత్తసరీరో బ్యామప్పభాపరిక్ఖిత్తతాయ విప్పకిణ్ణసువణ్ణచుణ్ణమజ్ఝగతో వియ విజ్జులతాపరిక్ఖిత్తో కనకపబ్బతో వియ యన్తసమాకడ్ఢితరతనవిచిత్తసువణ్ణఅగ్ఘికం వియ పంసుకూలచీవరప్పటిచ్ఛన్నోపి రత్తకమ్బలపరిక్ఖిత్తకనకపబ్బతో వియ పవాళలతాపటిమణ్డితసువణ్ణఘటికం వియ చీనపిట్ఠచుణ్ణపూజితసువణ్ణచేతియం వియ లాఖారసానులిత్తో కనకథూపో వియ రత్తవలాహకన్తరగతో తఙ్ఖణముగ్గతపుణ్ణచన్దో వియ అహో సమతింసపారమితానుభావేన సజ్జితస్స అత్తభావస్స సిరిసమ్పత్తీ’’తి చిన్తేసి. తతో అత్తానమ్పి ఓలోకేత్వా ‘‘అహమ్పి సోభామి, సచే భగవా చతూసు మహాదీపేసు చక్కవత్తిరజ్జం అకరిస్స, మయ్హం పరిణాయకట్ఠానన్తరమదస్స, ఏవం సన్తే అతివియ జమ్బుదీపతలం అతిసోభిస్సా’’తి అత్తభావం నిస్సాయ గేహసితం ఛన్దరాగం ఉప్పాదేసి. తం సన్ధాయేతం వుత్తం – ‘‘సత్థు చేవ అత్తనో చ రూపసమ్పత్తిం దిస్వా గేహసితం వితక్కం వితక్కేన్తస్సా’’తి.

భగవాపి పురతో గచ్ఛన్తోవ చిన్తేసి – ‘‘పరిపుణ్ణచ్ఛవిమంసలోహితో దాని రాహులస్స అత్తభావో, రజనీయేసు రూపారమ్మణాదీసు చిత్తస్స పక్ఖన్దనకాలో జాతో, నిప్ఫలతాయ ను ఖో రాహులో వీతినామేతీ’’తి. అథ సహావజ్జనేనేవ పసన్నే ఉదకే మచ్ఛం వియ పరిసుద్ధే ఆదాసమణ్డలే ముఖనిమిత్తం వియ చ తస్స తం చిత్తుప్పాదం అద్దస, దిస్వా చ ‘‘అయం రాహులో మయ్హం అత్రజో హుత్వా మమ పచ్ఛతో ఆగచ్ఛన్తో ‘అహం సోభామి, మయ్హం వణ్ణాయతనం పసన్న’న్తి అత్తభావం నిస్సాయ గేహసితం ఛన్దరాగం ఉప్పాదేతి, అతిత్థే పక్ఖన్దో, ఉప్పథం పటిపన్నో, అగోచరే చరతి, దిసామూళ్హఅద్ధికో వియ అగన్తబ్బం దిసం గచ్ఛతి, అయం ఖో పనస్స కిలేసో అబ్భన్తరే వడ్ఢన్తో అత్తత్థమ్పి యథాభూతం పస్సితుం న దస్సిస్సతి పరత్థమ్పి ఉభయత్థమ్పి, తతో నిరయేపి పటిసన్ధిం గణ్హాపేస్సతి, తిరచ్ఛానయోనియమ్పి పేత్తివిసయేపి అసురకాయేపి సమ్బాధేపి మాతుకుచ్ఛిస్మిన్తి అనమతగ్గే సంసారవట్టే పరిపాతేస్సతి. యథా ఖో పన అనేకరతనపూరా మహానావా భిన్నఫలకన్తరేన ఉదకం ఆదియమానా ముహుత్తమ్పి న అజ్ఝుపేక్ఖితబ్బా హోతి, వేగేన వేగేనస్సా వివరం పిదహితుం వట్టతి, ఏవమేవ అయమ్పి న అజ్ఝుపేక్ఖితబ్బో. యావస్స అయం కిలేసో అబ్భన్తరే సీలరతనాదీని న వినాసేతి, తావదేవ నం నిగ్గణ్హిస్సామీ’’తి అజ్ఝాసయం అకాసి. తతో రాహులం ఆమన్తేత్వా ‘‘యం కిఞ్చి, రాహుల, రూపం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం రూపం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బన్తి. రూపమేవ ను ఖో భగవా రూపమేవ ను ఖో సుగతాతి. రూపమ్పి రాహుల, వేదనాపి రాహుల, సఞ్ఞాపి రాహుల, సఙ్ఖారాపి రాహుల, విఞ్ఞాణమ్పి రాహులా’’తి మహారాహులోవాదసుత్తం (మ. ని. ౨.౧౧౩ ఆదయో) అభాసి. తం దస్సేతుం – ‘‘యం కిఞ్చి రాహుల…పే… కథేసీ’’తి వుత్తం.

