౫. పఞ్చమో పరిచ్ఛేదో

భూమిపుగ్గలచిత్తుప్పత్తినిద్దేసవణ్ణనా

౧౮౨. ఇతో పరం పవక్ఖామి, బుద్ధివుద్ధికరం నయం;

చిత్తానం భూమిసుప్పత్తిం, పుగ్గలానం వసేన చ.

అహం ఇతో పరం బుద్ధివుద్ధికరం నయం మతివద్ధికరం నయం పవక్ఖామి దేసేస్సామి. చిత్తానం భూమిసుప్పత్తిం పుగ్గలానం వసేన చ భూమీసు చిత్తానం ఉప్పత్తిం, పుగ్గలానం వసేన భూమీసు చిత్తానం ఉప్పత్తిఞ్చ పవక్ఖామి.

౧౮౩. దేవా చేవ మనుస్సా చ, తిస్సో చ అపాయభూమియో హోన్తి, గతియో పఞ్చ తేసం దేవమనుస్సతిరచ్ఛానపేతనిరయగతీనం వసేన పఞ్చ గతియో నిద్దిట్ఠా సత్థునా దస్సితా భగవతా. తయో భవా పన కామరూపారూపభవవసేన తయో సత్థునా నిద్దిట్ఠా దస్సితా.

౧౮౪-౫. భూమియో తత్థ తింసేవ, తాసు తింసేవ పుగ్గలా తత్థ తేసు తీసు భవేసు తింస ఏవ భూమియో హోన్తి, తాసు భూమీసు ఉప్పన్నా పుగ్గలా తింస ఏవ హోన్తి, ఏతాసు భూమీసు ఉప్పన్నా సబ్బే చ పన పుగ్గలా పటిసన్ధికచిత్తానం వసేన ఏకూనవీసతి హోన్తి. పటిసన్ధి చ నామేసా ఏసా పటిసన్ధి చ నామ దువిధా ద్విప్పకారా సముదీరితా సత్థునా కథితా.

౧౮౬. అచిత్తకా పటిసన్ధి, సచిత్తకా పటిసన్ధి చ ఇతి దువిధా పటిసన్ధి హోతి, అసఞ్ఞిబ్రహ్మానం పటిసన్ధి అచిత్తకా రూపపటిసన్ధి హోతి. సేసా రూపపటిసన్ధితో సేసా సచిత్తకా సచిత్తకపటిసన్ధి ఞేయ్యా పణ్డితేన జానితబ్బా. సా పన సచిత్తకా పటిసన్ధి ఏకూనవీసతి హోతి.

౧౮౭. పటిసన్ధివసేనేవ సచిత్తకపటిసన్ధివసేన ఏవ వీసతి పుగ్గలా హోన్తి. ఇధ ఇమస్మిం చిత్తాధికారే చిత్తాధికారత్తా అచిత్తకపటిసన్ధి రూపపటిసన్ధి న చ ఉద్ధటా న చ కథితా మయా.

౧౮౮. అహేతుద్వితిహేతూతి, పుగ్గలా తివిధా సియుం అహేతుకద్విహేతుకతిహేతుకా ఇతి తివిధా తిప్పకారా పుగ్గలా సియుం భవేయ్యుం. అరియా పన పుగ్గలా అట్ఠ ఇతి ఏవం ఇమినా మయా వుత్తప్పకారేన సబ్బే పుగ్గలా ఏకాదస ఈరితా కథితా భగవతా.

౧౮౯. భూమీసు తింసభూమీసు చిత్తానం ఉప్పత్తిం ఏతేసం పన సబ్బేసం పుగ్గలానం పభేదతో భూమీసు చిత్తానం ఉప్పత్తిఞ్చ గణ్హతో గణ్హన్తస్స మమ వచనం నిబోధథ, తుమ్హే జానాథ సుణాథ.

౧౯౦. తీసు భూమీసు కతి చిత్తాని జాయన్తి? మే మయ్హం వద తాని చిత్తాని త్వం కథేహి, సబ్బాసు భూమీసు చుద్దస ఏవ చిత్తాని. తం యథా –

వోట్ఠబ్బం కామపుఞ్ఞఞ్చ, వియుత్తాని చ దిట్ఠియా;

ఉద్ధచ్చసహితఞ్చేవ, హోన్తి సబ్బత్థ చుద్దస.

