౯. నవమో పరిచ్ఛేదో

పుఞ్ఞవిపాకపచ్చయనిద్దేసవణ్ణనా

౫౬౦-౨. బాత్తింసపాకచిత్తాని, లోకికానేవ యాని హి;

ఏతేసం పాకచిత్తానం, పటిసన్ధిపవత్తిసు.

యాని లోకికాని ఏవ బాత్తింస పాకచిత్తాని హోన్తి, ఏతేసం పాకచిత్తానం పుఞ్ఞాపుఞ్ఞాదిసఙ్ఖారా భవాదీసు యోనిగతివిఞ్ఞాణట్ఠితిసత్తావాసేసు పటిసన్ధిపవత్తీసు యథా యేన పకారేన పచ్చయా హోన్తి ఏవ, ఇమేసం విపాకచిత్తానం తేపి సఙ్ఖారా భవాదీసు యోనిగతివిఞ్ఞాణట్ఠితిసత్తావాసేసు పటిసన్ధిపవత్తీసు తథా తేన పకారేన విభావినా పణ్డితేన విఞ్ఞాతబ్బా. తయో భవా చతస్సో చ యోనియో కామభవరూపభవఅరూపభవవసేన తయో భవా, అణ్డజజలాబుజసంసేదజఓపపాతికయోనివసేన చతస్సో చ యోనియో, నిరయగతితిరచ్ఛానగతిపేతగతిమనుస్సగతిదేవగతివసేన గతిపఞ్చకం, సన్ధిసఞ్ఞాయ పటిసన్ధిసఞ్ఞాయ నానత్తా నానాభావతో, కాయస్సాపి చ రూపకాయస్సాపి చ నానత్తా నానాభావతో కామసుగతియో, నానా అత్తా సభావో ఏతస్సాతి నానత్తా, నానత్తో రూపకాయో ఏతేసన్తి నానత్తకాయా, నానా సభావో ఏతస్సాతి నానత్తా, నానత్తాయేవ సఞ్ఞా నానత్తసఞ్ఞా, సా ఏతేసం అత్థీతి నానత్తసఞ్ఞీ నామ, పఠమజ్ఝానభూమి చ చతురాపాయభూమియో చ నానత్తకాయఏకత్తసఞ్ఞీ నామ, దుతియజ్ఝానభూమి ఏకత్తకాయనానత్తసఞ్ఞీ నామ, తతియజ్ఝానభూమివేహప్ఫలభూమిసుద్ధావాసభూమియో ఏకత్తకాయఏకత్తసఞ్ఞీ నామ, హేట్ఠా ఠితా రూపేహి సద్ధిం సత్తవిఞ్ఞాణట్ఠితియో, తిట్ఠన్తి విఞ్ఞాణాని ఏత్థాతి ఠితియో, విఞ్ఞాణానం ఠితియో విఞ్ఞాణట్ఠితియో, విఞ్ఞాణస్స అభావతో అసఞ్ఞీభూమి న గయ్హతే, చతుత్థారుప్పభూమి చ పటువిఞ్ఞాణాభావతో న గయ్హతే. సత్తావాసవసేన అసఞ్ఞీభూమిం, చతుత్థారుప్పభూమిఞ్చ పన గహేత్వా తే సత్తావాసా నవ ఏవ హోన్తి.