సంయుత్తకే పన రాహులోవాదోతి రాహులసంయుత్తే వుత్తరాహులోవాదం సన్ధాయ వదన్తి. తత్థ ‘‘సాధు మే, భన్తే, భగవా సంఖిత్తేన ధమ్మం దేసేతు, యమహం, భన్తే, భగవతో ధమ్మం సుత్వా ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరేయ్య’’న్తి థేరేన యాచితో ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, రాహుల, చక్ఖు నిచ్చం వా అనిచ్చం వాతి? అనిచ్చం, భన్తే. యం పనానిచ్చం, దుక్ఖం వా తం సుఖం వాతి? దుక్ఖం, భన్తే. యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తిఆదినా రాహులోవాదం (సం. ని. ౨.౧౮౮ ఆదయో) ఆరభి. థేరస్స విపస్సనాచారోయేవ, న పన మహారాహులోవాదో వియ వితక్కూపచ్ఛేదాయ వుత్తోతి అధిప్పాయో.

అథస్స సత్థా ఞాణపరిపాకం ఞత్వాతిఆదీసు భగవతో కిర రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది ‘‘పరిపక్కా ఖో రాహులస్స విముత్తిపరిపాచనీయా ధమ్మా, యన్నూనాహం రాహులం ఉత్తరి ఆసవానం ఖయే వినేయ్య’’న్తి? అథస్స భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో ఆయస్మన్తం రాహులం ఆమన్తేసి – ‘‘గణ్హాహి, రాహుల, నిసీదనం, యేన అన్ధవనం తేనుపసఙ్కమిస్సామ దివావిహారాయా’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా రాహులో భగవతో పటిస్సుత్వా నిసీదనం ఆదాయ భగవతో పిట్ఠితో పిట్ఠితో అనుబన్ధి. తేన ఖో పన సమయేన అనేకాని దేవతాసహస్సాని భగవన్తం అభివన్దిత్వా అనుబన్ధితా హోన్తి ‘‘అజ్జ భగవా ఆయస్మన్తం రాహులం ఉత్తరి ఆసవానం ఖయే వినేస్సతీ’’తి. అథ ఖో భగవా అన్ధవనం అజ్ఝోగాహేత్వా అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. ఆయస్మాపి రాహులో భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. అథ ఆయస్మన్తం రాహులం ఆమన్తేత్వా ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, రాహుల, చక్ఖు నిచ్చం వా అనిచ్చం వాతి? అనిచ్చం, భన్తే. యం పనానిచ్చం, దుక్ఖం వా తం సుఖం వాతి? దుక్ఖం, భన్తే. యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తిఆదినా రాహులోవాదం (సం. ని. ౪.౧౨౧) అదాసి. తం సన్ధాయేతం వుత్తం – ‘‘అన్ధవనే నిసిన్నో చూళరాహులోవాదం కథేసీ’’తి.

కోటిసతసహస్సదేవతాహీతి ఆయస్మతా రాహులేన పదుముత్తరస్స భగవతో పాదమూలే పథవిన్ధరరాజకాలే పత్థనం ఠపేన్తేన సద్ధిం పత్థనం ఠపితదేవతాయేవేతా. తాసు పన కాచి భూమట్ఠదేవతా, కాచి అన్తలిక్ఖట్ఠకా, కాచి చాతుమహారాజికాదిదేవలోకే, కాచి బ్రహ్మలోకే నిబ్బత్తా, ఇమస్మిం పన దివసే సబ్బా ఏకట్ఠానే అన్ధవనస్మింయేవ సన్నిపతితా.

ఆభిదోసికన్తి పారివాసికం ఏకరత్తాతిక్కన్తం పూతిభూతం. ఏకరత్తాతిక్కన్తస్సేవ హి నామసఞ్ఞా ఏసా, యదిదం ఆభిదోసికోతి. అయం పనేత్థ వచనత్థో – పూతిభావదోసేన అభిభూతోతి అభిదోసో, అభిదోసోయేవ ఆభిదోసికో. కుమ్మాసన్తి యవకుమ్మాసం. అధివాసేత్వాతి ‘‘తేన హి, తాత రట్ఠపాల, అధివాసేహి స్వాతనాయ భత్త’’న్తి పితరా నిమన్తితో స్వాతనాయ భిక్ఖం అధివాసేత్వా. ఏత్థ చ థేరో పకతియా ఉక్కట్ఠసపదానచారికో స్వాతనాయ భిక్ఖం నామ నాధివాసేతి, మాతు అనుగ్గహేన పన అధివాసేతి. మాతు కిరస్స థేరం అనుస్సరిత్వా అనుస్సరిత్వా మహాసోకో ఉప్పజ్జతి, రోదనేనేవ దుక్ఖీ వియ జాతా, తస్మా థేరో ‘‘సచాహం తం అపస్సిత్వా గమిస్సామి, హదయమ్పిస్సా ఫలేయ్యా’’తి అనుగ్గహేన అధివాసేసి. పణ్డితా హి భిక్ఖూ మాతాపితూనం ఆచరియుపజ్ఝాయానం వా కాతబ్బం అనుగ్గహం అజ్ఝుపేక్ఖిత్వా ధుతఙ్గసుద్ధికా న భవన్తి.

