౧౪. ఏతదగ్గవగ్గో

(౧౪) ౨. దుతియఏతదగ్గవగ్గవణ్ణనా

చూళపన్థకత్థేరవత్థు

౧౯౮-౨౦౦. దుతియస్స పఠమే మనేన నిబ్బత్తితన్తి అభిఞ్ఞామనేన ఉప్పాదితం. మనేన కతకాయోతి అభిఞ్ఞాచిత్తేన దేసన్తరం పత్తకాయో. మనేన నిబ్బత్తితకాయోతి అభిఞ్ఞామనసా నిమ్మితకాయో ‘‘అఞ్ఞం కాయం అభినిమ్మినాతీ’’తిఆదీసు (దీ. ని. ౧.౨౩౬-౨౩౭; పటి. మ. ౩.౧౪) వియ. ఏకసదిసేయేవాతి అత్తసదిసేయేవ. ఏకవిధమేవాతి అత్తనా కతప్పకారమేవ. ఏతప్పరమో హి యేభుయ్యేన సావకానం ఇద్ధినిమ్మానవిధి. అగ్గో నామ జాతో ఏకదేసేన సత్థు ఇద్ధినిమ్మానానువిధానతో.

లాభితాయాతి ఏత్థ లాభీతి ఈకారో అతిసయత్థో. తేన థేరస్స చతున్నం రూపావచరజ్ఝానానం అతిసయేన సవిసేసలాభితం దస్సేతి. అరూపావచరజ్ఝానానం లాభితాయాతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. న కేవలఞ్చేతా చేతోసఞ్ఞావివట్టకుసలతా రూపారూపజ్ఝానలాభితాయ ఏవ, అథ ఖో ఇమేహిపి కారణేహీతి దస్సేతుం – ‘‘చూళపన్థకో చా’’తిఆది వుత్తం. చేతోతి చేత్థ చిత్తసీసేన సమాధి వుత్తో, తస్మా చేతసో సమాధిస్స వివట్టనం చేతోవివట్టో, ఏకస్మింయేవారమ్మణే సమాధిచిత్తం వివట్టేత్వా హేట్ఠిమస్స హేట్ఠిమస్స ఉపరూపరి హాపనతో రూపావచరజ్ఝానలాభీ చేతోవివట్టకుసలో నామ. ‘‘సబ్బసో రూపసఞ్ఞాన’’న్తిఆదినా (ధ. స. ౨౬౫) వుత్తసఞ్ఞా అతిక్కమిత్వా ‘‘ఆకాసానఞ్చాయతనసఞ్ఞాసహగతం…పే… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసఞ్ఞాసహగత’’న్తి (ధ. స. ౨౬౫-౨౬౮) సఞ్ఞాసీసేన వుత్తజ్ఝానానం వివట్టకుసలో, తథా ఇత్థిపురిసాదిసఞ్ఞా నిచ్చసఞ్ఞాదితో చిత్తం వివట్టేత్వా కేవలే రూపారూపధమ్మమత్తే అసఙ్ఖతే నిబ్బానే చ విసేసతో వట్టనతో చ సుఞ్ఞతానుపస్సనాబహులో సఞ్ఞావివట్టకుసలో. సమాధికుసలతాయ చేతోవివట్టకుసలతా తబ్బహులవిహారితాయ. తథా విపస్సనాకుసలతాయ సఞ్ఞావివట్టకుసలతా. ఏకోతి చూళపన్థకత్థేరం వదతి. సమాధిలక్ఖణేతి సవితక్కసవిచారాదిసమాధిసభావే. పున ఏకోతి మహాపన్థకత్థేరమాహ. విపస్సనాలక్ఖణేతి సత్తఅనుపస్సనా అట్ఠారసమహావిపస్సనాదివిపస్సనాసభావే. సమాధిగాళ్హోతి సమాధిస్మిం ఓగాళ్హచిత్తో సుభావితభావనతా. అఙ్గసంఖిత్తేతి చతురఙ్గికతివఙ్గికాదివసేన ఝానఙ్గానం సఙ్ఖిపనే. ఆరమ్మణసంఖిత్తేతి కసిణుగ్ఘాటిమాకాసాదినిబ్బత్తనేన కసిణాదిఆరమ్మణానం సంఖిపనే. అఙ్గవవత్థాపనేతి వితక్కాదీనం ఝానఙ్గానం వవత్థాపనే. ఆరమ్మణవవత్థాపనేతి పథవీకసిణాదిజ్ఝానారమ్మణానం వవత్థాపనే.