౫౬౩-౮. కామే పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారసఞ్ఞితా అట్ఠ చేతనా పూరేన్తి అత్తనో కారకం పూరేన్తి చ, అజ్ఝాసయం పుజ్జఞ్చ భవం నిబ్బత్తేన్తీతి పుఞ్ఞాని, అభిసఙ్ఖరోన్తి విపాకం, కమ్మజరూపఞ్చాతి అభిసఙ్ఖారా, పుఞ్ఞాని ఏవ అభిసఙ్ఖారా పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారా, తేయేవ సఞ్ఞితా పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారసఞ్ఞితా, కామే పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారసఞ్ఞితా అట్ఠ చేతనా. నవన్నం పాకచిత్తానం ఉపేక్ఖాయుత్తాహేతుకమహావిపాకవసేన నవన్నం పాకచిత్తానం కామసుగతియం పన నానా వత్తమానచేతనాఖణతో పరం ఖణం ఏతస్సాతి నానాఖణం, తం ఏవ నానక్ఖణికం, తమేవ కమ్మం నానక్ఖణికకమ్మం, వత్తమానచేతనాతో పరా అతీతచేతనాతి అత్థో. బలవా నిస్సయపచ్చయో ఉపనిస్సయపచ్చయో, బలవత్థో చేత్థ ఉప-సద్దో, బలవపచ్చయోతి అత్థో, నానక్ఖణికకమ్మపచ్చయవసేన బలవపచ్చయవసేన చాతి అత్థో. ద్వేధా ద్వీహి పకారేహి తేసం పటిసన్ధియం పచ్చయా భవన్తి, తా అట్ఠ కామావచరమహాకుసలచేతనా ఉపేక్ఖాసహితాహేతుమనోవిఞ్ఞాణధాతుయా వినా ఉపేక్ఖాసహగతాహేతుమనోవిఞ్ఞాణధాతుం వజ్జేత్వా పరిత్తపాకానం చక్ఖుసోతఘానజివ్హాకాయసమ్పటిచ్ఛనసోమనస్సయుత్తాహేతుకకుసలవిపాకానం ద్వేధా నానక్ఖణికకమ్మూపనిస్సయపచ్చయేహి పవత్తియం పచ్చయా హోన్తి. తాయేవ చేతనా తా ఏవ అట్ఠ కామావచరమహాకుసలచేతనా రూపభవే పఞ్చన్నం పాకచిత్తానం కుసలవిపాకచిత్తానం చక్ఖుసోతసమ్పటిచ్ఛనసోమనస్సయుత్తఉపేక్ఖాయుత్తసన్తీరణానం ద్వేధా నానక్ఖణికకమ్మూపనిస్సయపచ్చయేహి పవత్తియం పచ్చయా హోన్తి. అట్ఠన్నం తు పరిత్తానం, కామే దుగ్గతియం తథా అట్ఠన్నం పరిత్తానం కుసలవిపాకానం చక్ఖుసోతఘానజివ్హాకాయసమ్పటిచ్ఛనానం, ద్విన్నం సన్తీరణానఞ్చ పవత్తే పవత్తిక్ఖణే పచ్చయా హోన్తి, పటిసన్ధియం పటిసన్ధిక్ఖణే పన పచ్చయా న హోన్తి. వుత్తప్పకారావ కామే సుగతియం యథావుత్తప్పకారావ అట్ఠ కామావచరమహాకుసలచేతనా కామసుగతియం తథా సోళసన్నం కుసలవిపాకానం పవత్తే పవత్తిక్ఖణే ద్వేధా నానక్ఖణికకమ్మూపనిస్సయపచ్చయేహి పచ్చయా హోన్తి, పవత్తే పవత్తిక్ఖణే సత్తన్నం కుసలవిపాకానం పచ్చయా హోన్తి. పటిసన్ధియం పటిసన్ధిక్ఖణే నవన్నం కుసలవిపాకచిత్తానం పచ్చయా హోన్తి.