అలఙ్కతపటియత్తే ఇత్థిజనేతి పితరా ఉయ్యోజితే ఇత్థిజనే. పితా కిరస్స దుతియదివసే సకనివేసనే మహన్తం హిరఞ్ఞసువణ్ణస్స పుఞ్జం కారాపేత్వా కిలఞ్జేహి పటిచ్ఛాదాపేత్వా ఆయస్మతో రట్ఠపాలస్స పురాణదుతియికాయో ‘‘ఏథ తుమ్హే వధూ, యేన అలఙ్కారేన అలఙ్కతా పుబ్బే రట్ఠపాలస్స కులపుత్తస్స పియా హోథ మనాపా, తేన అలఙ్కారేన అలఙ్కరోథా’’తి ఆణాపేత్వా పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియాదాపేత్వా కాలే ఆరోచితే ఆగన్త్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసిన్నం ‘‘ఇదం తే, రట్ఠపాల, మత్తికం ధనం, అఞ్ఞం పేత్తికం, అఞ్ఞం పితామహం; సక్కా, తాత రట్ఠపాల, భోగే చ భుఞ్జితుం, పుఞ్ఞాని చ కాతుం? ఏహి త్వం, తాత రట్ఠపాల, సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తిత్వా భోగే చ భుఞ్జస్సు, పుఞ్ఞాని చ కరోహీ’’తి యాచిత్వా తేన పటిక్ఖిపిత్వా ధమ్మే దేసితే ‘‘అహం ఇమం ఉప్పబ్బాజేస్సామీ’’తి ఆనయిం, సో ‘‘దాని మే ధమ్మకథం కాతుం ఆరద్ధో, అలం మే వచనం న కరిస్సతీ’’తి ఉట్ఠాయ గన్త్వా తస్స ఓరోధానం ద్వారం వివరాపేత్వా ‘‘అయం వో సామికో, గచ్ఛథ, యం కిఞ్చి కత్వాన గణ్హితుం వాయమథా’’తి ఉయ్యోజేసి. తీసు వయేసు ఠితా నాటకిత్థియో థేరం పరివారయింసు. తాసు అయం అసుభసఞ్ఞం ఉప్పాదేసి. తేన వుత్తం – ‘‘అలఙ్కతపటియత్తే ఇత్థిజనే అసుభసఞ్ఞం ఉప్పాదేత్వా’’తి.

ఠితకోవ ధమ్మం దేసేత్వాతి –

‘‘పస్స చిత్తకతం బిమ్బం, అరుకాయం సముస్సితం;

ఆతురం బహుసఙ్కప్పం, యస్స నత్థి ధువం ఠితి.

‘‘పస్స చిత్తకతం రూపం, మణినా కుణ్డలేన చ;

అట్ఠిం తచేన ఓనద్ధం, సహ వత్థేహి సోభతి.

‘‘అలత్తకకతా పాదా, ముఖం చుణ్ణకమక్ఖితం;

అలం బాలస్స మోహాయ, నో చ పారగవేసినో.

‘‘అట్ఠాపదకతా కేసా, నేత్తా అఞ్జనమక్ఖితా;

అలం బాలస్స మోహాయ, నో చ పారగవేసినో.

‘‘అఞ్జనీవణ్ణవా చిత్తా, పూతికాయో అలఙ్కతో;

అలం బాలస్స మోహాయ, నో చ పారగవేసినో.

‘‘ఓదహి మిగవో పాసం, నాసదా వాగురం మిగో;

భుత్వా నివాపం గచ్ఛామి, కన్దన్తే మిగబన్ధకే’’తి. (మ. ని. ౨.౩౦౨; థేరగా. ౭౬౯-౭౭౪) –

ఇమాహి గాథాహి ధమ్మం దేసేత్వా.

ఆకాసం ఉప్పతిత్వాతి ఆకాసం పక్ఖన్దిత్వా. కస్మా పన థేరో ఆకాసేన గతో? పితా కిరస్స సేట్ఠి సత్తసు ద్వారకోట్ఠకేసు అగ్గళాని దాపేత్వా మల్లే ఆణాపేసి ‘‘సచే నిక్ఖమిత్వా గచ్ఛతి, హత్థపాదేసు నం గహేత్వా కాసాయాని హరిత్వా గిహివేసం గణ్హాపేథా’’తి. తస్మా థేరో ‘‘ఏతే మాదిసం మహాఖీణాసవం హత్థే వా పాదే వా గహేత్వా అపుఞ్ఞం పసవేయ్యుం, తం నేసం మా అహోసీ’’తి చిన్తేత్వా ఆకాసేన అగమాసి. మిగచీరన్తి ఏవంనామకం ఉయ్యానం. చతుపారిజుఞ్ఞపటిమణ్డితన్తి జరాపారిజుఞ్ఞం, బ్యాధిపారిజుఞ్ఞం, భోగపారిజుఞ్ఞం, ఞాతిపారిజుఞ్ఞన్తి ఇమేహి చతూహి పారిజుఞ్ఞేహి పటిమణ్డితం. పారిజుఞ్ఞన్తి చ పరిహానీతి అత్థో. సేసమేత్థ సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

కుణ్డధానత్థేరవత్థు

౨౧౧. తతియే సలాకం గణ్హన్తీతి సలాకగాహకా. సునాపరన్తజనపదం గచ్ఛన్తేపి పఠమమేవ సలాకం గణ్హీతి సమ్బన్ధో. ఛబ్బస్సన్తరేతి ఛన్నం వస్సానం అబ్భన్తరే. మేత్తీతి మిత్తభావో. భేదకే సతీతి భేదకరణే సతి. గుమ్బసభాగతోతి గుమ్బసమీపతో, అయమేవ వా పాఠో. ఇత్థీ హుత్వాతి ఇత్థీ వియ హుత్వా, మనుస్సిత్థివణ్ణం మాపేత్వాతి అత్థో. దీఘరత్తానుగతోతి దీఘకాలం అనుబన్ధో. ఏత్తకం అద్ధానన్తి ఏత్తకం కాలం. హన్దావుసోతి గణ్హావుసో. అత్థం గహేత్వాతి భూతత్థం గహేత్వా, అయమేవ వా పాఠో. కోణ్డో జాతోతి ధుత్తో జాతో.