౧౯౧. సదా వీసతి చిత్తాని, కామేయేవ భవే సియుం వీసతి చిత్తాని కామేయేవ భవే సదా సబ్బస్మిం కాలే సియుం భవేయ్యున్తి. తం యథా –

కామే అట్ఠ మహాపాకా, దోమనస్సద్వయమ్పి చ;

తథా ఘానాదివిఞ్ఞాణత్తయం పాకా అపుఞ్ఞజా.

ఘానాదివిఞ్ఞాణత్తయన్తి కుసలవిపాకఘానాదిత్తయం. పాకా అపుఞ్ఞజా అకుసలతో జాతా అహేతుకా సత్త విపాకా. పఞ్చ రూపభవేయేవ పఞ్చ చిత్తాని రూపభవేయేవ భవన్తి. చత్తారేవ అరూపిసు చత్తారి చిత్తాని అరూపీసుయేవ హోన్తి. తం యథా –

రూపేవ రూపపాకా వారుప్పపాకా అరూపిసు;

నవ మహగ్గతా పాకా, రూపారూపేవ జాయరే.

౧౯౨. కామరూపభవేస్వేవ అట్ఠారస చిత్తాని భవన్తి.

తం యథా –

పుఞ్ఞరూపాని పఞ్చేవ, పుఞ్ఞజం సమ్పటిచ్ఛనం;

చక్ఖుసోతద్వయం పుఞ్ఞపాకం సన్తీరణద్వయం.

పుఞ్ఞపాకం హసితుప్పాదమనోధాతుక్రియాపి చ;

అట్ఠారసాదిమగ్గేన, పఞ్చ రూపక్రియాపి చ;

కామరూపభవేస్వేవ, ఏతానేవ సదా సియుం.

ద్వేచత్తాలీస చిత్తాని, హోన్తి తీసు భవేసుపి ద్వేచత్తాలీస చిత్తాని హోన్తి. తం యథా –

పటిఘద్వయవజ్జితాని, అపుఞ్ఞాని దసేవ చ;

మహాపుఞ్ఞాని అట్ఠేవ, వోట్ఠబ్బనక్రియాని చ.

పుఞ్ఞారుప్పాని చత్తారి, ఆరుప్పకిరియాని చ;

కనిట్ఠమగ్గవజ్జాని, సత్త లోకుత్తరాని చ;

ద్వేచత్తాలీస చిత్తాని, హోన్తి తీసు భవేసుపి.

౧౯౩. ఠపేత్వా పన సబ్బేసం, చతస్సోపాయభూమియో చతస్సో అపాయభూమియో ఠపేత్వా వజ్జేత్వా అపాయతో సేసానం సబ్బేసం పుగ్గలానం ఛబ్బీసభూమీసు తేరస ఏవ చిత్తాని హోన్తి. తం యథా –

చతుత్థారూపావచరం, అనాగామిఫలాదయో;

మహాక్రియా చ జాయన్తి, తేరసాపాయవజ్జితా.

అనాగామిఫలాదయోతి ఆది-సద్దేన హి అరహత్తఫలాని గహితాని.

౧౯౪. అపరాని చతస్సోపి, ఠపేత్వారుప్పభూమియో చతస్సో అరూపభూమియో ఠపేత్వా సేసాసు ఛబ్బీసభూమీసు అపరాని ఛ చిత్తాని జాయన్తి. తం యథా –

మనోధాతుక్రియఞ్చేవ, పుఞ్ఞజం సమ్పటిచ్ఛనం;

చక్ఖుసోతద్వయం పుఞ్ఞపాకం సన్తీరణద్వయం;

ఛేవ చిత్తాని జాయన్తి, తథా ఉపరివజ్జితే.

౧౯౫. సుద్ధావాసికదేవానం, ఠపేత్వా పఞ్చ భూమియో పఞ్చ భూమియో ఠపేత్వా పఞ్చవీసతిభూమీసు పఞ్చ చిత్తాని జాయన్తి. తం యథా –

దిట్ఠియా సమ్పయుత్తానం, విచికిచ్ఛాయుతం తథా;

పఞ్చ సబ్బత్థ జాయన్తి, సుద్ధావాసవివజ్జితే.

౧౯౬. అపరాని దువే హోన్తి, పఞ్చవీసతిభూమిసు;

ఠపేత్వా నేవసఞ్ఞఞ్చ, చతస్సోపాయభూమియో.

చతస్సోపాయభూమియో నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞఞ్చ ఠపేత్వాయేవ పఞ్చవీసతిభూమీసు అపరాని దువే చిత్తాని హోన్తి. తం యథా –

ఠపేత్వా నేవసఞ్ఞఞ్చ, చతస్సోపాయభూమియో;

సేసాసు తతియారుప్పజవనం జాయతి ద్వయం.