ఝానఙ్గేహీతి రూపావచరజ్ఝానఙ్గేహి, ఝానఙ్గానేవ ఝానం. పున ఝానఙ్గేహీతి అరూపావచరజ్ఝానఙ్గేహి. భాతాతి జేట్ఠభాతా. అస్సాతి కుటుమ్బియస్స. సువణ్ణపూజన్తి సోవణ్ణమయం పుప్ఫపూజం కత్వా. దేవపురేతి తావతింసభవనే సుదస్సనమహానగరే. అగ్గద్వారేనాతి తస్మిం దివసే అగ్గం సబ్బపఠమం వివటేన నగరద్వారేన నిక్ఖమిత్వా.

కోకనదన్తి పదుమవిసేసనం యథా ‘‘కోకాసక’’న్తి. తం కిర బహుపత్తం వణ్ణసమ్పన్నం అతిసుగన్ధఞ్చ హోతి. ‘‘కోకనదం నామ సేతపదుమ’’న్తిపి వదన్తి. పాతోతి పగేవ. అయఞ్హేత్థ అత్థో – యథా కోకనదసఙ్ఖాతం పదుమం పాతో సూరియుగ్గమనవేలాయం ఫుల్లం వికసితం అవీతగన్ధం సియా విరోచమానం, ఏవం సరీరగన్ధేన గుణగన్ధేన చ సుగన్ధం సరదకాలే అన్తలిక్ఖే ఆదిచ్చమివ అత్తనో తేజసా తపన్తం అఙ్గేహి నిచ్ఛరణకజుతియా అఙ్గీరసం సమ్మాసమ్బుద్ధం పస్సాతి.

చూళపన్థకో కిర కస్సపసమ్మాసమ్బుద్ధకాలే పబ్బజిత్వా పఞ్ఞవా హుత్వా అఞ్ఞతరస్స దన్ధభిక్ఖునో ఉద్దేసగహణకాలే పరిహాసకేళిం అకాసి. సో భిక్ఖు తేన పరిహాసేన లజ్జితో నేవ ఉద్దేసం గణ్హి, న సజ్ఝాయమకాసి. తేన కమ్మేనాయం పబ్బజిత్వావ దన్ధో జాతో, తస్మా గహితగహితపదం ఉపరిఉపరిపదం గణ్హన్తస్స నస్సతి. ఇద్ధియా అభిసఙ్ఖరిత్వా సుద్ధం చోళఖణ్డం అదాసీతి తస్స పుబ్బహేతుం దిస్వా తదనురూపే కమ్మట్ఠానే నియోజేన్తో సుద్ధం చోళఖణ్డం అదాసి. సో కిర పుబ్బే రాజా హుత్వా నగరం పదక్ఖిణం కరోన్తో నలాటతో సేదే ముచ్చన్తే పరిసుద్ధేన సాటకేన నలాటం పుఞ్ఛి, సాటకో కిలిట్ఠో అహోసి. సో ‘‘ఇమం సరీరం నిస్సాయ ఏవరూపో పరిసుద్ధసాటకో పకతిం జహిత్వా కిలిట్ఠో జాతో, అనిచ్చా వత సఙ్ఖారా’’తి అనిచ్చసఞ్ఞం పటిలభి. తేన కారణేనస్స రజోహరణమేవ పచ్చయో జాతో.

లోమానీతి చోళఖణ్డతన్తగతఅంసుకే వదతి. ‘‘కిలిట్ఠధాతుకానీ’’తి కిలిట్ఠసభావాని. ఏవంగతికమేవాతి ఇదం చిత్తమ్పి భవఙ్గవసేన పకతియా పణ్డరం పరిసుద్ధం రాగాదిసమ్పయుత్తధమ్మవసేన సంకిలిట్ఠం జాతన్తి దస్సేతి. నక్ఖత్తం సమానేత్వాతి నక్ఖత్తం సమన్నాహరిత్వా, ఆవజ్జేత్వాతి అత్థో. బిళారస్సత్థాయాతి బిళారస్స గోచరత్థాయ. జలపథకమ్మికేనాతి సముద్దకమ్మికేన. చారిన్తి ఖాదితబ్బతిణం. సచ్చకారన్తి సచ్చభావావహం కారం, ‘‘అత్తనా గహితే భణ్డే అఞ్ఞేసం న దాతబ్బ’’న్తి వత్వా దాతబ్బలఞ్జన్తి వుత్తం హోతి. తతియేన పటిహారేనాతి తతియేన సాసనేన. పత్తికా హుత్వాతి సామినో హుత్వా.