మావోచ ఫరుసం కఞ్చీతి కఞ్చి ఏకపుగ్గలం ఫరుసం మా అవోచ. వుత్తా పటివదేయ్యు తన్తి తయా పరే దుస్సీలాతి వుత్తా తమ్పి తథేవ పటివదేయ్యుం. దుక్ఖా హి సారమ్భకథాతి ఏసా కారణుత్తరా యుగగ్గాహకథా నామ దుక్ఖా. పటిదణ్డా ఫుసేయ్యు తన్తి కాయదణ్డాదీహి పరం పహరన్తస్స తాదిసావ పటిదణ్డా తవ మత్థకే పతేయ్యుం.

సచే నేరేసి అత్తానన్తి సచే అత్తానం నిచ్చలం కాతుం సక్ఖిస్ససి. కంసో ఉపహతో యథాతి ముఖవట్టియం ఛిన్దిత్వా తలమత్తం కత్వా ఠపితం కంసతాలం వియ. తాదిసఞ్హి హత్థేహి పాదేహి దణ్డేన వా పహతమ్పి సద్దం న కరోతి. ఏస పత్తోసి నిబ్బానన్తి సచే ఏవరూపో భవితుం సక్ఖిస్ససి, ఇమం పటిపదం పూరయమానో ఏసో త్వం ఇదాని అప్పత్తోపి నిబ్బానం పత్తోసి నామ. సారమ్భో తే న విజ్జతీతి ‘‘ఏవఞ్చ సతి త్వం దుస్సీలో, అహం సుసీలో’’తి ఏవమాదికో ఉత్తరికరణవాచాలక్ఖణో సారమ్భో తే న విజ్జతి, న భవిస్సతియేవాతి అత్థో. పరిక్కిలేసేనాతి సంకిలేసహేతునా.

వఙ్గీసత్థేరవత్థు

౨౧౨. చతుత్థే సమ్పన్నపటిభానానన్తి పరిపుణ్ణపటిభానానం. చుతిం యో వేది…పే… సబ్బసోతి యో సత్తానం చుతిఞ్చ పటిసన్ధిఞ్చ సబ్బాకారేన పాకటం కత్వా జానాతి, తం అహం అలగ్గనతాయ అసత్తం, పటిపత్తియా సుట్ఠు గతత్తా సుగతం, చతున్నం సచ్చానం సమ్బుద్ధత్తా బుద్ధం బ్రాహ్మణం వదామీతి అత్థో. యస్స గతిన్తి యస్సేతే దేవాదయో గతిం న జానన్తి, తమహం ఆసవానం ఖీణతాయ ఖీణాసవం, కిలేసేహి ఆరకత్తా అరహన్తం బ్రాహ్మణం వదామీతి అత్థో.

ఉపసేనవఙ్గన్తపుత్తత్థేరవత్థు

౨౧౩. పఞ్చమే సబ్బపాసాదికానన్తి సబ్బసో పసాదం జనేన్తానం. కిన్తాయన్తి కిం తే అయం. అతిలహున్తి అతిసీఘం. యస్స తస్మిం అత్తభావే ఉప్పజ్జనారహానం మగ్గఫలానం ఉపనిస్సయో నత్థి, తం బుద్ధా ‘‘మోఘపురిసో’’తి వదన్తి అరిట్ఠలాళుదాయిఆదికే వియ. ఉపనిస్సయే సతిపి తస్మిం ఖణే మగ్గే వా ఫలే వా అసతి ‘‘మోఘపురిసా’’తి వదన్తియేవ ధనియత్థేరాదికే వియ. ఇమస్సపి తస్మిం ఖణే మగ్గఫలానం అభావతో ‘‘మోఘపురిసా’’తి ఆహ, తుచ్ఛమనుస్సాతి అత్థో. బాహుల్లాయాతి పరిసబాహుల్లాయ. అనేకపరియాయేనాతి అనేకకారణేన.

ఇచ్ఛామహం, భిక్ఖవేతి భగవా కిర తం అద్ధమాసం న కఞ్చి బోధనేయ్యసత్తం అద్దస, తస్మా ఏవమాహ, ఏవం సన్తేపి తన్తివసేన ధమ్మదేసనా కత్తబ్బా సియా. యస్మా పనస్స ఏతదహోసి – ‘‘మయి ఓకాసం కారేత్వా పటిసల్లీనే భిక్ఖూ అధమ్మికం కతికవత్తం కరిస్సన్తి, తం ఉపసేనో భిన్దిస్సతి, అహం తస్స పసీదిత్వా భిక్ఖూనం దస్సనం అనుజానిస్సామి. తతో మం పస్సితుకామా బహూ భిక్ఖూ ధుతఙ్గాని సమాదియిస్సన్తి, అహఞ్చ తేహి ఉజ్ఝితసన్థతపచ్చయా సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేస్సామీ’’తి, తస్మా ఏవమాహ. థేరస్సాతి ఉపసేనత్థేరస్స. మనాపాని తే భిక్ఖు పంసుకూలానీతి ‘‘భిక్ఖు తవ ఇమాని పంసుకూలాని మనాపాని అత్తనో రుచియా ఖన్తియా గహితానీ’’తి పుచ్ఛతి. న ఖో మే, భన్తే, మనాపాని పంసుకూలానీతి, భన్తే, న మయా అత్తనో రుచియా ఖన్తియా గహితాని, గలగ్గాహేన వియ మత్థకతాళనేన వియ చ గాహితో మయాతి దస్సేతి. పాళియం ఆగతమేవాతి వినయపాళిం సన్ధాయ వదతి.