౧౯౭. ద్వేపి చిత్తాని జాయన్తి, చతువీసతిభూమిసు చతస్సోపాయభూమియో ఆకిఞ్చఞ్ఞఞ్చ నేవసఞ్ఞఞ్చ ఠపేత్వా సేసాసు చతువీసతిభూమీసు ద్వేపి చిత్తాని జాయన్తి. తం యథా –

చతుత్థతతియారుప్పం, ఠపేత్వాపాయభూమియో;

సేసాసు దుతియారుప్ప-జవనం జాయతి ద్వయం.

౧౯౮. అపాయభూమియో హిత్వా చతస్సో అపాయభూమియో తిస్సో ఉపరి అరూపభూమియో హిత్వా ఛడ్డేత్వా సేసాసు తేవీసతిభూమీసు ద్వేయేవ పన చిత్తాని హోన్తి. తం యథా –

అపాయభూమియో హిత్వా, తిస్సోచారుప్పభూమియో;

సేసాసు పఠమారుప్పం, జవనద్వయం జాయతి.

౧౯౯. అరూపే చ అపాయే చ అట్ఠ భూమియో ఠపేత్వా సేసాసు బావీసతిభూమీసు ఏకాదసవిధం చిత్తం హోతి. తం యథా –

సబ్బం రూపఞ్చ విపాకం, ఠపేత్వా సితమానసం;

ఏకాదసేవ జాయతి, అపాయారూపవజ్జితే.

౨౦౦. సుద్ధావాసే అపాయే చ నవ భూమియో ఠపేత్వా సేసాసు ఏకవీసాసు భూమీసు నిచ్చమ్పి చత్తారో ఏవ మానసా హోన్తి. తం యథా –

సోతాపత్తిఫలఞ్చేవ, సకదాగామిఫలమ్పి చ;

సకదాగామిమగ్గో చ, ఠపేత్వాపాయసుద్ధకే;

అనాగామిమగ్గో చేవ, ఏకవీసాసు హోన్తి హి.

౨౦౧. ఏకం సత్తరసస్వేవ, చిత్తం జాయతి భూమిసు సుద్ధావాసఅపాయారుప్పభూమియో ఠపేత్వా అవసేసాసు సత్తరససు భూమీసు ఏకం చిత్తం జాయతి. తం యథా –

సుద్ధావాసే అపాయే చ, ఠపేత్వారుప్పభూమియో;

ఆదిమగ్గో ఏకో హోతి, సత్తరససు భూమిసు.

౨౦౨. ద్వాదసేవ తు జాయన్తే, ఏకాదససు భూమిసు;

ఠపేత్వా పన సబ్బాపి, భూమియో హి మహగ్గతా. –

ఏకూనవీసతిభూమియో ఠపేత్వా సేసాసు ఏకాదససు భూమీసు ద్వాదస చిత్తాని జాయన్తి. తం యథా –

దోమనస్సద్వయాపుఞ్ఞపాకా సత్త చ పుఞ్ఞజం;

ఘానాదిత్తయం సేసాసు, హిత్వా సబ్బా మహగ్గతా.

౨౦౩. కామావచరదేవానం వసేన చ మనుస్సానం వసేన చ సత్తసు కామావచరభూమీసు అట్ఠ చిత్తాని సబ్బదా జాయన్తి. తం యథా –

కామే దేవమనుస్సానం, మహాపాకాని జాయరే;

సదా సత్తసు ఏతాని, హిత్వా తేవీస భూమియో.

౨౦౪. పఞ్చమజ్ఝానపాకేకో, జాయతే ఛసు భూమిసు ఏకో పఞ్చమజ్ఝానవిపాకో వేహప్ఫలాదీసు ఛసు భూమీసు జాయతి. చత్తారి పన రూపవిపాకచిత్తాని తీసు తీసు భూమీసు జాయన్తి. అయమేత్థాధిప్పాయో – ఏకో పఠమరూపవిపాకో బ్రహ్మపారిసజ్జబ్రహ్మపురోహితమహాబ్రహ్మానం తీసు భూమీసు జాయతి, ఏకో దుతియరూపవిపాకో, ఏకో తతియరూపవిపాకో చ పరిత్తాభాఅప్పమాణాభాఆభస్సరానం తీసు భూమీసు జాయతి, ఏకో చతుత్థరూపవిపాకో పరిత్తసుభఅప్పమాణసుభసుభకిణ్హానం తీసు భూమీసు జాయతి.