౫౬౯-౭౪. రూపే పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారా, రూపావచరభూమియం పఞ్చన్నం పాకచిత్తానం పటిసన్ధియం పటిసన్ధిక్ఖణే పచ్చయా హోన్తిమాపుఞ్ఞసఙ్ఖారా, కామే దుగ్గతియం ద్విధా ఇమే అపుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారా, ఇమా కుసలపటిపక్ఖా ఉద్ధచ్చవజ్జా ఏకాదస చేతనా కామదుగ్గతియం ఏకస్స పటిసన్ధివిఞ్ఞాణస్స పటిసన్ధియం పటిసన్ధిక్ఖణే ద్విధా నానక్ఖణికకమ్మూపనిస్సయపచ్చయేహి పచ్చయా హోన్తి. ద్వాదస అకుసలచేతనా పవత్తే పవత్తిక్ఖణే ఏవ ఛన్నం చక్ఖుసోతఘానజివ్హాకాయసమ్పటిచ్ఛనానం అకుసలవిపాకానం పచ్చయా హోన్తి, పటిసన్ధియం పటిసన్ధిక్ఖణే పచ్చయా నో హోన్తి. సత్తన్నమ్పి భవన్తేవ పవత్తే పవత్తిక్ఖణే పటిసన్ధియం పటిసన్ధిక్ఖణే అకుసలవిపాకాని సత్తన్నం చక్ఖుసోతఘానజివ్హాకాయసమ్పటిచ్ఛనసన్తీరణానం పచ్చయా భవన్తి. కామే సుగతియం తేసం, సత్తన్నమ్పి తథేవ చ ద్వాదసాకుసలచేతనా కామే సుగతియం తథేవ చ తేసం సత్తన్నం అకుసలవిపాకానం పవత్తే పవత్తిక్ఖణే పచ్చయా హోన్తి, పటిసన్ధియం పటిసన్ధిక్ఖణే పచ్చయా న హోన్తి. విఞ్ఞాణానం చతున్నమ్పి, తేసం రూపభవే తథా తాయేవ ద్వాదసాకుసలచేతనా రూపభవే తేసం చతున్నం అకుసలవిపాకానం చక్ఖుసోతసమ్పటిచ్ఛనసన్తీరణసఙ్ఖాతానం విఞ్ఞాణానం తథా పవత్తే పవత్తిక్ఖణే పచ్చయా హోన్తి, పటిసన్ధియం పటిసన్ధిక్ఖణే పచ్చయా న హోన్తి. సో చ కామభవేనిట్ఠరూపాదిఉపలద్ధియం సో చ అపుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో కామభవే అనిట్ఠరూపాదిఉపలద్ధియం అమనాపరూపాదీని ఆరమ్మణాని ఉపలద్ధియం తేసం చతున్నం అపుఞ్ఞజానం విఞ్ఞాణానం పచ్చయో హోతి. హి సచ్చం ‘‘సో చ కామభవేనిట్ఠ-రూపాదిఉపలద్ధియ’’న్తిఆదికం వచనం. అనిట్ఠరూపాదయో నామ విసయా బ్రహ్మలోకే న విజ్జరే న విజ్జన్తి.

౫౭౫-౬. తథేవానేఞ్జసఙ్ఖారో న ఇఞ్జతి న ఫన్దతి న చలతీతి ఆనేఞ్జం, ఆనేఞ్జఞ్చ తం సఙ్ఖారో చాతి ఆనేఞ్జసఙ్ఖారో, తథా ఏవ ఆనేఞ్జసఙ్ఖారో అరూపావచరభూమియం చతున్నం పాకచిత్తానం పవత్తే పవత్తిక్ఖణే పటిసన్ధియం పటిసన్ధిక్ఖణే పచ్చయో హోతి. భవేస్వేతే భవేసు ఏతే వుత్తప్పకారా పచ్చయా వుత్తప్పకారేన పటిసన్ధిపవత్తీసు యథా చ యేన యేన చ పకారేన నానక్ఖణికకమ్మూపనిస్సయపచ్చయేహి పచ్చయా హోన్తి, తేన పచ్చయా తథా తేన తేన పకారేన విభావినా విజానన్తేన పణ్డితేన ఞేయ్యా.

౫౭౭. ఏసేవ చ నయో ఞేయ్యో, యోనిఆదీసు యోనిగతివిఞ్ఞాణట్ఠితిసత్తావాసేసు ఏసేవ చ నయో భవేసు మయా వుత్తో ఏవ నయో పణ్డితేన ఞేయ్యో. తత్రిదం తత్ర భవేసు ఆదితో పట్ఠాయ వుత్తం ఇదం వచనం ముఖమత్తనిదస్సనం ఉపాయమత్తదీపనం హోతి.