దబ్బత్థేరవత్థు

౨౧౪. ఛట్ఠే అట్ఠారససు మహావిహారేసూతి రాజగహస్స సమన్తతో ఠితేసు అట్ఠారససు మహావిహారేసు. ఉపవిజఞ్ఞాతి ఆసన్నపసూతికాలా. రహోగతోతి రహసి గతో. సఙ్ఘస్స వేయ్యావచ్చకరణే కాయం యోజేతుకామో చిన్తేసీతి థేరో కిర అత్తనో కతకిచ్చభావం దిస్వా ‘‘అహం ఇమం సరీరం ధారేమి, తఞ్చ ఖో వాతముఖే ఠితపదీపో వియ అనిచ్చతాముఖే ఠితం నచిరస్సేవ నిబ్బాయనధమ్మం యావ న నిబ్బాయతి, తావ కిం ను ఖో అహం సఙ్ఘస్స వేయ్యావచ్చం కరేయ్య’’న్తి చిన్తేన్తో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి ‘‘తిరోరట్ఠేసు బహూ కులపుత్తా భగవన్తం అదిస్వావ పబ్బజన్తి, తే ‘భగవన్తం పస్సిస్సామ చేవ వన్దిస్సామా’తి చ దూరతోపి ఆగచ్ఛన్తి, తత్ర యేసం సేనాసనం నప్పహోతి, తే సిలాపత్తకేపి సేయ్యం కప్పేన్తి. పహోమి ఖో పనాహం అత్తనో ఆనుభావేన తేసం తేసం కులపుత్తానం ఇచ్ఛావసేన పాసాదవిహారఅడ్ఢయోగాదీని మఞ్చపీఠత్థరణాని నిమ్మినిత్వా దాతుం? పునదివసే చేత్థ ఏకచ్చే అతివియ కిలన్తరూపా హోన్తి, తే గారవేన భిక్ఖూనం పురతో ఠత్వా భత్తానిపి న ఉద్దిసాపేన్తి, అహం ఖో పన తేసం భత్తానిపి ఉద్దిసితుం పహోమీ’’తి. ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖన్తో ‘‘యంనూనాహం సఙ్ఘస్స సేనాసనఞ్చ పఞ్ఞపేయ్యం, భత్తాని చ ఉద్దిసేయ్య’’న్తి చిన్తేసి. సభాగసభాగానన్తి సుత్తన్తికాదిగుణవసేన సభాగానం, న మిత్తసన్థవవసేన. థేరో హి యావతికా సుత్తన్తికా హోన్తి, తే ఉచ్చినిత్వా ఉచ్చినిత్వా ఏకతో తేసం అనురూపమేవ సేనాసనం పఞ్ఞపేతి. వేనయికాభిధమ్మికకమ్మట్ఠానికకాయదళ్హిబహులేసుపి ఏసేవ నయో. తేనేవ పాళియం (పారా. ౩౮౦) వుత్తం – ‘‘యేతే భిక్ఖూ సుత్తన్తికా, తేసం ఏకజ్ఝం సేనాసనం పఞ్ఞపేతీ’’తిఆది.

అఙ్గులియా జలమానాయాతి తేజోకసిణచతుత్థజ్ఝానం సమాపజ్జిత్వా వుట్ఠాయ అభిఞ్ఞాఞాణేన అఙ్గులిజలనం అధిట్ఠహిత్వా తేనేవ తేజోధాతుసమాపత్తిజనితేన అగ్గిజాలేన అఙ్గులియా జలమానాయ. అయం మఞ్చోతిఆదీసు పన థేరే ‘‘అయం మఞ్చో’’తిఆదిం వదన్తే నిమ్మితాపి అత్తనో అత్తనో గతట్ఠానే ‘‘అయం మఞ్చో’’తిఆదిం వదన్తి. అయఞ్హి నిమ్మితానం ధమ్మతా.