౨౦౫. చత్తారి పన చిత్తాని, హోన్తి ఏకేకభూమిసు అరూపావచరవిపాకానం వసేన చత్తారి పన చిత్తాని ఏకేకభూమీసు ఏకేకాసు భూమీసు హోన్తి, ఇతి ఏవం ఇమినా మయా వుత్తప్పకారేన సబ్బాసు భూమీసు చిత్తుప్పాదం పరిదీపయే పణ్డితో కథేయ్య.

౨౦౬-౭. కుసలాకుసలా కామే కామే వీసతి కుసలాకుసలా, తేసం పాకా అహేతుకా తేసం కుసలాకుసలానం అహేతుకా పఞ్చదస విపాకా ఆవజ్జనద్వయఞ్చ ఇతి ఏవం ఇమినా మయా వుత్తప్పకారేన సత్తతింస మానసా నరకాదీసు చతూసు అపాయేసుపి జాయరే. అవసేసాని ద్విపఞ్ఞాస చిత్తాని కదాచిపి కిస్మిఞ్చి కాలేపి నుప్పజ్జన్తి. తం యథా –

పఞ్చదసాని రూపే తు, అరూపే ద్వాదసీరితా;

అట్ఠ లోకుత్తరానేవ, కామపాకా సహేతుకా.

అట్ఠ మహాక్రియా చేవ, హసితుప్పాదమానసం;

ద్విపఞ్ఞాసాని చిత్తాని, అపాయేసు న జాయరే.

౨౦౮. కామే దేవమనుస్సానం కామావచరే దేవమనుస్సానం మహగ్గతా నవ పాకా నేవ జాయన్తి, అసీతి హదయా మానసా సదా జాయన్తి. తం యథా –

ద్వాదసాకుసలానేవ, కుసలానేకవీసతి;

సత్తవీసతి పాకా చ, మహగ్గతవివజ్జితా.

కామే దేవమనుస్సానం, క్రియచిత్తాని వీసతి;

హోన్తి అసీతి చిత్తాని, విఞ్ఞేయ్యాని విభావినా.

౨౦౯-౧౨. కామే కామావచరే అట్ఠ మహావిపాకా దోమనస్సద్వయమ్పి చ తథా ఘానాదివిఞ్ఞాణత్తయం కుసలవిపాకం అపుఞ్ఞజా సత్త పాకా. నత్థి ఆరుప్పపాకా చ, రూపావచరభూమియం అరూపపాకా చ చత్తారో రూపావచరభూమియం నత్థి. అయమేత్థాధిప్పాయో – రూపావచరభూమియం అట్ఠ మహావిపాకా కామసుగతిసత్తానం ద్విన్నం విపాకచిత్తత్తా న హోన్తి, ఝానేన విక్ఖమ్భితత్తా దోమనస్సద్వయమ్పి నత్థి, ఘానజివ్హాకాయపసాదవిరహితత్తా కుసలవిపాకం ఘానాదిత్తయం నత్థి, అనిట్ఠారమ్మణానం అభావతో సత్త అకుసలవిపాకా చ నత్థి, అరూపపాకా చ నత్థి. కస్మా? అరూపానం విపాకచిత్తత్తా. ఇమేహి సహ చిత్తేహి ఇమేహి చతువీసతిచిత్తేహి సహ తయో మగ్గా ఫలద్వయం సోతాపత్తిమగ్గో సకదాగామిమగ్గో అనాగామిమగ్గో చ సోతాపత్తిఫలసకదాగామిఫలాని చ చత్తారో దిట్ఠిసంయుత్తా విచికిచ్ఛాసంయుత్తమ్పి చ చత్తారో హేట్ఠిమా పాకా చ సుద్ధావాసే న లబ్భరే న లబ్భన్తి. అయమేత్థాధిప్పాయో – పుథుజ్జనసోతాపన్నసకదాగామిపుగ్గలానం అసాధారణత్తా సుద్ధో చ ఆవాసో, అథ వా ఘోరాతిక్కమట్ఠితత్తా అనాగామిపుగ్గలా సుద్ధా నామ, చతురోఘతిణ్ణత్తా ఖీణాసవా సుద్ధా నామ, తేసం సుద్ధానం ద్విన్నం ఉత్తమసత్తానం ఆవాసోతిపి సుద్ధావాసో, తస్మిం.