అప్పకేనపీతి థోకేనపి పరిత్తేనపి. మేధావీతి పఞ్ఞవా. పాభతేనాతి భణ్డమూలేన. విచక్ఖణోతి వోహారకుసలో. సముట్ఠాపేతి అత్తానన్తి మహన్తం ధనం యసఞ్చ ఉప్పాదేత్వా తత్థ అత్తానం సణ్ఠపేతి పతిట్ఠాపేతి. యథా కిం? అణుం అగ్గింవ సన్ధమం, యథా పణ్డితో పురిసో పరిత్తకం అగ్గిం అనుక్కమేన గోమయచుణ్ణాదీని పక్ఖిపిత్వా ముఖవాతేన ధమేన్తో సముట్ఠాపేతి వడ్ఢేతి, మహన్తం అగ్గిక్ఖన్ధం కరోతి, ఏవమేవ పణ్డితో థోకమ్పి పాభతం లభిత్వా నానాఉపాయేహి పయోజేత్వా ధనఞ్చ యసఞ్చ వడ్ఢేతి, వడ్ఢేత్వా పున తత్థ అత్తానం పతిట్ఠాపేతి. తాయ ఏవ వా పన ధనస్స మహన్తతాయ అత్తానం సముట్ఠాపేతి, అభిఞ్ఞాతం పాకటం కరోతీతి అత్థో.

సుభూతిత్థేరవత్థు

౨౦౧-౨౦౨. తతియే రణాతి హి రాగాదయో కిలేసా వుచ్చన్తీతి ‘‘సరణా ధమ్మా’’తిఆదీసు (ధ. స. ౧౦౦ దుకమాతికా) రాగాదయో కిలేసా ‘‘రణా’’తి వుచ్చన్తి. రణన్తి ఏతేహీతి రణా. యేహి అభిభూతా సత్తా నానప్పకారేన కన్దన్తి పరిదేవన్తి, తస్మా తే రాగాదయో ‘‘రణా’’తి వుత్తా. దేసితనియామతో అనోక్కమిత్వాతి దేసితానోక్కమనతో అనుపగన్త్వా దేసేతి, సత్థారా దేసితనియామేనేవ అనోదిస్సకం కత్వా ధమ్మం దేసేతీతి వుత్తం హోతి. ఏవన్తి ఏవం మేత్తాఝానతో వుట్ఠాయ భిక్ఖాగహణే సతి. భిక్ఖాదాయకానం మహప్ఫలం భవిస్సతీతి ఇదం చూళచ్ఛరాసఙ్ఘాతసుత్తేన (అ. ని. ౧.౫౧ ఆదయో) దీపేతబ్బం. అచ్ఛరాసఙ్ఘాతమత్తమ్పి హి కాలం మేత్తచిత్తం ఆసేవన్తస్స భిక్ఖునో దిన్నదానం మహప్ఫలం హోతి మహానిసంసం, తేన చ సో అమోఘం రట్ఠపిణ్డం భుఞ్జతీతి అయమత్థో తత్థ ఆగతోయేవ. నిమిత్తం గణ్హిత్వాతి ఆకారం సల్లక్ఖేత్వా.

ఖదిరవనియరేవతత్థేరవత్థు

౨౦౩. పఞ్చమే వనసభాగన్తి సభాగం వనం, సభాగన్తి చ సప్పాయన్తి అత్థో. యఞ్హి పకతివిరుద్ధం బ్యాధివిరుద్ధఞ్చ న హోతి, తం ‘‘సభాగ’’న్తి వుచ్చతి. ఉదకసభాగన్తిఆదీసుపి ఇమినావ నయేన అత్థో వేదితబ్బో. కల్యాణకమ్మాయూహనక్ఖణోతి కల్యాణకమ్మూపచయస్స ఓకాసో. తిణ్ణం భాతికానన్తి ఉపతిస్సో, చున్దో, ఉపసేనోతి ఇమేసం తిణ్ణం జేట్ఠభాతికానం. తిస్సన్నఞ్చ భగినీనన్తి చాలా, ఉపచాలా, సీసుపచాలాతి ఇమేసం తిస్సన్నం జేట్ఠభగినీనం. ఏత్థ చ సారిపుత్తత్థేరో సయం పబ్బజిత్వా చాలా, ఉపచాలా, సీసుపచాలాతి తిస్సో భగినియో, చున్దో ఉపసేనోతి ఇమే భాతరో పబ్బాజేసి, రేవతకుమారో ఏకోవ గేహే అవసిస్సతి. తేన వుత్తం – ‘‘అమ్హాకం…పే… పబ్బాజేన్తీ’’తి. మహల్లకతరాతి వుద్ధతరా. ఇదఞ్చ కుమారికాయ చిరజీవితం అభికఙ్ఖమానా ఆహంసు. సా కిర తస్స అయ్యికా వీసతివస్ససతికా ఖణ్డదన్తా పలితకేసా వలిత్తచా తిలకాహతగత్తా గోపానసివఙ్కా అహోసి. విధావనికన్తి విధావనకీళికం. తిస్సన్నం సమ్పత్తీనన్తి అనుస్సవవసేన మనుస్సదేవమోక్ఖసమ్పత్తియో సన్ధాయ వదతి, మనుస్సదేవబ్రహ్మసమ్పత్తియో వా. సీవలిస్స పుఞ్ఞం వీమంసిస్సామాతి ‘‘సీవలినా కతపుఞ్ఞస్స విపాకదానట్ఠానమిద’’న్తి ఞత్వా ఏవమాహ. సభాగట్ఠానన్తి సమం దేసం.