‘‘ఏకస్మిం భాసమానస్మిం, సబ్బే భాసన్తి నిమ్మితా;

ఏకస్మిం తుణ్హిమాసినే, సబ్బే తుణ్హీ భవన్తి తే’’తి. (దీ. ని. ౨.౨౮౬);

యస్మిం పన విహారే మఞ్చపీఠాదీని న పరిపూరేన్తి, తత్థ అత్తనో ఆనుభావేన పూరేన్తి, తేన నిమ్మితానం అవత్థుకం వచనం న హోతి సబ్బత్థ మఞ్చపీఠాదీనం సబ్భావతో. సబ్బవిహారేసు చ గమనమగ్గే సమప్పమాణే కత్వా అధిట్ఠాతి. కతికసణ్ఠానాదీనం పన నానప్పకారత్తా తస్మిం తస్మిం విహారే కతికవత్తాని విసుం విసుం కథాపేతీతి వేదితబ్బం. అనియమేత్వా నిమ్మితానఞ్హి ‘‘ఏకస్మిం భాసమానస్మి’’న్తిఆదిధమ్మతా వుత్తా. తథా హి యే వణ్ణవయసరీరావయవపరిక్ఖారకిరియావిసేసాదీహి నియమం అకత్వా నిమ్మితా హోన్తి, తే అనియమేత్వా నిమ్మితత్తా ఇద్ధిమతా సదిసావ హోన్తి. ఠాననిసజ్జాదీసు భాసితతుణ్హీభావాదీసు వా యం యం ఇద్ధిమా కరోతి, తం తదేవ కరోన్తి. సచే పన నానప్పకారే కాతుకామో హోతి, కేచి పఠమవయే, కేచి మజ్ఝిమవయే, కేచి పచ్ఛిమవయే, తథా దీఘకేసే ఉపడ్ఢముణ్డే మిస్సకకేసే ఉపడ్ఢరత్తచీవరే పణ్డుకచీవరే, పదభాణధమ్మకథాసరభఞ్ఞపఞ్హపుచ్ఛనపఞ్హవిస్సజ్జనరజనపచనచీవరసిబ్బనధోవనాదీని కరోన్తే, అపరేపి వా నానప్పకారే కాతుకామో హోతి, తేన పాదకజ్ఝానతో వుట్ఠాయ ‘‘ఏత్తకా భిక్ఖూ పఠమవయా హోన్తూ’’తిఆదినా నయేన పరికమ్మం కత్వా పున సమాపజ్జిత్వా వుట్ఠాయ అధిట్ఠితే అధిట్ఠానచిత్తేన సద్ధిం ఇచ్ఛితిచ్ఛితప్పకారాయేవ హోన్తి. పున అత్తనో వసనట్ఠానమేవ ఆగచ్ఛతీతి తేహి సద్ధిం జనపదకథం కథేన్తో అనిసీదిత్వా అత్తనో వసనట్ఠానం వేళువనమేవ పచ్చాగచ్ఛతి. పాళియన్తి వినయపాళియం.

పిలిన్దవచ్ఛత్థేరవత్థు

౨౧౫. సత్తమే పియానన్తి పియాయితబ్బానం. మనాపానన్తి మనవడ్ఢనకానం. పిలిన్దోతి పనస్స గోత్తం, వచ్ఛోతి నామన్తి ఏత్థ వుత్తవిపరియాయేనపి వదన్తి ‘‘పిలిన్దోతి నామం, వచ్ఛోతి గోత్త’’న్తి. తేనేవ ఆచరియధమ్మపాలత్థేరేన థేరగాథాసంవణ్ణనాయ (థేరగా. అట్ఠ. ౧.౮ పిలిన్దవచ్ఛత్థేరగాథావణ్ణనా) వుత్తం – ‘‘పిలిన్దోతిస్స నామం అకంసు, వచ్ఛోతి పన గోత్తం. తేన సో అపరభాగే పిలిన్దవచ్ఛోతి పఞ్ఞాయిత్థా’’తి. సంసన్దేత్వాతి ఏకతో కత్వా.

సత్థు ధమ్మదేసనం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వాతి ఇదం అఙ్గుత్తరభాణకానం కథామగ్గేన వుత్తం. అపరే పన భణన్తి – అనుప్పన్నేయేవ అమ్హాకం భగవతి సావత్థియం బ్రాహ్మణగేహే నిబ్బత్తిత్వా పిలిన్దవచ్ఛోతి పఞ్ఞాతో సంసారే సంవేగబహులతాయ పరిబ్బాజకపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా చూళగన్ధారం నామ విజ్జం సాధేత్వా ఆకాసచారీ పరచిత్తవిదూ చ హుత్వా రాజగహే లాభగ్గయసగ్గప్పత్తో పటివసతి. అథ యదా అమ్హాకం భగవా అభిసమ్బుద్ధో హుత్వా అనుక్కమేన రాజగహం ఉపగతో, తతో పట్ఠాయ బుద్ధానుభావేన తస్స సా విజ్జా న సమ్పజ్జతి, అత్థకిచ్చం న సాధేతి. సో చిన్తేసి – ‘‘సుతం ఖో పన మేతం ‘ఆచరియపాచరియానం భాసమానానం యత్థ మహాగన్ధారవిజ్జా ధరతి, తత్థ చూళగన్ధారవిజ్జా న సమ్పజ్జతీ’తి. సమణస్స పన గోతమస్స ఆగతకాలతో పట్ఠాయ నాయం మమ విజ్జా సమ్పజ్జతి, నిస్సంసయం సమణో గోతమో మహాగన్ధారవిజ్జం జానాతి, యన్నూనాహం తం పయిరుపాసిత్వా తస్స సన్తికే విజ్జం పరియాపుణేయ్య’’న్తి. సో భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతదవోచ – ‘‘అహం, మహాసమణ, తవ సన్తికే ఏకం విజ్జం పరియాపుణితుకామో, ఓకాసం మే కరోహీ’’తి. భగవా ‘‘తేన హి పబ్బజా’’తి ఆహ. సో ‘‘విజ్జాయ పరికమ్మం పబ్బజ్జా’’తి మఞ్ఞమానో పబ్బజీతి. పరవమ్భనవసేనాతి పరేసం గరహనవసేన.