అయమేత్థాధిప్పాయో – సుద్ధావాసే పన సోతాపత్తిమగ్గసోతాపత్తిఫలసకదాగామిమగ్గసకదాగామిఫలఅనాగామిమగ్గా న విజ్జన్తి. కస్మాతి చే? అనాగామిఫలట్ఠానంయేవ తస్మిం ఉప్పజ్జనతో చత్తారో దిట్ఠిసంయుత్తా చ విచికిచ్ఛాయుత్తఞ్చ పఞ్చ అకుసలచిత్తానం సోతాపన్నేన వినాసితత్తా, ఇతి తస్మా కారణా న జాయన్తి. చత్తారో హేట్ఠిమవిపాకా హేట్ఠిమానం రూపబ్రహ్మానం విపాకచిత్తత్తా నత్థి. సేసాని ఏకపఞ్ఞాస చిత్తాని సుద్ధావాసే పన లబ్భన్తి. తం యథా –

దిట్ఠియా విప్పయుత్తాని, ఉద్ధచ్చసహగతం తథా;

కామపుఞ్ఞాని అట్ఠ చ, రూపపుఞ్ఞాని పఞ్చ వా.

అరూపకుసలానేవ, మగ్గో ఖీణాసవస్స చ;

చక్ఖుసోతమనోధాతు, పుఞ్ఞజా తీరణా దువే.

పఞ్చమజ్ఝానపాకో చ, అనాగామిఫలాదయో;

సుద్ధావాసేసు లబ్భన్తి, క్రియచిత్తాని వీసతి.

రూపావచరికా సబ్బే సబ్బాని రూపావచరాని పఞ్చదస చిత్తాని, కామధాతుయా సబ్బే తేవీసతి విపాకా.

౨౧౩. దోమనస్సాదిమగ్గో చ దోమనస్సద్వయఞ్చ ఆదిమగ్గో చ సోతాపత్తిమగ్గో చ, క్రియా చ ద్వే అహేతుకా పఞ్చద్వారావజ్జనహసితుప్పాదాని కిరియాని చాతి తేచత్తాలీస చిత్తాని అరూపభూమియం నత్థి. పఞ్చ రూపావచరవిపాకా రూపీనం విపాకచిత్తత్తా నత్థి. రూపజవనాని హేట్ఠిమఝానానం విరత్తత్తా నత్థి. చక్ఖుసోతవిఞ్ఞాణాని పుఞ్ఞజాని పసాదరహితత్తా నత్థి. ఘానాదివిఞ్ఞాణాని పకతియాయేవ నత్థి. కుసలవిపాకా మనోధాతు చక్ఖాదిగ్గహితపఞ్చారమ్మణత్తా అరూపానం ధమ్మారమ్మణత్తా నత్థి, అసతి చక్ఖాదివిఞ్ఞాణే సా చ పుఞ్ఞజా మనోధాతు తాయ చ అసతియా చక్ఖాదివిఞ్ఞాణమ్పి నత్థియేవ. కిరియామనోధాతుపి పఞ్చారమ్మణత్తాయేవ నత్థి, హసితుప్పాదోపి రూపకాయాభావా సితస్సాభావా నత్థి, పుబ్బేవ దిట్ఠసచ్చా అరియా రూపభూమికా, తస్మా ఆదిమగ్గోపి నత్థి.

౨౧౪. ఏవం భూమివసేనేవ, చిత్తుప్పత్తిం విభావయే ఏవం ఇమినా మయా వుత్తప్పకారేన భూమివసేన చిత్తుప్పత్తిం విభావయే ధీరో కథేయ్య. తథా ఏవం ఏకాదసన్నం పుగ్గలానం వసేన చిత్తుప్పత్తిం ధీరో విభావయే కథేయ్య.

౨౧౫. కుసలాకుసలా కామే,

తేసం పాకా అహేతుకా;

ఆవజ్జనద్వయఞ్చాతి,

సత్తతింసేవ మానసాతి. –

అయం వుత్తత్థా.

౨౧౬. ఏవం చతూస్వపాయభూమీసు మనుస్సభూమియఞ్చాతి పఞ్చభూమీసు అహేతుకస్స సత్తస్స జాయన్తే ఉప్పజ్జన్తి. ద్వేపఞ్ఞాసావసేసాని, న జాయన్తి కదాచిపి అవసేసాని ద్వేపఞ్ఞాస చిత్తాని కదాచిపి న జాయన్తి న ఉప్పజ్జన్తి, తాని సరూపతో వుత్తానేవ.