౫౭౮-౮౧. అవిసేసేన పుఞ్ఞాభి-సఙ్ఖారో ద్విభవేసుపి కామపుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారవసేన, రూపపుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారవసేన చ పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో అవిసేసేన సమానభావేన ద్వీసు భవేసు కామరూపభవేసు పటిసన్ధిం దత్వా సో సఙ్ఖారో సబ్బపాకం జనేతి నిబ్బత్తేతి. తథా చతూసు విఞ్ఞేయ్యో, అణ్డజాదీసు యోనిసు ద్విభవేసు పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో వియ తథా చతూసు అణ్డజాదీసు సో పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో పణ్డితేన ఞేయ్యో. ‘‘అణ్డజాదీసూ’’తి వచనం పదుమపచ్చేకబుద్ధానం మనుస్సత్తం సన్ధాయ వుత్తం. బహుదేవమనుస్సానం వసేన ద్వీసు గతీసు ఏవ చ తథా సో పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో పణ్డితేన ఞేయ్యో. తథా నానత్తకాయాది-విఞ్ఞాణానం ఠితీసుపి నానత్తకాయనానత్తసఞ్ఞీనానత్తకఆయఏకత్తసఞ్ఞీ ఏకత్తకాయనానత్తసఞ్ఞీ ఏకత్తకాయఏకత్తసఞ్ఞీనం వసేన చతూసు విఞ్ఞాణట్ఠితీసు సో పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో పణ్డితేన ఞేయ్యో. నానత్తకాయనానత్తసఞ్ఞీనానత్తకాయఏకత్తసఞ్ఞీఏకత్తకాయనానత్తసఞ్ఞీఏకత్తకాయఏకత్తసఞ్ఞీనం వసేన వుత్తప్పకారస్మిం చతుబ్బిధే సత్తావాసే తథా సో పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో పణ్డితేన ఞేయ్యో. ఏవం ఇమినా మయా వుత్తప్పకారేన పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో భవాదీసు భవయోనిగతివిఞ్ఞాణట్ఠితిసత్తావాసేసు యథారహం సోళసన్నం కామకుసలపాకానం, పఞ్చన్నం రూపపాకానఞ్చాతి ఏకవీసతిపాకానం ద్విధా నానక్ఖణికకమ్మూపనిస్సయపచ్చయేన పచ్చయో హోతి.

౫౮౨-౩. కామే అపుఞ్ఞసఙ్ఖారో కామభవే అణ్డజజలాబుజసంసేదజఓపపాతికయోనివసేన అణ్డజాదీసు యోనీసు నిరయగతిపేతగతితిరచ్ఛానగతివసేన తీసు గతీసు నానత్తకాయఏకత్తసఞ్ఞీవసేన ఏకిస్సా విఞ్ఞాణట్ఠితియా నానత్తకాయఏకత్తసఞ్ఞీవసేన చ ఏకస్మిం పన సత్తావాసే ద్విధా నానక్ఖణికకమ్మూపనిస్సయపచ్చయేహి పవత్తే పవత్తిక్ఖణే పటిసన్ధియం పటిసన్ధిక్ఖణే సో అపుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో పచ్చయో హోతి.

౫౮౪-౬. తథేవానేఞ్జసఙ్ఖారో తథా ఏవ ఆనేఞ్జసఙ్ఖారో, ఏకారూపభవే ఏకస్మిం అరూపభవే ఏకిస్సా ఓపపాతికయోనియా చేవ ఏకిస్సా దేవగతియాపి చ ఆకాసానఞ్చాయతనభూమి విఞ్ఞాణఞ్చాయతనభూమి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనభూమివసేన తీసు ఏవ చిత్తట్ఠితీసు చతున్నం అరూపభూమీనం వసేన చతుబ్బిధే సత్తావాసే చతున్నం అరూపపాకచిత్తానం ద్వేధా నానక్ఖణికకమ్మోపనిస్సయపచ్చయేహి సో ఆనేఞ్జాభిసఙ్ఖారో పచ్చయో హోతి. పటిసన్ధిపవత్తీనం, వసేనేవం భవాదీసు ఏవం ఇమినా మయా వుత్తప్పకారేన పటిసన్ధిపవత్తీనం వసేన భవాదీసు యథా యే సఙ్ఖారా ఏసం పాకచిత్తానం పచ్చయా హోన్తి, తథా తే సఙ్ఖారా ఏవం ఇమినా మయా వుత్తప్పకారేన పణ్డితేన విజానితబ్బా.