అకక్కసన్తి అఫరుసం. విఞ్ఞాపనిన్తి అత్థవిఞ్ఞాపనిం. సచ్చన్తి భూతత్థం. నాభిసజేతి యాయ గిరాయ అఞ్ఞం కుజ్ఝాపనవసేన న లగాపేయ్య, ఖీణాసవో నామ ఏవరూపమేవ గిరం న భాసేయ్య, తస్మా తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం వదామీతి అత్థో.

అనువిచినిత్వాతి అనువిచారేత్వా. చణ్డికతం గచ్ఛన్తన్తి సీఘగతియా గచ్ఛన్తం.

బాహియదారుచీరియత్థేరవత్థు

౨౧౬. అట్ఠమే ఏకరత్తివాసేన గన్త్వాతి దేవతానుభావేన గన్త్వా. ‘‘బుద్ధానుభావేనా’’తిపి వదన్తి. ఏవం గతో చ విహారం పవిసిత్వా సమ్బహులే భిక్ఖూ భుత్తపాతరాసే కాయాలసియవిమోచనత్థాయ అబ్భోకాసే చఙ్కమన్తే దిస్వా ‘‘కహం ఏతరహి సత్థా’’తి పుచ్ఛి. భిక్ఖూ ‘‘సావత్థియం పిణ్డాయ పవిట్ఠో’’తి వత్వా తం పుచ్ఛింసు – ‘‘త్వం పన కుతో ఆగతో’’తి? సుప్పారకా ఆగతోమ్హీతి. కదా నిక్ఖన్తోసీతి? హియ్యో సాయం నిక్ఖన్తోమ్హీతి. దూరతో ఆగతో, తవ పాదే ధోవిత్వా తేలేన మక్ఖేత్వా థోకం విస్సమాహి, ఆగతకాలే సత్థారం దక్ఖిస్సతీతి. అహం, భన్తే, సత్థు వా అత్తనో వా జీవితన్తరాయం న జానామి, ఏకరత్తేనేవమ్హి కత్థచి అట్ఠత్వా అనిసీదిత్వా వీసయోజనసతికం మగ్గం ఆగతో, సత్థారం పస్సిత్వావ విస్సమిస్సామీతి. సో ఏవం వత్వా తరమానరూపో సావత్థిం పవిసిత్వా భగవన్తం అనోపమాయ బుద్ధసిరియా పిణ్డాయ చరన్తం దిస్వా ‘‘చిరస్సం వత మే దిట్ఠో సమ్మాసమ్బుద్ధో’’తి దిట్ఠట్ఠానతో పట్ఠాయ ఓణతసరీరో గన్త్వా అన్తరవీథియమేవ పఞ్చపతిట్ఠితేన వన్దిత్వా గోప్ఫకేసు దళ్హం గహేత్వా ఏవమాహ – ‘‘దేసేతు మే, భన్తే, భగవా ధమ్మం, దేసేతు మే సుగతో ధమ్మం, యం మమస్స దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి.

అథ నం సత్థా ‘‘అకాలో ఖో తావ, బాహియ, అన్తరఘరం పవిట్ఠోమ్హి పిణ్డాయా’’తి పటిక్ఖిపి. తం సుత్వా బాహియో, ‘‘భన్తే, సంసారే సంసరన్తేన కబళీకారాహారో న నో లద్ధపుబ్బో, తుమ్హాకం వా మయ్హం వా జీవితన్తరాయం న జానామి, దేసేథ మే ధమ్మ’’న్తి. సత్థా దుతియమ్పి పటిక్ఖిపియేవ. ఏవం కిరస్స అహోసి ‘‘ఇమస్స మం దిట్ఠకాలతో పట్ఠాయ సకలసరీరం పీతియా నిరన్తరం అజ్ఝోత్థటం హోతి, బలవపీతివేగేన ధమ్మం సుత్వాపి న సక్ఖిస్సతి పటివిజ్ఝితుం, మజ్ఝత్తుపేక్ఖా తావ తిట్ఠతు, ఏకరత్తేనేవ వీసయోజనసతం మగ్గం ఆగతత్తా దరథోపిస్స బలవా, సోపి తావ పటిప్పస్సమ్భతూ’’తి. తస్మా ద్విక్ఖత్తుం పటిక్ఖిపిత్వా తతియం యాచితో అన్తరవీథియం ఠితోవ ‘‘తస్మాతిహ తే, బాహియ, ఏవం సిక్ఖితబ్బం దిట్ఠే దిట్ఠమత్తం భవిస్సతీ’’తిఆదినా (ఉదా. ౧౦) నయేన ధమ్మం దేసేతి. ఇమమత్థం సంఖిపిత్వా దస్సేన్తో ‘‘సత్థారం పిణ్డాయ పవిట్ఠ’’న్తిఆదిమాహ. తత్థ అన్తరఘరేతి అన్తరవీథియం.