తం భూమిరామణేయ్యకన్తి కిఞ్చాపి అరహన్తో గామన్తే కాయవివేకం న లభన్తి, చిత్తవివేకం పన లభన్తేవ. తేసఞ్హి దిబ్బప్పటిభాగానిపి ఆరమ్మణాని చిత్తం చాలేతుం న సక్కోన్తి, తస్మా గామో వా హోతు అరఞ్ఞాదీనం వా అఞ్ఞతరం, ‘యత్థ అరహన్తో విహరన్తి, తం భూమిరామణేయ్యకం’, సో భూమిప్పదేసో రమణీయో ఏవాతి అత్థో.

కఙ్ఖారేవతత్థేరవత్థు

౨౦౪. ఛట్ఠే అకప్పియో, ఆవుసో, గుళోతి ఏకదివసం థేరో అన్తరామగ్గే గుళకరణం ఓక్కమిత్వా గుళే పిట్ఠమ్పి ఛారికమ్పి పక్ఖిత్తే దిస్వాన ‘‘అకప్పియో గుళో, సామిసో న కప్పతి గుళో వికాలే పరిభుఞ్జితు’’న్తి కుక్కుచ్చాయన్తో ఏవమాహ. అకప్పియా ముగ్గాతి ఏకదివసం అన్తరామగ్గే వచ్చే ముగ్గం జాతం దిస్వా ‘‘అకప్పియా ముగ్గా, పక్కాపి ముగ్గా జాయన్తీ’’తి కుక్కుచ్చాయన్తో ఏవమాహ. సేసమేత్థ సబ్బం ఉత్తానమేవ.

సోణకోళివిసత్థేరవత్థు

౨౦౫. సత్తమే హాపేతబ్బమేవ అహోసి అచ్చారద్ధవీరియత్తా. ఉదకేన సముపబ్యూళ్హేతి ఉదకేన థలం ఉస్సారేత్వా తత్థ తత్థ రాసికతే. హరితూపలిత్తాయాతి గోమయపరిభణ్డకతాయ. తివిధేన ఉదకేన పోసేన్తీతి ఖీరోదకం గన్ధోదకం కేవలోదకన్తి ఏవం తివిధేన ఉదకేన పోసేన్తి పరిపాలేన్తి. పరిస్సావేత్వాతి పరిసోధేత్వా గహితే తణ్డులేతి యోజేతబ్బం. దేవో మఞ్ఞేతి దేవో వియ. వీణోవాదేనాతి ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, సోణ, యదా తే వీణాయ తన్తియో అచ్చాయతా హోన్తి, అపి ను తే వీణా తస్మిం సమయే సరవతీ వా హోతి కమ్మఞ్ఞా వాతి? నో హేతం, భన్తేతి. ఏవమేవ ఖో, సోణ, అచ్చారద్ధవీరియం ఉద్ధచ్చాయ సంవత్తతి, అతిసిథిలవీరియం కోసజ్జాయ సంవత్తతి. తస్మాతిహ త్వం, సోణ, వీరియసమతం అధిట్ఠహ, ఇన్ద్రియానఞ్చ సమతం పటివిజ్ఝా’’తి (మహావ. ౨౪౩) ఏవం వీణం ఉపమం కత్వా పవత్తితేన వీణోపమోవాదేన. వీరియసమథయోజనత్థాయాతి వీరియస్స సమథేన యోజనత్థాయ.