౨౧౭. అహేతుకస్స సత్తస్స ఉప్పజ్జన్తేహి సత్తతింసచిత్తేహి సహ దుహేతుకా, చతుమహావిపాకా చాతి చత్తాలీస చిత్తాని తథా ఏకకం దుహేతుకస్స సత్తస్స జాయన్తి.

౨౧౮-౨౩. సబ్బే మహగ్గతా చేవ సబ్బే సత్తవీసతివిధా మహగ్గతా చేవ సబ్బేపి చ అనాసవా సబ్బే అట్ఠ లోకుత్తరా చేవ చత్తారో తిహేతుకవిపాకా చ కామే హసితుప్పాదో సహేతుకమహాకిరియా చాతి నవ క్రియాపి చేతి చత్తాలీసం తథా అట్ఠ చ దుహేతునో సత్తస్స న జాయన్తి.

అయమేత్థాధిప్పాయో – దుహేతునో రూపారూపసమాపత్తియా అసమత్థతాయ సత్తవీస మహగ్గతా న జాయన్తి, మగ్గఫలం అధిగన్తుం అసమత్థతాయ అట్ఠ లోకుత్తరా న జాయన్తి, తిహేతుకవిపాకా తిహేతుకానం సత్తానం విపాకచిత్తత్తా న జాయన్తి, నవ కిరియాని ఖీణాసవానంయేవ ఉప్పజ్జమానత్తా న జాయన్తీతి. కామావచరసత్తస్స, తిహేతుపటిసన్ధినో పుథుజ్జనస్స చతుపఞ్ఞాస మానసా జాయన్తి. కతమాని తాని? దుహేతుకస్స వుత్తాని చత్తాలీస చిత్తాని తథా ఏకఞ్చ కామధాతుయం చత్తారో ఞాణసమ్పయుత్తవిపాకా రూపారూపేసు నవ పుఞ్ఞాని చాతి చతుపఞ్ఞాస మానసా జాయన్తి. పుథుజ్జనస్స తిహేతునో కామసత్తస్స పఞ్చతింస చిత్తాని న జాయరే న జాయన్తి. తం యథా –

ఆవజ్జనద్వయం హిత్వా, అట్ఠారస క్రియాపి చ;

నవ మహగ్గతా పాకా, అట్ఠ లోకుత్తరాని చ.

కామపుథుజ్జనస్సేవ, తిహేతుపటిసన్ధినో;

పఞ్చతింసేవ చిత్తాని, న జాయన్తి కదాచిపి.

ఛదేవేసు మనుస్సేసు చాతి సత్తసు భూమీసు జాతస్స సోతాపన్నస్స దేహినో సత్తస్స పఞ్ఞాస చిత్తాని జాయన్తి. ఇతి వచనం ధీరో నిద్దిసే కథేయ్య. తం యథా –

దిట్ఠియా విప్పయుత్తాని, దోమనస్సద్వయమ్పి చ;

ఉద్ధచ్చసహితఞ్చేవ, కామపుఞ్ఞాని అట్ఠ చ.

నవ మహగ్గతపుఞ్ఞాని, ఆవజ్జనద్వయమ్పి చ;

సబ్బే కామవిపాకా చ, సోతాపత్తిఫలమ్పి చ.

అస్స సోతాపన్నస్స నవతింసేవ చిత్తాని న ఉప్పజ్జన్తి. ఇతి వచనం ధీరో దీపయే దేసేయ్య. తం యథా –

ఆవజ్జనద్వయం హిత్వా, అట్ఠారస క్రియాపి చ;

నవ మహగ్గతా పాకా, సత్త లోకుత్తరాని చ.

దిట్ఠియా సమ్పయుత్తాని, విచికిచ్ఛాయుతం తథా;

నవతింస న జాయన్తి, సోతాపన్నస్స దేహినో.

౨౨౪. పఠమం ఫలం ఠపేత్వా సోతాపన్నస్స పుగ్గలస్స వుత్తాని చిత్తాని అత్తనో సకదాగామినో ఫలేన సకదాగామిఫలేన సహ సకదాగామిపుగ్గలస్స సియుం.

౨౨౫. సోతాపన్నస్స వుత్తాని, ఠపేత్వా పటిఘద్వయం దుతియఞ్చ ఫలం సకదాగామిఫలఞ్చ హిత్వా అత్తనో అనాగామిఫలేన సహ సోతాపన్నస్స సత్తస్స వుత్తాని యాని అట్ఠచత్తాలీస చిత్తాని అత్థి, తాని అనాగామిస్స సత్తస్స జాయన్తి. ఇతి వచనం ధీరో వినిద్దిసే.