౫౮౭-౯౦. న రూపారూపధమ్మానం, సఙ్కన్తి పన విజ్జతి రూపధమ్మానం, చిత్తచేతసికసఙ్ఖాతానం నామధమ్మానఞ్చ సఙ్కన్తి పన సఙ్కమనం పన న విజ్జతి. సఙ్కన్తిభావే అసతి అతీతభవతో ఇధ ఇమస్మిం భవే రూపధమ్మానం సఙ్కమనభావే అసతి పటిసన్ధిచిత్తం కథం కేన పకారేన సియా భవేయ్య? నత్థి చిత్తస్స సఙ్కన్తి, అతీతభవతో ఇధ ఇమస్మిం భవే చిత్తస్స సఙ్కన్తి సఙ్కమనం నత్థి, తతో అతీతభవతో అతీతం హేతుం వినా వజ్జేత్వా ఇధ ఇమస్మిం భవే చిత్తస్స పాతుభావో న విజ్జతి. సులద్ధపచ్చయం రూపారూపమత్తం సుట్ఠు లద్ధపచ్చయం రూపనామమత్తం జాయతి. ఏవం ఇమినా మయా వుత్తప్పకారేన పచ్చయం లభిత్వా ఉప్పజ్జమానం రూపారూపమత్తం రూపనామమత్తం జాయతి. ఏవం ఇమినా మయా వుత్తప్పకారేన పచ్చయం లభిత్వా ఉప్పజ్జమానం రూపారూపమత్తం భవన్తరం అఞ్ఞభవం పటిసన్ధిం ఉపేతి ఉపగచ్ఛతి. ఇతి వచనం సమఞ్ఞాయ లోకియవోహారేన పవుచ్చతే, సత్తో వా నత్థి, సత్తో జీవోతి వేవచనం, అత్తా వాపి న విజ్జతి.

౫౯౧-౯. తస్సిదం పాకటం కత్వా, పటిసన్ధిక్కమం పన తస్స సత్తస్స ఇదం పటిసన్ధిక్కమం సుదుబ్బుధం అతిదుబ్బిజానం పాకటం కత్వా అహం దస్సయిస్సామి, తమేతం పటిసన్ధిక్కమం సాధు సాధుకం నిబోధథ, సాధు సాధుకం మనసి కరోథ, వివిధేసు ఆరమ్మణేసు లోభవసేన చిత్తం అనామేత్వా వజిరమఞ్జూసాయ అనగ్ఘమణిరతనం పక్ఖిపన్తో వియ చిత్తే ఠపేత్వాతి అత్థో. అతీతస్మిం భవే తస్స, ఆసన్నమరణస్స హిఇతో భవతో అతీతస్మిం భవే ఆసన్నమరణస్స తస్స సరీరస్మిం ఆతపే పక్ఖిత్తం హరితం తాలపణ్ణం వియ సుస్సమానే సతి చక్ఖున్ద్రియాదికే ఇన్ద్రియే నట్ఠే హదయవత్థుమత్తస్మిం ఠితే కాయప్పసాదికే విఞ్ఞాణే తస్మిం ఖణే వత్థుసన్నిస్సితం హదయవత్థునిస్సితం. ‘‘చిత్త’’న్తి వచనం భవఙ్గమనోద్వారావజ్జనజవనం సన్ధాయ వుత్తన్తి వేదితబ్బం. పుబ్బానుసేవితన్తి ఇతో కాలా పుబ్బకాలే తేన పన అనుసేవితం అనుచిణ్ణం పుఞ్ఞం కమ్మం వా అపుఞ్ఞం ఏవ వా కమ్మం కమ్మనిమిత్తం గతినిమిత్తం వా కమ్మఫలేన ద్వారేసు పచ్చుపట్ఠితం ఆలమ్బిత్వా మనోద్వారావజ్జనజవనవసేన సేవితచిత్తం పవత్తతి. ఏవం ఇమినా మయా వుత్తప్పకారేన పవత్తమానం తం విఞ్ఞాణం తం జవనచిత్తం లద్ధపచ్చయం లద్ధారమ్మణపచ్చయం. అవిజ్జాయ పటిచ్ఛన్నాదీనవే విసయేతి అకుసలజవనే జవితే తస్స జవనస్స అవిజ్జాయ అప్పటిచ్ఛన్నదోసే తస్మిం కమ్మాదికే ఆరమ్మణే కుసలజవనే జవితే తతో చిత్తవీథితో పుబ్బభాగే పవత్తాయ అవిజ్జాయ పటిచ్ఛన్నదోసే తస్మిం కమ్మాదికే ఆరమ్మణే. తణ్హాతి అకుసలజవనేన సహజో లోభో, అకుసలజవనే వా జవితే తతో వీథిచిత్తతో పుబ్బభాగే పవత్తో లోభో తణ్హా. నమేతీతి అఞ్ఞం ఆరమ్మణం అగ్గాహాపేత్వా దళ్హగ్గాహవసేన తం ఏవ కమ్మనిమిత్తగతినిమిత్తసఙ్ఖాతం ఆరమ్మణం గణ్హాపేతీతి అత్థో. సహజా సఙ్ఖారా పన తస్స చిత్తస్స సహజా ఏకతో జాతా చేతనా పన తస్మిం యేవారమ్మణే ఖిపన్తి పవత్తన్తి. ఇమస్మిం పచ్చుప్పన్నభవే ఏకసన్తతివసా పవత్తాయ తణ్హాయ నమీయమానం తం విఞ్ఞాణం ఓరిమా తీరమ్హా రజ్జుకం ఆలమ్బిత్వా మాతికాతిక్కమో పురిసో వియ ఏతం పురిమం నిస్సయభూతం హదయవత్థుం జహతి ఛడ్డేతి, చుతిచిత్తం ఉప్పజ్జిత్వా నిరుజ్ఝతీతి అత్థో. అపరం కమ్మసమ్భూతం నిస్సయం అపరం అఞ్ఞకమ్మతో సమ్భూతం నిస్సయభూతం హదయవత్థుం లభిత్వా వా అలభిత్వాపి వా ఆరమ్మణాదీహి పచ్చయేహి తం పటిసన్ధిసఙ్ఖాతం మానసం పవత్తతి. ‘‘లభిత్వా’’తి వచనం కామరూపభవం సన్ధాయ వుత్తం. ‘‘అలభిత్వా’’తి వచనం అరూపభవం సన్ధాయ వుత్తం. ఏత్థ ఏతేసు చిత్తేసు పురిమం ‘‘జహతీ’’తి వచనేన వుత్తఞ్చేవ చిత్తం, చుతిచిత్తం పచ్ఛిమం ‘‘ఆరమ్మణాదీహి పచ్చయేహి పవత్తతీ’’తి వచనేన వుత్తఞ్చేవ చిత్తం పటిసన్ధిచిత్తం పణ్డితేన వేదితబ్బం.