సోణకుటికణ్ణత్థేరవత్థు

౨౦౬. అట్ఠమే కుటికణ్ణోతి వుచ్చతీతి ‘‘కోటికణ్ణో’’తి వత్తబ్బే ‘‘కుటికణ్ణో’’తి వోహరీయతి. కులఘరే భవా కులఘరికా. సా కిర అవన్తిరట్ఠే కులఘరే మహావిభవస్స సేట్ఠిస్స భరియా. దసబలస్స ధమ్మకథం సుత్వా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠాయ చిన్తేసీతి ఇదం అఙ్గుత్తరభాణకానం మతేన వుత్తం. సుత్తనిపాతట్ఠకథాయం పన ‘‘సపరిసో భగవన్తం ఉపసఙ్కమ్మ ధమ్మదేసనం అస్సోసి, న చ కఞ్చి విసేసం అధిగఞ్ఛి. కస్మా? సో హి ధమ్మం సుణన్తో హేమవతం అనుస్సరిత్వా ‘ఆగతో ను ఖో మే సహాయకో, నో’తి దిసాదిసం ఓలోకేత్వా తం అపస్సన్తో ‘వఞ్చితో మే సహాయో, యో ఏవం విచిత్తప్పటిభానం భగవతో దేసనం న సుణాతీ’తి విక్ఖిత్తచిత్తో అహోసీ’’తి వుత్తం.

యస్మా పటిసన్ధిజాతిఅభినిక్ఖమనబోధిపరినిబ్బానేస్వేవ ద్వత్తింస పుబ్బనిమిత్తాని హుత్వావ పటివిగచ్ఛన్తి, న చిరట్ఠితికాని హోన్తి, ధమ్మచక్కప్పవత్తనే (సం. ని. ౫.౧౦౮౧; పటి. మ. ౨.౩౦) పన తాని సవిసేసాని హుత్వా చిరతరం ఠత్వా నిరుజ్ఝన్తి, తస్మా వుత్తం – ‘‘తియోజనసహస్సం హిమవన్తం అకాలపుప్ఫితం దిస్వా’’తిఆది. అగ్గబలకాయాతి సబ్బపురతో గచ్ఛన్తా బలకాయా. కేన పుప్ఫితభావం జానాసీతి కేన కారణేన హిమవన్తస్స పుప్ఫితభావం జానాసీతి, యేన కారణేన ఇమం అకాలపుప్ఫపాటిహారియం జాతం, తం జానాసీతి వుత్తం హోతి. తస్స పవత్తితభావన్తి తస్స ధమ్మచక్కస్స భగవతా పవత్తితభావం. సద్దే నిమిత్తం గణ్హీతి సద్దే ఆకారం సల్లక్ఖేసి. తతోతి ‘‘అహం ‘ఏతం అమతధమ్మం తమ్పి జానాపేస్సామీ’తి తవ సన్తికం ఆగతోస్మీ’’తి యం వుత్తం, తదనన్తరన్తి అత్థో.

సాతాగిరో హేమవతస్స బుద్ధుప్పాదం కథేత్వా తం భగవతో సన్తికం ఆనేతుకామో ‘‘అజ్జ పన్నరసో’’తిఆదిగాథమాహ. తత్థ (సు. ని. అట్ఠ. ౧.౧౫౩) అజ్జాతి అయం రత్తిన్దివో పక్ఖగణనతో పన్నరసో, ఉపవసితబ్బతో ఉపోసథో. తీసు వా ఉపోసథేసు అజ్జ పన్నరసో ఉపోసథో, న చాతుద్దసిఉపోసథో, న సామగ్గీఉపోసథో. దివి భవాని దిబ్బాని, దిబ్బాని ఏత్థ అత్థీతి దిబ్బాని. కాని తాని? రూపాని. తఞ్హి రత్తిం దేవానం దససహస్సిలోకధాతుతో సన్నిపతితానం సరీరవత్థాభరణవిమానప్పభాహి అబ్భాదిఉపక్కిలేసవిరహితాయ చన్దప్పభాయ చ సకలజమ్బుదీపో అలఙ్కతో అహోసీతి అతివియ అలఙ్కతో చ పరివిసుద్ధిదేవస్స భగవతో సరీరప్పభాయ. తేనాహ – ‘‘దిబ్బా రత్తి ఉపట్ఠితా’’తి.