౨౨౬. కతి చిత్తాని జాయన్తి, కామే అరహతో పన కామే సత్తసు కామభూమీసు జాతస్స అరహతో ఖీణాసవస్స కతి చిత్తాని జాయన్తి? చత్తారి చ చత్తారీసఞ్చ చిత్తాని కామే సత్తసు కామభూమీసు జాతస్స అరహతో సియుం భవేయ్యుం. తం యథా –

తేవీస కామపాకాని, క్రియచిత్తాని వీసతి;

అరహత్తఫలేనేవ, కామే అరహతో సియుం.

౨౨౭. మగ్గట్ఠానం చతున్నమ్పి తేసం పుగ్గలానం సకం సకం మగ్గచిత్తం సియా భవేయ్య. ఏకచిత్తక్ఖణా హి తే హి సచ్చం తం మయా వుత్తం వచనం. తే మగ్గా ఏకచిత్తక్ఖణా.

౨౨౮. పుథుజ్జనస్స తీస్వేవ, పఠమజ్ఝానభూమిసు తీసు ఏవ పఠమజ్ఝానభూమీసు జాతస్స పుథుజ్జనస్స బ్రహ్మునో పఞ్చతింస ఏవ చిత్తాని జాయన్తి. ఇతి వచనం ధీరో వినిద్దిసే ఉచ్చారేయ్య. తం యథా –

దోమనస్సద్వయం హిత్వా, అపుఞ్ఞాని దసేవ చ;

కామపుఞ్ఞాని అట్ఠేవ, నవ పుఞ్ఞా మహగ్గతా.

చక్ఖుసోతద్వయం పుఞ్ఞపాకం సన్తీరణద్వయం;

ఆవజ్జనద్వయఞ్చేవ, పుఞ్ఞజం సమ్పటిచ్ఛనం;

పఠమజ్ఝానపాకో చ, పఞ్చతింసేవ జాయరే.

౨౨౯-౨౩౪. ఘానాదీసు పసాదేసు పవత్తం కుసలవిపాకం విఞ్ఞాణత్తయం సత్త అపుఞ్ఞజా పాకా అట్ఠ మహాపాకా తథా ఉపరిఝానభూమీసు జాతా పాకా ఆరుప్పా చత్తారో విపాకాపి చ దోమనస్సద్వయమ్పి చ ఆవజ్జనద్వయవజ్జా అట్ఠారస క్రియా చేవ అట్ఠ లోకుత్తరాని చ ఏతాని చతుపఞ్ఞాస చిత్తాని పఠమజ్ఝానభూమీసు తీసు నిబ్బత్తస్స పుథుజ్జనస్స దేహినో సత్తస్స న చ లబ్భరే న లబ్భన్తి. తాసు తీసు భూమీసు నిబ్బత్తస్స పుథుజ్జనస్స బ్రహ్మునో వుత్తేసు చిత్తేసు అపుఞ్ఞపఞ్చకం హిత్వా తత్థ తీసు పఠమజ్ఝానభూమీసు నిబ్బత్తస్స సోతాపన్నస్స బ్రహ్మునో పఠమఫలేన సహ ఏకతింస చిత్తాని జాయరే జాయన్తి. సకదాగామినో తత్థ తీసు పఠమజ్ఝానభూమీసు జాతస్స సకదాగామినో బ్రహ్మునో తేసు చిత్తేసు పఠమం ఫలం ఠపేత్వా సకదాగామిఫలం పక్ఖిపిత్వా ఏకతింసేవ చిత్తాని జాయరే. అనాగామిస్స తత్థేవ తీసు పఠమజ్ఝానభూమీసు ఏవ జాతస్స అనాగామిస్స దుతియం ఫలం ఠపేత్వా అత్తనో ఫలచిత్తేన సహ ఏకతింసేవ చిత్తాని జాయన్తి.

౨౩౫. విఞ్ఞాణం చక్ఖుసోతానం, పుఞ్ఞజం సమ్పటిచ్ఛనం;

సన్తీరణద్వయఞ్చేవ, క్రియచిత్తాని వీసతి.

౨౩౬-౭. అరహత్తఫలం పఠమజ్ఝానతో సమ్భవో పాకో సత్తవీసతి చిత్తాని అరహన్తస్స ఖీణాసవస్స జాయరే. పుథుజ్జనస్స తీస్వేవ తీసు ఏవ దుతియజ్ఝానభూమీసు జాతస్స పుథుజ్జనస్స బ్రహ్మునో దుతియజ్ఝానతతియజ్ఝానపాకేన సహ ఛత్తింస చిత్తాని జాయన్తి. తం యథా –

దోమనస్సద్వయం హిత్వా, అపుఞ్ఞాని దసేవ చ;

కామపుఞ్ఞాని అట్ఠేవ, నవ పుఞ్ఞమహగ్గతా.