అపరిపుణ్ణపత్తచీవరతాయ పత్తచీవరం పరియేసన్తోతి సో కిర వీసతివస్ససహస్సాని సమణధమ్మం కరోన్తో ‘‘భిక్ఖునా నామ అత్తనో పచ్చయే లభిత్వా అఞ్ఞం అనోలోకేత్వా సయమేవ భుఞ్జితుం వట్టతీ’’తి ఏకభిక్ఖుస్సపి పత్తేన వా చీవరేన వా సఙ్గహం నాకాసి. తేనస్స ‘‘ఇద్ధిమయపత్తచీవరం న ఉప్పజ్జిస్సతీ’’తి ఞత్వా ఏహిభిక్ఖుభావేన పబ్బజ్జం న అదాసి. తావదేవ చ పబ్బజ్జం యాచితో ‘‘పరిపుణ్ణం తే పత్తచీవర’’న్తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘అపరిపుణ్ణ’’న్తి వుత్తే ‘‘తేన హి పత్తచీవరం పరియేసాహీ’’తి వత్వా పక్కామి. తస్మా సో పత్తచీవరం పరియేసన్తో సఙ్కారట్ఠానతో చోళఖణ్డాని సంకడ్ఢతి.

సహస్సమపీతి పరిచ్ఛేదవచనం. ఏకసహస్సం ద్వేసహస్సానీతి ఏవం సహస్సేన చే పరిచ్ఛిన్నా గాథా హోన్తి, తా చ అనత్థపదసంహితా ఆకాసవణ్ణపబ్బతవణ్ణాదీని పకాసకేహి అనిబ్బానదీపకేహి అనత్థకేహి పదేహి సంహితా యావ బహుకా హోన్తి, తావ పాపికా ఏవాతి అత్థో. ఏకం గాథాపదం సేయ్యోతి ‘‘అప్పమాదో అమతపదం…పే… యథా మతా’’తి (ధ. ప. ౨౧) ఏవరూపా ఏకగాథాపి సేయ్యోతి అత్థో.

కుమారకస్సపత్థేరవత్థు

౨౧౭. నవమే ఏకం బుద్ధన్తరం సమ్పత్తిం అనుభవమానోతి సావకబోధియా నియతతాయ పుఞ్ఞసమ్భారస్స చ సాతిసయత్తా వినిపాతం అగన్త్వా ఏకం బుద్ధన్తరం దేవేసు చ మనుస్సేసు చ సమ్పత్తిం అనుభవమానో. ‘‘ఏకిస్సా కులదారికాయ కుచ్ఛిమ్హి ఉప్పన్నో’’తి వత్వా తమేవస్స ఉప్పన్నభావం మూలతో పట్ఠాయ దస్సేతుం – ‘‘సా చా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ సాతి కులదారికా. చ-సద్దో బ్యతిరేకత్థో. తేన వుచ్చమానం విసేసం జోతయతి. కులఘరన్తి పతికులగేహం. గబ్భనిమిత్తన్తి గబ్భస్స సణ్ఠితభావవిగ్గహం. సతిపి విసాఖాయ సావత్థివాసికులపరియాపన్నత్తే తస్సా తత్థ పధానభావదస్సనత్థం ‘‘విసాఖఞ్చా’’తిఆది వుత్తం యథా ‘‘బ్రాహ్మణా ఆగతా, వాసిట్ఠోపి ఆగతో’’తి. భగవతా ఏవం గహితనామత్తాతి యోజనా. యస్మా రాజపుత్తా లోకే ‘‘కుమారా’’తి వోహరీయన్తి, అయఞ్చ రఞ్ఞో కిత్తిమపుత్తో, తస్మా ఆహ – ‘‘రఞ్ఞో…పే… సఞ్జానింసూ’’తి.

పఞ్చదస పఞ్హే అభిసఙ్ఖరిత్వాతి ‘‘భిక్ఖు, భిక్ఖు, అయం వమ్మికో రత్తిం ధూపాయతి, దివా పజ్జలతీ’’తిఆదినా వమ్మికసుత్తే (మ. ని. ౧.౨౪౯) ఆగతనయేన పఞ్చదస పఞ్హే అభిసఙ్ఖరిత్వా. పాయాసిరఞ్ఞోతి ‘‘నత్థి పరలోకో, నత్థి సత్తా ఓపపాతికా, నత్థి సుకతదుక్కటానం కమ్మానం ఫలం విపాకో’’తి (దీ. ని. ౨.౪౧౦, ౪౧౨) ఏవంలద్ధికస్స పాయాసిరాజస్స. రాజా హి తదా అనభిసిత్తో హుత్వా పసేనదినా కోసలేన దిన్నసేతబ్యనగరం అజ్ఝావసన్తో ఇమం దిట్ఠిం గణ్హి. పఞ్చదసహి పఞ్హేహి పటిమణ్డేత్వాతి ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, రాజఞ్ఞ, ఇమే చన్దిమసూరియా ఇమస్మిం వా లోకే పరస్మిం వా దేవా వా తే మనుస్సా’’తి ఏవమాదీహి (దీ. ని. ౨.౪౧౧) పఞ్చదసహి పఞ్హేహి పటిమణ్డితం కత్వా. సుత్తన్తేతి పాయాసిసుత్తన్తే (దీ. ని. ౨.౪౦౬ ఆదయో).

మహాకోట్ఠికత్థేరవత్థు

౨౧౮. దసమం ఉత్తానత్థమేవ.

తతియఏతదగ్గవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.