ఏవం రత్తిగుణవణ్ణనాపదేసేనపి సహాయస్స చిత్తం పసాదం జనేన్తో బుద్ధుప్పాదం కథేత్వా ఆహ – ‘‘అనోమనామం సత్థారం, హన్ద పస్సామ గోతమ’’న్తి. తత్థ అనోమేహి అలామకేహి సబ్బాకారపరిపూరేహి గుణేహి నామం అస్సాతి అనోమనామో. తథా హిస్స ‘‘బుజ్ఝితా సచ్చానీతి బుద్ధో, బోధేతా పజాయాతి బుద్ధో’’తిఆదినా (మహాని. ౧౯౨; చూళని. పారాయనత్థుతిగాథానిద్దేసో ౯౭; పటి. మ. ౧.౧౬౨) నయేన బుద్ధోతి అనోమేహి గుణేహి నామం. ‘‘భగ్గరాగోతి భగవా, భగ్గదోసోతి భగవా’’తిఆదినా (మహాని. ౮౪) నయేన భగవాతి అనోమేహి గుణేహి నామం. ఏస నయో ‘‘అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో’’తిఆదీసు. దిట్ఠధమ్మికాదిఅత్థేహి దేవమనుస్సే అనుసాసతి ‘‘ఇమం పజహథ, ఇమం సమాదాయ వత్తథా’’తి సత్థా. తం అనోమనామం సత్థారం. హన్దాతి వచసాయత్థే నిపాతో. పస్సామాతి తేన అత్తానం సహ సఙ్గహేత్వా పచ్చుప్పన్నబహువచనం. గోతమన్తి గోతమగోత్తం. ఇదం వుత్తం హోతి – ‘‘సత్థా, న సత్థా’’తి మా విమతిం అకాసి, ఏకన్తబ్యవసితో హుత్వావ ఏహి పస్సామ గోతమన్తి.

ఏవం వుత్తే హేమవతో ‘‘అయం సాతాగిరో ‘అనోమనామం సత్థార’న్తి భణన్తో తస్స సబ్బఞ్ఞుతం పకాసేతి, సబ్బఞ్ఞునో చ దుల్లభా లోకే, సబ్బఞ్ఞుపటిఞ్ఞేహి పూరణాదిసదిసేహేవ లోకో ఉపద్దుతో. సో పన యది సబ్బఞ్ఞూ, అద్ధా తాదిలక్ఖణం పత్తో భవిస్సతి, తేన ఏవం గహేస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా తాదిలక్ఖణం పుచ్ఛన్తో ఆహ – ‘‘కచ్చి మనో’’తిఆది. తత్థ కచ్చీతి పుచ్ఛా. మనోతి చిత్తం. సుపణిహితోతి సుట్ఠు ఠపితో అచలో అసమ్పవేధీ. సబ్బేసు భూతేసు సబ్బభూతేసు. తాదినోతి తాదిలక్ఖణం పత్తస్సేవ సతో. పుచ్ఛా ఏవ వా అయం ‘‘సో తవ సత్థా సబ్బభూతేసు తాదీ, ఉదాహు నో’’తి. ఇట్ఠే అనిట్ఠేచాతి ఏవరూపే ఆరమ్మణే. సఙ్కప్పాతి వితక్కా. వసీకతాతి వసం గమితా. ఇదం వుత్తం హోతి – యం తం సత్థారం వదసి, తస్స తే సత్థునో కచ్చి తాదిలక్ఖణం సమ్పత్తస్స సతో సబ్బభూతేసు మనో సుపణిహితో, ఉదాహు యావ పచ్చయం న లభతి, తావ సుపణిహితో వియ ఖాయతి. సో వా తే సత్థా కచ్చి సబ్బభూతేసు సత్తేసు తాదీ, ఉదాహు నో, యే చ ఇట్ఠానిట్ఠేసు ఆరమ్మణేసు రాగదోసవసేన సఙ్కప్పా ఉప్పజ్జేయ్యుం, త్యాస్స కచ్చి వసీకతా, ఉదాహు కదాచి తేసమ్పి వసేన వత్తతీతి.