౬౦౦-౬. తదేతం తం ఏతం పటిసన్ధిచిత్తం పురిమా భవతో ఇధ ఇమస్మిం పచ్ఛిమభవే నాపి ఆగతం, కమ్మాదిఞ్చ హేతుం వినా వజ్జేత్వా పటిసన్ధిచిత్తం పాతుభూతం న చేవ తం ఏత్థ ఏతస్మిం వచనే ఏతస్స పటిసన్ధిచిత్తస్స పురిమా భవతో ఇధ ఇమస్మిం పచ్చుప్పన్నభవే అనాగమనే అతీతభవహేతూహి అతీతభవే కమ్మాదిపచ్చయేహి ఏతస్స పటిసన్ధిచిత్తస్స సమ్భవే. పటిఘోసదీపముద్దాదీ, భవన్తేత్థ నిదస్సనా ఏత్థ ఏతస్మిం తస్స పటిసన్ధిచిత్తస్స అతీతభవతో అనాగమనే అతీతభవే హేతూహి సమ్భవే పటిఘోసదీపముద్దాదిఅత్థనిదస్సనా ఉపమా భవన్తి. అఞ్ఞత్ర అఞ్ఞస్మిం పటిఘోసాదీనం అత్థానం పవత్తిట్ఠానే ఆగన్త్వా సద్దాదిహేతుకా సద్దాదయో పచ్చయా హోన్తి యథా. ఇదం వుత్తం హోతి – ఇమస్మిం ఠానే జనేహి పవత్తాపితా సద్దదీపముద్దాదయో అత్థా పబ్బతన్తరాదీసు అఞ్ఞేసు ఠానేసు పవత్తానం పటిఘోసదీపముద్దాదీనం అత్థానం హేతుకా హోన్తి. తేసు సద్దాదీసు పచ్చయేసు సన్తేసు యే తే పటిఘోసాదయో హోన్తి, అసన్తేసు న హోన్తి యథా, ఏవమేవ చ విఞ్ఞాణం అతీతభవతో పచ్చుప్పన్నభవవిఞ్ఞాణవసేన పవత్తం విఞ్ఞాణం విభావినా వేదితబ్బం. సన్తానబన్ధతో సన్తానబన్ధవసేన ఏకతా అతీతభవపచ్చుప్పన్నభవవిఞ్ఞాణవసేన పవత్తస్స విఞ్ఞాణస్స ఏకీభావో నత్థి, నానతాపి తస్స విఞ్ఞాణస్స నానాభావోపి పచ్చేకభావో అపి. సతి సన్తానబన్ధే తు, ఏకన్తేనేకతా సియా సన్తానబన్ధే సతి ఏకన్తేన తస్స విఞ్ఞాణస్స ఏకతా ఏకీభావో సియా భవేయ్య, ఖీరసభావతో పగ్ఘరణసభావతో ఖీరతో సమ్భూతం ఘనసభావం కదాచిపి కిస్మిఞ్చిపి కాలే న భవేయ్య, సబ్బదా పగ్ఘరణసభావఖీరమేవ భవేయ్యాతి అత్థో. అథాపి అపరో నయోపి సా ఏకన్తనానతా తస్స విఞ్ఞాణస్స సో ఏకన్తనానాభావో యది భవేయ్య, ఖీరసామికో సో పుగ్గలో దధిసామి న భవేయ్య. ఖీరకాలే ఖీరస్స ఇస్సరభూతో సామికో పగ్ఘరణసభావం జహిత్వా దధిస్స ఉప్పజ్జమానకాలే తస్స దధిస్స ఇస్సరో న భవేయ్య, తతో ఖీరసామికో అఞ్ఞో పుగ్గలో తస్స దధిస్స అనిస్సరో అసామికో భవేయ్యాతి అత్థో. యస్మా కారణా ఏత్థ ఏతస్మిం పటిసన్ధిక్కమవినిచ్ఛయే ఏకన్తఏకతాపి వా ఏకన్తనానతాపి వా సమయఞ్ఞునా విఞ్ఞునా న చేవ ఉపగన్తబ్బా.