చక్ఖుసోతద్వయం పుఞ్ఞపాకం సన్తీరణద్వయం;

ఆవజ్జనద్వయఞ్చేవ, పుఞ్ఞజం సమ్పటిచ్ఛనం.

దుతియజ్ఝానపాకేన, తతియజ్ఝానపాకతో;

ఛత్తింసేవ చ చిత్తాని, దుతియజ్ఝానదేహినో.

౨౩౮-౨౪౧. పుథుజ్జనస్స వుత్తేసు, హిత్వా వాపుఞ్ఞపఞ్చకం అత్తనో ఫలేన సహ బాత్తింస చిత్తాని సోతాపన్నస్స జాయన్తి. సోతాపన్నస్స వుత్తేసు, ఠపేత్వా పఠమం ఫలం సోతాపన్నస్స వుత్తేసు పఠమం ఫలం ఠపేత్వా అత్తనో ఫలచిత్తేన సహ బాత్తింస చిత్తాని, సకదాగామిస్స వుత్తేసు దుతియం ఫలం ఠపేత్వా అనాగామిఫలేన సహ బాత్తింసేవ చిత్తాని అస్స అనాగామినో భవన్తి. అరహన్తస్స తీస్వేవ, అట్ఠవీసతి అత్తనో తీసు ఏవ దుతియజ్ఝానభూమీసు జాతస్స అరహతో అత్తనో ఫలేన దుతియజ్ఝానతతియజ్ఝానపాకతో పాకేహి సహ అట్ఠవీసతి చిత్తాని హోన్తి. తం యథా –

విఞ్ఞాణం చక్ఖుసోతానం, పుఞ్ఞజం సమ్పటిచ్ఛనం;

సన్తీరణద్వయఞ్చేవ, క్రియచిత్తాని వీసతి.

అరహత్తఫలం పాకో, దుతియజ్ఝానసమ్భవో;

తతియజ్ఝానపాకో చ, అట్ఠవీసతి మానసా.

౨౪౨-౬. పరిత్తకసుభాదీనం, దేవానం తీసు భూమీసు చతుత్థజ్ఝానవిపాకేన సహ పఞ్చతింసేవ చిత్తాని జాయన్తి. సోతాపన్నస్స తత్థేక-తింస చిత్తాని జాయరేతత్థ తాసు తీసు పరిత్తకసుభాదీనం భూమీసు సోతాపన్నస్స చ ఏకతింస చిత్తాని జాయరే. యథా ఏవం సకదాగామినో ఏకతింస చిత్తాని జాయరే. తథా అనాగామినో ఏకతింస జాయరే. తత్థేవ తాసు తీసు భూమీసు ఏవ జాతస్స ఖీణాసవస్స సత్తవీసతి మానసా హోన్తి, తథా ఏవం వేహప్ఫలే వేహప్ఫలభూమియం జాతానం పుథుజ్జనసేక్ఖానం పఞ్చన్నం సబ్బేసం పుగ్గలానం మానసా హోన్తి. పఞ్చసు సుద్ధావాసికభూమీసు జాతస్స అనాగామినో సత్తస్స ఏకతింసేవ చిత్తాని హోన్తి. ఇతి వచనం ధీరో పరిదీపయే దేసేయ్య. తత్థేవ తాసు సుద్ధావాసభూమీసు ఏవ జాతస్స అరహతో సత్తవీసతి మానసా హోన్తి. ఏవం ఇమినా మయా వుత్తప్పకారేన రూపీసు పఞ్చదససు రూపిభూమీసు జాతానం సబ్బేసం పుగ్గలానం చిత్తాని విభావినా ధీరేన విఞ్ఞేయ్యాని జానితబ్బాని.

౨౪౭. చతువీసతి చిత్తాని, పఠమారుప్పభూమియం పఠమఆరుప్పభూమియం జాతస్స పుథుజ్జనస్స చతువీసతి చిత్తాని జాయన్తి. ఇతి వచనం ధీరో వినిద్దిసే. తం యథా –

దోమనస్సద్వయం హిత్వా, అపుఞ్ఞాని దసేవ చ;

కామపుఞ్ఞాని అట్ఠేవ, ఆరుప్పకుసలాని చ;