తీణి వస్సానీతి సోణస్స పబ్బజితదివసతో పట్ఠాయ తీణి వస్సాని. తదా కిర భిక్ఖూ యేభుయ్యేన మజ్ఝిమదేసేయేవ వసింసు, తస్మా తత్థ కతిపయా ఏవ అహేసుం. తే చ ఏకస్మిం నిగమే ఏకో ద్వేతి ఏవం విసుం విసుం వసింసు, థేరానఞ్చ కతిపయే భిక్ఖూ ఆనేత్వా అఞ్ఞేసు ఆనీయమానేసు పుబ్బం ఆనీతా కేనచిదేవ కరణీయేన పక్కమింసు, కఞ్చి కాలం ఆగమేత్వా పున తేసు ఆనీయమానేసు ఇతరే పక్కమింసు, ఏవం పునప్పునం ఆనయనేన సన్నిపాతో చిరేనేవ అహోసి, థేరో చ తదా ఏకవిహారీ అహోసి. తేన వుత్తం – ‘‘తీణి వస్సాని గణం పరియేసిత్వా’’తి. తీణి వస్సానీతి చ అచ్చన్తసంయోగే ఉపయోగవచనం. సత్థు అధిప్పాయం ఞత్వాతి అత్తనో ఆణాపనేనేవ ‘‘ఇమినా సద్ధిం ఏకగన్ధకుటియం వసితుకామో భగవా’’తి సత్థు అధిప్పాయం జానిత్వా. భగవా కిర యేన సద్ధిం ఏకగన్ధకుటియం వసితుకామో, తస్స సేనాసనపఞ్ఞత్తియం ఆనన్దత్థేరం ఆణాపేతి.

అజ్ఝోకాసే వీతినామేత్వాతి అజ్ఝోకాసే నిసజ్జాయ వీతినామేత్వా. యస్మా భగవా ఆయస్మతో సోణస్స సమాపత్తిసమాపజ్జనేన పటిసన్థారం కరోన్తో సావకసాధారణా సబ్బా సమాపత్తియో అనులోమప్పటిలోమం సమాపజ్జన్తో బహుదేవ రత్తిం అజ్ఝోకాసే నిసజ్జాయ వీతినామేత్వా పాదే పక్ఖాలేత్వా విహారం పావిసి, తస్మా ఆయస్మాపి సోణో భగవతో అధిప్పాయం ఞత్వా తదనురూపం సబ్బా తా సమాపత్తియో సమాపజ్జన్తో బహుదేవ రత్తిం అజ్ఝోకాసే నిసజ్జాయ వీతినామేత్వా పాదే పక్ఖాలేత్వా విహారం పావిసీతి వదన్తి. పవిసిత్వా చ భగవతా అనుఞ్ఞాతో చీవరతిరోకరణియం కత్వా భగవతో పాదపస్సే నిసజ్జాయ వీతినామేసి. అజ్ఝేసీతి ఆణాపేసి. పటిభాతు తం భిక్ఖు ధమ్మో భాసితున్తి భిక్ఖు తుయ్హం ధమ్మో భాసితుం ఉపట్ఠాతు, ఞాణముఖం ఆగచ్ఛతు, యథాసుతం యథాపరియత్తం ధమ్మం భణాహీతి అత్థో. అట్ఠకవగ్గియానీతి అట్ఠకవగ్గభూతాని కామసుత్తాదిసోళససుత్తాని (మహాని. ౧). సుగ్గహితోతి సమ్మా ఉగ్గహితో. సబ్బే వరే యాచీతి వినయధరపఞ్చమేన గణేన ఉపసమ్పదా ధువన్హానం చమ్మత్థరణం గణఙ్గణూపాహనం చీవరవిప్పవాసోతి ఇమే పఞ్చ వరే యాచి. సుత్తే ఆగతమేవాతి ఉదానపాళియం ఆగతసుత్తం సన్ధాయ వదతి.