౬౦౭-౧౦. ఏవం ఇమినా మయా వుత్తప్పకారేన అసఙ్కన్తిపాతుభావే సఙ్కన్తిపాతుభావరహితే భవే సతి ఇమస్మిం మనుస్సత్తభావే ఖన్ధాదిసమతా అభిసమ్భూతా యే ఖన్ధా హోన్తి, ఏతేసం ఇధ ఇమస్మిం మనుస్సత్తభావే నిరుద్ధత్తా ఇధ ఇమస్మిం మనుస్సత్తభావే జనేహి కతస్స తస్స కమ్మస్స ఫలహేతునో ఫలస్స పచ్చయభూతస్స పరత్థ పరస్మిం లోకే ఆగమతో చేవ ఏవం అఞ్ఞస్స సత్తస్స అఞ్ఞతో కమ్మతో హి తతో సత్తతో అఞ్ఞేన సత్తేన కతతో అఞ్ఞతో చేవ కమ్మతో తం ఫలం సియా భవేయ్య, ‘‘అఞ్ఞస్స సత్తస్సా’’తి వచనేన తిత్థియసత్తస్సపి కమ్మం అఞ్ఞస్స చ ఫలం దదేయ్యాతి అత్థో, తస్మా కారణా ఏతం సబ్బం ఏవ చ తుమ్హేహి వుత్తవిధానం న సున్దరం. ఏత్థాహాతి ఏతస్మిం ఠానే ఠత్వా చోదకో ఆహ – నను ఏవం ‘‘అసఙ్కన్తిపాతుభావే భవే సతీ’’తిఆదికం వచనం నియతీతి? వుచ్చతే – సన్తానే యం ఫలం ఏతం ఏకస్మిం సన్తానే పవత్తమానం యం ఏతం ఫలం అఞ్ఞస్స సత్తస్స న హోతి, అఞ్ఞతో కమ్మతో న చ హోతి, బీజానం అభిసఙ్ఖారో ఏతస్సత్థస్స ‘‘ఏకస్మిం సన్తానే’’తిఆదికస్స ఏతస్స అత్థస్స సాధకో నిప్ఫాదకో హోతి.