సీవలిత్థేరవత్థు

౨౦౭. నవమే సాకచ్ఛిత్వా సాకచ్ఛిత్వాతి రఞ్ఞా సద్ధిం పటివిరుజ్ఝనవసేన పునప్పునం సాకచ్ఛం కత్వా. గుళదధిన్తి పత్థిన్నం గుళసదిసం కఠినదధిం. అతిఅఞ్ఛితున్తి అతివియ ఆకడ్ఢితుం. కఞ్జియం వాహేత్వాతి దధిమత్థుం పవాహేత్వా, పరిస్సావేత్వాతి అత్థో. ‘‘దధితో కఞ్జియం గహేత్వా’’తిపి పాఠో. నన్తి సుప్పవాసం. బీజపచ్ఛిం ఫుసాపేన్తీతి ఇమినా సమ్బన్ధో. యావ న ఉక్కడ్ఢన్తీతి యావ దానే న ఉక్కడ్ఢన్తి, దాతుకామావ హోన్తీతి అధిప్పాయో మహాదుక్ఖం అనుభోసీతి పసవనిబన్ధనం మహన్తం దుక్ఖం అనుభోసి. సామికం ఆమన్తేత్వాతి సత్తాహం మూళ్హగబ్భా తిబ్బాహి ఖరాహి దుక్ఖవేదనాహి ఫుట్ఠా ‘‘సమ్మాసమ్బుద్ధో వత సో భగవా, యో ఇమస్స ఏవరూపస్స దుక్ఖస్స పహానాయ ధమ్మం దేసేతి. సుప్పటిపన్నో వత తస్స భగవతో సావకసఙ్ఘో, యో ఇమస్స ఏవరూపస్స దుక్ఖస్స పహానాయ పటిపన్నో. సుసుఖం వత నిబ్బానం, యత్థిదం ఏవరూపం దుక్ఖం న సంవిజ్జతీ’’తి (ఉదా. ౧౮) ఇమేహి తీహి వితక్కేహి తం దుక్ఖం అధివాసేన్తీ సత్థు సన్తికం పేసేతుకామతాయ సామికం ఆమన్తేత్వా. పురే మరణాతి మరణతో పురేతరమేవ. ఇఙ్గితన్తి ఆకారం. జీవితభత్తన్తి జీవితసంసయే దాతబ్బభత్తం. సబ్బకమ్మక్ఖమో అహోసీతి సత్తవస్సికేహి దారకేహి కాతబ్బం యం కిఞ్చి కమ్మం కాతుం సమత్థతాయ సబ్బస్స కమ్మస్స ఖమో అహోసి. తేనేవ సో సత్తాహం మహాదానే దీయమానే జాతదివసతో పట్ఠాయ ధమ్మకరణం ఆదాయ సఙ్ఘస్స ఉదకం పరిస్సావేత్వా అదాసి.

యోమన్తిఆదిగాథాయ ‘‘యో భిక్ఖు ఇమం రాగపలిపథఞ్చేవ కిలేసదుగ్గఞ్చ సంసారవట్టఞ్చ చతున్నం సచ్చానం అప్పటివిజ్ఝనకమోహఞ్చ అతీతో చత్తారో ఓఘే తిణ్ణో హుత్వా పారం అనుప్పత్తో, దువిధేన ఝానేన ఝాయీ, తణ్హాయ అభావేన అనేజో, కథంకథాయ అభావేన అకథంకథీ, ఉపాదానానం అభావేన అనుపాదియిత్వా కిలేసనిబ్బానేన నిబ్బుతో, తమహం బ్రాహ్మణం వదామీ’’తి అత్థో.

సబ్బేసంయేవ పన కేసానం ఓరోపనఞ్చ అరహత్తసచ్ఛికిరియా చ అపచ్ఛాఅపురిమా అహోసీతి ఇమినా థేరస్స ఖురగ్గేయేవ అరహత్తుప్పత్తి దీపితా. ఏకచ్చే పన ఆచరియా ఏవం వదన్తి ‘‘హేట్ఠా వుత్తనయేన ధమ్మసేనాపతినా ఓవాదే దిన్నే ‘యం మయా కాతుం సక్కా, తమహం జానిస్సామీ’తి పబ్బజిత్వా విపస్సనాకమ్మట్ఠానం గహేత్వా తం దివసంయేవ అఞ్ఞతరం విచిత్తం కుటికం దిస్వా పవిసిత్వా మాతుకుచ్ఛియం సత్త వస్సాని అత్తనా అనుభూతదుక్ఖం అనుస్సరిత్వా తదనుసారేన అతీతానాగతే ఞాణం నేన్తస్స ఆదిత్తా వియ తయో భవా ఉపట్ఠహింసు. ఞాణస్స పరిపాకం గతత్తా విపస్సనావీథిం ఓతరిత్వా తావదేవ మగ్గప్పటిపాటియా సబ్బేపి ఆసవే ఖేపేన్తో అరహత్తం పాపుణీ’’తి. ఉభయథాపి థేరస్స అరహత్తుప్పత్తియేవ పకాసితా, థేరో పన పభిన్నప్పటిసమ్భిదో ఛళభిఞ్ఞో అహోసి.

వక్కలిత్థేరవత్థు

౨౦౮. దసమే ఆహారకరణవేలన్తి భోజనకిచ్చవేలం. అధిగచ్ఛే పదం సన్తన్తి సఙ్ఖారూపసమం సుఖన్తి లద్ధనామం సన్తం పదం నిబ్బానం అధిగచ్ఛేయ్య. పఠమపాదేన పబ్బతే ఠితోయేవాతి పఠమేన పాదేన గిజ్ఝకూటే పబ్బతే ఠితోయేవ. సేసమేత్థ సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

దుతియఏతదగ్గవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.