౬౧౧-౫. ఏకస్మిం పన సన్తానే, వత్తమానం ఫలం పన అఞ్ఞస్స సత్తస్సాపి వా న హోతి, తం ఫలం అఞ్ఞతో కమ్మతో న హోతి. బీజానం అభిసఙ్ఖారో ఏతస్సత్థస్స ‘‘ఏకస్మిం పన సన్తానే’’తిఆదికస్స ఏతస్స అత్థస్స సాధకో నిప్ఫాదకో హోతి, బీజానం అభిసఙ్ఖారే మధుఆదినా వత్థునా జనేహి కతే తస్స బీజస్స సన్తానే పఠమం లద్ధపచ్చయో పఠమం లద్ధమధుఆదిపచ్చయో తస్స బీజస్స ఫలం కాలన్తరే మధుఆదినా బీజాభిసఙ్ఖరణతో అఞ్ఞస్మిం కాలే మధురో హోతి. హి సచ్చం ‘‘బీజానం అభిసఙ్ఖారే’’తిఆదికం వచనం. తాని హి తాని ఏవ పఠమం మధుఆదినా జనేహి రోపితాని బీజాని అభిసఙ్ఖరణతో కాలన్తరే మధురభావం ఫలమ్పి వా ఫలట్ఠం వా న పాపుణన్తి. ఏవం ఇమినా పకారేన ఇదం మయా వుత్తం ‘‘ఏకస్మిం పన సన్తానే’’తిఆదికం వచనం పణ్డితేన ఞేయ్యం. అపి చ అపరో నయో. బాలకాలే తరుణకాలే తేన తరుణేన పయుత్తేన విజ్జాసిప్పోసధాదినా కమ్మేనాపి తస్స వుద్ధకాలస్మిం ఫలదానసీలేన అయం ‘‘ఏకస్మిం పన సన్తానే’’తిఆదికో అత్థో పణ్డితేన దీపేతబ్బో.

౬౧౬-౨౦. చోదకో పునాహ – ఏవం సన్తేపి తం కమ్మం ఏవం ఇమినా మయా వుత్తప్పకారేన కమ్మే సన్తేపి సంవిజ్జమానేపి తం కమ్మం ఏతస్మింయేవ ఖణే విజ్జమానమ్పి వా ఫలస్స పచ్చయో హోతి. అథ వావిజ్జమానకం పచ్చయో న భవేయ్య. ఏతస్మింయేవ ఖణే అవిజ్జమానకం కమ్మం వా ఫలస్స పచ్చయో హోతి. సచే యది విజ్జమానం ఫలస్స పచ్చయో హోతి, తప్పవత్తిక్ఖణేపన తస్స కమ్మస్స పవత్తిక్ఖణే తస్స కమ్మస్స విజ్జమానకాలే పన హేతునా కమ్మేనేవ సద్ధిం పాకేన భవితబ్బం. అథ వా అపరో నయో. విజ్జమానం నిరుద్ధం కమ్మం విపాకస్స పచ్చయో యది భవేయ్య, పవత్తిక్ఖణతో తస్స కమ్మస్స పవత్తిక్ఖణతో పుబ్బే వా కాలే, తస్స కమ్మస్స పవత్తిక్ఖణతో పచ్ఛా వా అవిజ్జమానకాలేతి అత్థో. నిచ్చఫలం సియాతి సబ్బదా కమ్మపచ్చయవిరహితం ఫలం సియాతి అత్థో. ఆచరియేన వుచ్చతే – ‘‘లోభం, భిక్ఖవే, పజహథ, సోతాపత్తిపటిలాభాయ అహమేవ పాటిభోగో’’తిఆదీసు పాఠేసు పాటిభోగో వియ కమ్మం దట్ఠబ్బం. సోతాపత్తిఫలం వియ కమ్మతో సమ్భూతం ఫలం దట్ఠబ్బం. కటత్తాయేవ జనేహి కటత్తాయేవ తం కమ్మం ఫలస్స పచ్చయో హోతి, అస్స విజ్జమానత్తం న చ హోతి, తస్స అవిజ్జమానస్స కమ్మస్స విజ్జమానతా వా న చ నేవ హోతి.

౬౨౧. అభిధమ్మావతారోయం అభిధమ్మావతారో అయం పరమత్థప్పకాసనో భూతత్థదీపనో సోతూనం పుగ్గలానం పీతిబుద్ధివివడ్ఢనో పణ్డితేహి వివిధేసు ఆరమ్మణేసు చిత్తం అనామేత్వా సక్కచ్చేన మనసికారేన సోతబ్బో.

ఇతి అభిధమ్మావతారటీకాయ

పుఞ్ఞవిపాకపచ్చయనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.

నవమో పరిచ్ఛేదో.